Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης: «Το θέατρο είναι μέσα στη ζωή μου»

Ζούμε σε μια εποχή που δεν αφήνει κανέναν να ηρεμήσει. Ο χρόνος τεμαχίζεται σε υποχρεώσεις, η καθημερινότητα γίνεται μια αδιάκοπη διαδρομή από σημείο σε σημείο, και ακόμη και η ξεκούραση μοιάζει προγραμματισμένη. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, ο ηθοποιός Χάρης Χαραλάμπους Καζέπης μιλάει για το θέατρο όχι ως καταφύγιο φυγής, αλλά ως χώρο πειθαρχίας, παρατήρησης και βαθύτερης κατανόησης του εαυτού. Με αφορμή τη συμμετοχή του στην παράσταση «Πανδοχείον η Φιλόξενη Ερημία», βασισμένη στο ιδιότυπο και υπόγεια φωτεινό σύμπαν του Επαμεινώνδα Γονατά, η συζήτηση ξεκινά από την εξάντληση της σύγχρονης ζωής και καταλήγει στην ανάγκη επιστροφής σε κάτι πιο απλό: στη μνήμη, στην επιθυμία, στην παιδικότητα — σε εκείνο το σημείο μέσα μας που επιμένει να θυμάται τι σημαίνει να ζεις.

– Υπήρχε η αίσθηση ότι μεγαλώνοντας οι ρυθμοί θα χαλαρώνουν. Σήμερα μοιάζει να συμβαίνει το αντίθετο. Έχει αλλάξει η εποχή;
Ναι, το νιώθω πολύ. Σαν να έχουν μετακινηθεί όλες οι ηλικίες και μαζί τους και οι αντοχές. Εκεί που φανταζόσουν ότι κάποια στιγμή θα έρθει μια ισορροπία, τώρα βλέπεις ότι η πίεση συνεχίζεται ίσως και εντείνεται. Η ζωή έχει γίνει πιο απαιτητική, πιο πυκνή.

– Και αυτή η μετατόπιση δεν αφορά μόνο τη δουλειά, αλλά και το πώς υπάρχουμε κοινωνικά.
Ακριβώς. Το βλέπεις παντού. Στις σχέσεις, στην επικοινωνία, ακόμη και στη διασκέδαση. Οι νεότερες γενιές μεγαλώνουν σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο, κυρίως λόγω της τεχνολογίας. Έχουν άλλους κώδικες, άλλες προσλαμβάνουσες. Είναι σαν να ζούμε στην ίδια κοινωνία, αλλά να μιλάμε πια διαφορετικές γλώσσες.

– Υπάρχει σήμερα η πολυτέλεια του ανεκμετάλλευτου χρόνου ή όλα πρέπει να χωρέσουν σε πρόγραμμα;
Δύσκολα υπάρχει. Όλοι λειτουργούμε με κουτάκια: αυτή την ώρα αυτό, μετά το επόμενο. Ακόμη και πράγματα που κάποτε ήταν αυθόρμητα, τώρα πρέπει να τα οργανώσεις. Και αυτό κουράζει, γιατί δεν αφήνει χώρο να αναπνεύσεις.

– Τι είναι αυτό που σας ξαφνιάζει περισσότερο σήμερα;
Η απώλεια της άμεσης επαφής. Δεν φλερτάρει κανείς πια όπως παλιά. Υπάρχει μια απόσταση, μια καχυποψία. Σαν να πρέπει πρώτα να περάσεις από φίλτρα πριν πλησιάσεις τον άλλον.

– Πιστεύετε ότι αυτό συνδέεται και με μια γενικότερη συντηρητικοποίηση;
Ναι. Όταν υπάρχει φόβος και ανασφάλεια, οι άνθρωποι μαζεύονται. Προσπαθούν να προστατευτούν και αυτό τους κάνει πιο κλειστούς.

– Το βλέπετε αυτό και μέσα από το θέατρο;
Πολύ. Είναι μια δύσκολη περίοδος. Ο κόσμος θα πάει σε λίγες παραστάσεις, πολύ επιλεκτικά. Και πολλές φορές η εικόνα της πληρότητας δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

– Το να δουλεύει κανείς πολύ σήμερα είναι απαραίτητα και ένδειξη επιτυχίας;
Όχι. Πολλές φορές σημαίνει απλώς ότι προσπαθείς να επιβιώσεις. Ότι κάνεις πολλά πράγματα για να καλύψεις τα βασικά. Δεν είναι το ίδιο με το να ανθίζεις.

