Η ελληνική τζαζ αποκτά το δικό της Real Book

Το Greek Jazz Book είναι ένα έργο μακράς πνοής του Jazz Solidarity Network, εμπνευσμένο από το αμερικάνικο Real Book. Πρόκειται για την πιο δημοφιλή συλλογή από “leadsheets” (παρτιτούρες με τη μελωδία και τις συγχορδίες) για jazz standards παγκοσμίως. Ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970 ως μια παράνομη έκδοση από φοιτητές του Berklee College of Music και σήμερα κυκλοφορεί σε επίσημες, νόμιμες εκδόσεις από την Hal Leonard. Ξεκίνησε να υλοποιείται με την αιγίδα και τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού το 2024. Αποτελεί την μοναδική μέχρι σήμερα επίσημη και μαζική καταγραφή της ελληνικής τζαζ συνθετικής δημιουργίας, δια μέσου των αυθεντικών παρτιτούρων (leadsheets) των ίδιων των συνθετών της σκηνής. Με πάνω από 110 συνθέσεις από 42 δημιουργούς μέχρι σήμερα, η πλατφόρμα συνεχίζει να μεγαλώνει και να εξελίσσεται με την μέθοδο του crowdsourcing, ανοίγοντας τον δρόμο για έναν κύκλο παρουσιάσεων, συναυλιών και εκπαιδευτικών δράσεων.

Στόχος της νέας αυτής σειράς συναυλιών The Greek Jazz Book Concert#1 που εγκαινιάζεται στο Baumstrasse είναι η ανάδειξη των συνθέσεων που έχουν συλλεγεί από τους ίδιους τους δημιουργούς τους, όπως και η συλλογή των απαραίτητων πόρων για την συνέχιση του εμβληματικού αυτού έργου με ψηφιακό τρόπο, αλλά και με έντυπες εκδόσεις. Στα άμεσα σχέδια του Jazz Solidarity Network είναι η παρουσίαση του πρότζεκτ σε φεστιβάλ και συναυλιακούς χώρους εντός και εκτός χώρας, κάθε φορά με διαφορετικές συνθέσεις και συνθέτες επί σκηνής, από όλο το φάσμα των ηλικιών, των φύλων και των προσεγγίσεων της τζαζ στην Ελλάδα.

Στη σκηνή του Baumstrasseη house band του έργου θα παρουσιάσει επιλεγμένες συνθέσεις από το Greek Jazz Book, μαζί με τέσσερις σημαντικούς καλεσμένους που έχουν αφήσει το δικό τους αποτύπωμα στην ελληνική τζαζ σκηνή. Ο ιδρυτής του Greek Jazz Book, Κοσμάς Αναγνωστόπουλος, μιλά στο Black Book, για όλο το project, την ελληνική τζαζ σκηνή και τα επόμενα σχέδια.

 – Πώς προέκυψετο Greek Jazz Book και το The Greek Jazz Book Concert #1;

Η ιδέα του Greek Jazz Book είναι παλαιότερη ιδέα ενός διακεκριμένου μέλους μας, του Πέτρου Κλαμπάνη, που μας κατατέθηκε λίγο μετά την ίδρυσή μας και την αγκαλιάσαμε με ενθουσιασμό. Η ιδέα μπήκε σε υλοποίηση το 2024 με την χρηματοδότηση και την αιγίδα του ΥΠΠΟ και έγινε πραγματικότητα με την ανεκτίμητη συμβολή της Ρωξάνης Χατζηδημητρίου και της ΠελαγίαςΤραγάρη, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Γιώργου Τσώλη.

Η πρώτη φάση υλοποίησης της ιδέας ξεκίνησε με την δημιουργία μιας απλής ψηφιακής πλατφόρμας ( https://jsn.gr/realbook/) στην οποία αναρτώνται από τους Έλληνες συνθέτες της τζαζ κάποιες αντιπροσωπευτικές συνθέσεις τους σε παρτιτούρα και στη συνέχεια αυτές επιμελούνται και δημοσιεύονται προς ακρόαση και κατέβασμα σε pdf από τους ενδιαφερόμενους. Ο στόχος για την ψηφιακή αυτή πλατφόρμα, αφού πλέον ξεπέρασε τις 100 παρτιτούρες (από 40 και άνω συνθέτες), είναι να γίνει αντιπροσωπευτικότερη και να οδηγήσει σε μια σειρά έντυπες εκδόσεις διεθνούς απήχησης, όπως το αυθεντικό «The Real Book» της αμερικάνικης τζαζ.

