Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή κάθε δημιουργού που είναι πολύ πιο σημαντική από την πρώτη επιτυχία του. Είναι η στιγμή που σταματά να κοιτάζει τους άλλους και αρχίζει να κοιτάζει τον εαυτό του. Διαβάζοντας το κείμενο του Στάθη Τσαγκαρουσιάνου για τα είκοσι χρόνια της LIFO, κατάλαβα ότι οι περισσότεροι θα σταθούν στα λάθη, στις συγκρούσεις, στις πολιτικές αναφορές, στις προσωπικές ιστορίες. Εγώ στάθηκα αλλού. Στο γεγονός ότι χωρίς να το καταλάβει, έγραψε ένα εγχειρίδιο για το πώς αποκτά προσωπικότητα ένα μέσο. Και αυτή είναι μια συζήτηση που αφορά σήμερα περισσότερο από ποτέ τη δημοσιογραφία.
Ζούμε στην εποχή όπου τα μέσα ενημέρωσης έχουν περισσότερα δεδομένα από ποτέ και λιγότερη ταυτότητα από ποτέ. Όλα γνωρίζουν τι ψάχνει η Google, τι επιβραβεύει η Meta, ποια λέξη αυξάνει το CTR, ποια φωτογραφία φέρνει περισσότερα κλικ. Το αποτέλεσμα είναι παράδοξο. Όσο περισσότερα γνωρίζουν για τον αναγνώστη τόσο περισσότερο μοιάζουν μεταξύ τους. Η τεχνολογία έκανε την πληροφορία άφθονη και την προσωπικότητα σπάνια. Κάποτε αναγνώριζες ένα μέσο από τη φωνή του. Σήμερα αναγνωρίζεις μόνο το template του.
Νομίζω ότι η σημαντικότερη φράση ολόκληρου του κειμένου δεν είναι κάποια πολιτική αναφορά ούτε κάποια ιστορία από τα παρασκήνια. Είναι η στιγμή που περιγράφει πως, μετά τον ανασχεδιασμό του περιοδικού, κράτησε το νέο τεύχος στα χέρια του και σκέφτηκε: «Επιτέλους, κάτι που είμαι εγώ». Αυτή η πρόταση αξίζει περισσότερο από οποιαδήποτε μέτρηση επισκεψιμότητας. Γιατί εκείνη τη στιγμή η LIFO έπαψε να είναι μια προσπάθεια να γίνει καλύτερη από την Athens Voice. Έγινε μια προσπάθεια να γίνει καλύτερη εκδοχή του εαυτού της.
Νομίζω ότι αυτό είναι το σημείο που καθορίζει αν ένα μέσο θα αντέξει στον χρόνο ή θα εξαφανιστεί μόλις αλλάξει ο αλγόριθμος. Οι περισσότεροι εκδότες νομίζουν ότι ανταγωνίζονται άλλα μέσα, αλλά στην πραγματικότητα ανταγωνίζονται την ανασφάλειά τους. Εκείνη τη μικρή φωνή που τους ψιθυρίζει κάθε πρωί να κάνουν ότι κάνει ο διπλανός, επειδή εκείνος φαίνεται να πηγαίνει καλύτερα. Έτσι απλά γεννιέται η ομοιομορφία. Τα περισσότερα sites σήμερα έχουν το ίδιο θέμα, τον ίδιο τίτλο, την ίδια φωτογραφία, την ίδια άποψη και το ίδιο ύφος. Στο τέλος δεν διαβάζεις δέκα διαφορετικά μέσα. Διαβάζεις το ίδιο μέσο δέκα φορές.
Αυτό που μου άρεσε περισσότερο στο κείμενο του Τσαγκαρουσιάνου είναι ότι δεν προσπαθεί να εμφανιστεί ως ιδιοφυΐα που είχε προβλέψει τα πάντα. Αντιθέτως. Παραδέχεται ότι δεν ήξερε από επιχειρήσεις, ότι το πρώτο περιοδικό ήταν κακό, ότι άλλοι ήταν πιο οργανωμένοι, ότι έκανε λάθη και ότι χρειάστηκε χρόνια μέχρι να καταλάβει τι ακριβώς ήθελε να φτιάξει. Αυτή είναι ίσως η πιο έντιμη περιγραφή της δημιουργίας που έχω διαβάσει εδώ και καιρό. Γιατί οι μεγάλες επιτυχίες δεν ξεκινούν μόνο από μια σπουδαία ιδέα. Ξεκινούν από μια εμμονή και μετά περνούν χρόνια μέχρι να βρουν τη μορφή τους.
Από εκεί και πέρα η συζήτηση δεν είναι πια για τα media. Είναι για τη λογική που τα οδηγεί. Όλοι ψάχνουν τη συνταγή. Το SEO, το επόμενο format, την επόμενη πλατφόρμα. Σαν να πιστεύουν ότι η επιτυχία βρίσκεται σε ένα εργαλείο το οποίο ξεχνάνε ότι αλλάζει κάθε τρία χρόνια. Η φωνή όμως μένει. Οι αλγόριθμοι θα ξαναγραφτούν. Οι πλατφόρμες θα πεθάνουν όπως πέθαναν τα blogs, τα forums και τα free press. Η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει ξανά τους κανόνες. Αυτό που δεν μπορεί να αντιγράψει ούτε η Google ούτε το ChatGPT ούτε οποιοσδήποτε αλγόριθμος είναι η ματιά ενός ανθρώπου. Αυτή είναι η πραγματική αξία του άρθρου του Στάθη Τσαγκαρουσιάνου. Δεν αφηγείται πώς δημιουργήθηκε η LIFO. Αφηγείται τη στιγμή που ένας εκδότης κατάλαβε ότι το πιο επικίνδυνο πράγμα δεν είναι να αποτύχεις αλλά να πετύχεις μοιάζοντας με όλους τους άλλους.