– Σε αυτό το πλαίσιο, τι σημαίνει σήμερα να είσαι ηθοποιός;
Σημαίνει ότι συχνά πρέπει να κάνεις πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Να μοιράζεσαι σε πρόβες, δουλειές, ρόλους. Δεν είναι εύκολο.

– Πώς το διαχειρίζεστε αυτό;
Με πειθαρχία. Αλλά έχει κόστος. Γιατί όταν τρέχεις συνεχώς, ο νους κουράζεται. Και εγώ δεν πιστεύω ότι το θέατρο είναι η ζωή μου. Είναι μέσα στη ζωή μου. Είναι η δουλειά μου, το αγαπώ, αλλά θέλω να έχω και ζωή έξω από αυτό.

– Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Ότι χρειάζομαι και ζωή έξω από αυτό. Αν δεν έχεις επαφή με τον κόσμο, τι θα φέρεις μέσα στη δουλειά σου;

– Τι σημαίνει για εσάς αυτή η «ζωή έξω»;
Σημαίνει παρατήρηση. Ο Μπρεχτ λέει ότι η υποκριτική είναι η τέχνη της παρατήρησης. Αν δεν βλέπεις ανθρώπους, αν δεν ακούς, αν δεν ζεις, τι υλικό θα φέρεις στη δουλειά σου; Χρειάζεσαι ερεθίσματα.

– Μέσα σε αυτή την πίεση, τι γίνεται με την ισορροπία;
Πρέπει να τη διεκδικείς. Δεν έρχεται μόνη της. Για μένα η γυμναστική είναι πολύ σημαντική — σχεδόν σαν ψυχοθεραπεία. Και η ψυχοθεραπεία επίσης, όταν μπορεί να χωρέσει.

– Το σώμα γίνεται κομμάτι αυτής της ισορροπίας;
Ναι. Το σώμα σου δείχνει τι σου συμβαίνει. Και σε αυτή τη δουλειά είναι βασικό εργαλείο, δεν μπορείς να το αγνοήσεις.

– Το θέατρο είναι πειθαρχία ή αφοσίωση;
Και τα δύο. Αλλά χωρίς πειθαρχία δεν γίνεται. Για μένα το θέατρο είναι πρωταθλητισμός. Αν θες να έχεις διάρκεια, να κάνεις ουσιαστικές δουλειές, πρέπει να δουλεύεις τον εαυτό σου όπως ένας αθλητής.

– Όταν λέτε ότι το θέατρο είναι “πρωταθλητισμός”, τι ακριβώς εννοείτε;
Εννοώ ότι δεν αρκεί το ταλέντο ή η επιθυμία. Χρειάζεται διάρκεια, πειθαρχία, επανάληψη, φροντίδα. Όπως σε έναν αθλητή, έτσι και στον ηθοποιό δεν μετράει μόνο η έμπνευση της στιγμής. Μετράει αν μπορείς να είσαι παρών ξανά και ξανά, με αφοσίωση.

– Όταν δουλεύετε παράλληλα πάνω σε εντελώς διαφορετικούς ρόλους, τι είναι πιο απαιτητικό;
Η εσωτερική μετάβαση. Το να βρίσκεις κάθε φορά το νήμα που σε οδηγεί από τον έναν κόσμο στον άλλον χωρίς να χαθείς.

– Υπάρχει και κάτι δημιουργικό μέσα σε αυτό;
Ναι. Για μένα έχει ενδιαφέρον να ψάχνω τι μπορεί να ενώνει δύο άσχετους ρόλους. Είναι σαν ένα προσωπικό εργαστήριο.

– Το ότι ήρθατε στο θέατρο από έναν τελείως διαφορετικό δρόμο, από το Πολυτεχνείο και τη μουσική, σας έκανε να το προσεγγίσετε αλλιώς;
Ναι, γιατί δεν μπήκα με την αίσθηση του αυτονόητου. Μπήκα με δίψα, με περιέργεια, με την αίσθηση ότι μπαίνω σε έναν κόσμο που δεν τον ξέρω και πρέπει να τον μάθω. Αυτό με έκανε να διαβάζω μανιωδώς, να ψάχνω, να προσπαθώ να καλύψω κενά. Τελικά αυτό μου έκανε μόνο καλό.

