«Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά»: Ο Γιώργος Χρυσοστόμου μέσα στο τέλειο χάος

Μερικές από τις καλύτερες κωμωδίες ξεκινούν από μια πολύ κακή απόφαση. Ο Φράνσις, ο ήρωας του «Ένας υπηρέτης, δύο αφεντικά» του Ρίτσαρντ Μπιν, χρειάζεται δουλειά. Ακόμη περισσότερο χρειάζεται να φάει. Όταν λοιπόν εμφανίζεται η δυνατότητα να εργαστεί ταυτόχρονα για δύο διαφορετικά αφεντικά, κάνει αυτό που κάθε λογικός άνθρωπος θα απέφευγε: λέει ναι και στους δύο. Και αποφασίζει, φυσικά, να μην το πει σε κανέναν. Από εκεί και πέρα, το θέατρο αναλαμβάνει τα υπόλοιπα. Το έργο ανεβαίνει από τις 3 Οκτωβρίου στο Θέατρο Ιλίσια, σε σκηνοθεσία, μετάφραση και δραματουργική επιμέλεια του Θάνου Τοκάκη. Ο Γιώργος Χρυσοστόμου επιστρέφει στην κωμωδία ως Φράνσις, ενώ η Γρηγορία Μεθενίτη αναλαμβάνει τον διπλό ρόλο της Ρέιτσελ και του Ρόσκο.

Η ιδέα της ιστορίας μοιάζει σχεδόν στοιχειώδης. Ο Φράνσις πρέπει να κρατήσει τους δύο εργοδότες του μακριά τον έναν από τον άλλον και, ταυτόχρονα, να κρύψει ότι εργάζεται και για τους δύο. Μόνο που κανείς γύρω του δεν είναι ακριβώς αυτό που δηλώνει. Ψεύτικες ταυτότητες, κρυφοί έρωτες, εγκληματικές ιστορίες, μηνύματα που φτάνουν στους λάθος ανθρώπους και σχέδια που καταρρέουν πριν καν οργανωθούν αρχίζουν να συσσωρεύονται. Το πρώτο ψέμα απαιτεί ένα δεύτερο, εκείνο ένα τρίτο, μέχρι τη στιγμή που η πλοκή σταματά να προχωρά κανονικά και αρχίζει να τρέχει σαν μηχανή χωρίς φρένα.

Ο Ρίτσαρντ Μπιν, βέβαια, δεν ξεκίνησε από το μηδέν. Το «One Man, Two Guvnors» βασίζεται στον «Υπηρέτη δύο αφεντάδων» του Κάρλο Γκολντόνι, έργο του 1743 που κουβαλά μέσα του τη μεγάλη παράδοση της commedia dell’arte. Μια θεατρική γλώσσα όπου το σώμα, ο ρυθμός, η μεταμφίεση, η παρεξήγηση και η κοινωνική θέση των ηρώων έχουν συχνά μεγαλύτερη σημασία από τον ψυχολογικό ρεαλισμό. Ο Μπιν πήρε αυτή τη μηχανή, τη μετέφερε στη σύγχρονη βρετανική κωμωδία και κράτησε ανέπαφο το βασικό της ένστικτο: ένας άνθρωπος προσπαθεί να τα βγάλει πέρα σε έναν κόσμο που συνεχώς γίνεται πιο περίπλοκος από τον ίδιο.

Εδώ βρίσκεται και κάτι που κάνει το έργο περισσότερο ενδιαφέρον από μια απλή φάρσα. Ο Φράνσις δεν υπηρετεί δύο αφεντικά επειδή είναι κάποιος αριστοτέχνης της εξαπάτησης. Το κάνει επειδή πεινάει. Η αφετηρία του είναι σχεδόν πρωτόγονη: θέλει χρήματα, δουλειά, φαγητό. Από αυτή την απολύτως κατανοητή ανάγκη γεννιέται μια ολόκληρη αρχιτεκτονική χάους. Κάτω από τις πόρτες που ανοίγουν και κλείνουν, τις λανθασμένες συναντήσεις και τις μεταμφιέσεις βρίσκεται κάποιος που προσπαθεί απλώς να προσαρμοστεί στις περιστάσεις λίγο γρηγορότερα απ’ όσο εκείνες αλλάζουν.

Ο Θάνος Τοκάκης τοποθετεί την ελληνική παράσταση σε μια άχρονη σκηνική συνθήκη, με αναφορές στην εξωφρενική, παράλογη ενέργεια των Monty Python. Η έντονη σωματικότητα, η διάδραση με το κοινό και οι συνεχείς εναλλαγές ρόλων αποτελούν βασικά στοιχεία μιας παράστασης όπου ακόμη και το όριο ανάμεσα στον ηθοποιό και στον χαρακτήρα μπορεί να αρχίσει να θολώνει. Αυτό είναι και το δύσκολο μυστικό μιας καλής φάρσας. Ο θεατής πρέπει να βλέπει χάος, ενώ πάνω στη σκηνή τίποτε δεν μπορεί να αφεθεί πραγματικά στην τύχη. Κάθε είσοδος, κάθε βλέμμα, κάθε αντικείμενο, κάθε παύση και κάθε μισό δευτερόλεπτο καθυστέρησης χρειάζονται ακρίβεια. Όσο πιο ανεξέλεγκτη δείχνει η κατάσταση, τόσο περισσότερο έλεγχο απαιτεί από εκείνους που την εκτελούν. Το έργο έχει ήδη διανύσει μια εντυπωσιακή διεθνή πορεία, από το National Theatre και το West End μέχρι το Broadway. Η αμερικανική παραγωγή συγκέντρωσε επτά υποψηφιότητες για Tony, με τον Τζέιμς Κόρντεν να κερδίζει το βραβείο Α΄ Ανδρικού Ρόλου για την ερμηνεία του στον Φράνσις.

Στα Ιλίσια, όμως, το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στην αναπαραγωγή ενός παλιού θριάμβου. Βρίσκεται στο αν θα λειτουργήσει ξανά εκείνη η παλιά και σχεδόν αλάνθαστη θεατρική εξίσωση: κάποιος θέλει κάτι πάρα πολύ, επιλέγει τον χειρότερο δυνατό τρόπο για να το αποκτήσει και περνά το υπόλοιπο έργο προσπαθώντας να εμποδίσει τον κόσμο να καταλάβει τι ακριβώς έχει κάνει. Κάπως έτσι γεννιούνται οι κωμωδίες. Και κάπως έτσι, πολύ συχνά, περνάμε κι εμείς μέσα από την καθημερινότητα.