– Το γεγονός ότι ασχοληθήκατε με το θέατρο σε πιο ώριμη ηλικία, άλλαξε τον τρόπο που το αντιμετωπίσατε;
Νομίζω ναι. Γιατί μπήκα λίγο πιο συνειδητοποιημένος. Είχα ήδη ζήσει άλλα πράγματα, είχα μια πιο ρεαλιστική αίσθηση του κόσμου και του εαυτού μου. Δεν ήμουν τόσο ρομαντικά χαμένος μέσα στην ιδέα. Αυτό με βοήθησε να δω πιο καθαρά τι θέλω και πώς μπορώ να το υπηρετήσω.

– Σας βοηθάει ο τρόπος σκέψης του χημικού μηχανικού στη δουλειά σας ως ηθοποιός;
Πολύ. Η σκέψη του μηχανικού σε μαθαίνει να οργανώνεις, να βάζεις τάξη, να βλέπεις δομές. Και αυτό, σε μια τέχνη που έχει και χάος και ένστικτο και ρευστότητα, είναι πολύ χρήσιμο. Σε γειώνει.

– Πώς προέκυψε αυτή η συνάντηση με τον Γιάννη Σκουρλέτη και τους bijoux de kant;
Ήταν περισσότερο μια σύμπτωση ρυθμών παρά μια τυπική συνεργασία. Ο Σκουρλέτης δουλεύει με μια σιωπηλή ακρίβεια, σαν να αφαιρεί αντί να προσθέτει, και οι bijoux de kant δημιουργούν έναν χώρο όπου το εύθραυστο δεν φοβάται να φανεί. Εκεί μέσα, ο ηθοποιός δεν καλείται να επιβληθεί στο υλικό, αλλά να το ακούσει. Και κάπου σε αυτή τη διαδικασία, αρχίζεις να βρίσκεις όχι μόνο τον ρόλο, αλλά και κάτι από τον εαυτό σου.

– O Επαμεινώνδας Γονατάς ανήκει στους πιο ανοίκειους συγγραφείς της ελληνικής λογοτεχνίας. Τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε στο σύμπαν του;
Μέσα από την παράσταση άρχισα να τον διαβάζω και πραγματικά ανακάλυψα έναν θησαυρό. Είναι από τα πιο κρυμμένα διαμάντια της ελληνικής λογοτεχνίας. Ο τρόπος που παίρνει κάτι απλό και το κάνει παράδοξο, σχεδόν ονειρικό, χωρίς να χάνει την απλότητα. Υπάρχει μια παιδικότητα, μια τρυφερότητα.

– Πώς μεταφέρεται αυτό στο “Πανδοχείον”;
Η παράσταση έχει κάτι νυχτερινό. Ένα πανδοχείο, ένας επισκέπτης, ένας πανδοχέας, ένας ήχος πουλιού. Υπάρχει ένα παράδοξο που σιγά σιγά σε οδηγεί στην ιδέα ότι ίσως όλα αυτά να είναι πλευρές του ίδιου ανθρώπου.

– Το πανδοχείο τι είναι τελικά;
Για μένα είναι η μνήμη. Ένας εσωτερικός τόπος όπου επιστρέφεις για να συναντήσεις τον εαυτό σου.

– Και ο ήχος του πουλιού;
Η ζωή. Η επιθυμία. Αυτό που σε ξυπνάει. Που σου θυμίζει τι δεν τόλμησες, αλλά χωρίς να σε τιμωρεί — σου λέει “προσπάθησε ξανά”.

– Η παιδικότητα που αναφέρετε είναι κεντρική έννοια;
Ναι. Είναι μια μορφή αντίστασης. Να μην χάσεις την περιέργεια, την αθωότητα, την ανάγκη να ανακαλύπτεις.

– Εσείς ποιο είναι το μέρος που επιστρέφεται πάντα;
Στο χωριό του πατέρα μου την Επισκοπή στην Κύπρο. Αλλά και σε μικρά πράγματα. Στη σιωπή, στο διάβασμα, ακόμη και στο να παρατηρώ τη γάτα μου.

– Η μνήμη βοηθά ή φυλακίζει;
Δεν πρέπει να φυλακίζει. Πρέπει να σε βοηθά να προχωράς. Να την κοιτάς με καλοσύνη.

– Αν μπορούσατε να ψιθυρίσετε κάτι σε αυτόν που θέλει να δει την παράσταση, τι θα ήταν;
Άσε τα βάρη σου έξω. Για όσο διαρκεί αυτή η στιγμή, έλα ανοιχτός να τη νιώσεις.