Η ιστορική αυτή πρωτοβουλία περνάει το 2026 στην επόμενη φάση της ανάπτυξής της, ξεκινώντας μοναδικές συναυλίες-αφιερώματα στους συνθέτες που έχουν ήδη συμμετάσχει στο GJB, με 1η βραδιά το Σάββατο 28/2 στο Baumstrasse. Οι συναυλίες αυτές θα υλοποιούνται από την «Greek Jazz Book Band» -Γ. Τσώλης στο πιάνο, Κ. Πατσιώτης στο κοντραμπάσο, Ν. Θεσσαλονικεύς στα ντραμς- με τη συμμετοχή προσκεκλημένων συνθετών διαφορετικών γενεών, στυλ και μεθόδου όσον αφορά την σύνθεση και τον αυτοσχεδιασμό. Για την πρώτη αυτή βραδιά, της οποίας το line-up δεν θα επαναληφθεί, οι προσκεκλημένοι συνθέτες θα είναι οι: Βαγγέλης Κατσούλης (πρώτος Έλληνας μινιμαλιστής), Τάκης Μπαρμπέρης (πρωτεργάτης της world-jazz-fusion), Γιάννης Παπαναστασίου (κορυφαίος άλτο σαξοφωνίστας), Στέλιος Χατζηκαλέας(τρομπετίστας της modernj azz).

Τι είναι ακριβώς το Jazz Solidarity Network; Χρειάζεται η τζαζ αλληλεγγύη; Ποιες οι δράσεις σας;

Το JSN αυτή τη στιγμή είναι ο μοναδικός επίσημος και αποκλειστικός φορέας για την ελληνική τζαζ σκηνή. Ιδρύθηκε το 2023 από τον Μάνθο Γιουρτζόγλου και εμένα, με σκοπό να δημιουργήσει νέες δομές, εργαλεία και θεσμούς που θα συμβάλουν στην βιωσιμότητα και την εξωστρέφεια της ελληνικής τζαζ σκηνής. Η πραγματικότητα είναι ότι η τζαζ, όπως και κάθε μη εμπορευματική μορφή τέχνης, έχει ανάγκη από την στήριξη όλων μας (καλλιτεχνών, επαγγελματιών του πολιτισμού, δημόσιων φορέων και κοινού) προκειμένου να παράγεται με αξιοπρεπείς όρους από τους δημιουργούς της. Για να μην αναγκάζονται, δηλαδή, οι καλλιτέχνες της τζαζ να ετεροαπασχολούνται ή να μεταναστεύουν, χρειάζεται περισσότερος κόσμος να αναγνωρίσει και να απολαύσει την δουλειά τους μέσα από συναυλίες, φεστιβάλ, δισκογραφικές παραγωγές και εκπαιδευτικές δράσεις, κάτι για το οποίο το JSN φροντίζει με τις μικρές του δυνάμεις να συμβαίνει.

Σημαντικότερες δράσεις μας μέχρι σήμερα είναι τα φεστιβάλ και οι βραδιές που κάναμε, εκτός από την Αθήνα, στην Θεσσαλονίκη, την Αίγινα, τον Διόνυσο, τα Ιωάννινα, τη Λάρισα, το Ηράκλειο Κρήτης, το Καρπενήσι, και του Ζωγράφου. Είναι η συμμετοχή επίσης των μελών μας σε σημαντικά τζαζ γεγονότα στη Βρέμη (Jazzahead), τη Σεβίλλη (Assejazz), τη Βαρσοβία (JazzPoPolsku), την Κωνσταντινούπολη (Nardis κ.α.) και την Ινδονησία (15 συναυλίες). Είναι ακόμα η στήριξη 7 δισκογραφικών παραγωγών και πολλών επιμέρους εκδηλώσεων και φεστιβάλ που διοργανώθηκαν από τρίτους φορείς. Ξεχωριστή σημασία για εμάς έχουν οι δράσεις που κάναμε για τα παιδιά (5 Outta Climate Festivals, Next Beat Orchestra), όπως και οι βραδιές σύμπραξης μουσικών της τζαζ με χορευτές του σύγχρονου χορού (2 Ροές Αυτοσχεδιασμού).

Τι συμπεράσματα έχετε εξάγει έως σήμερα; Είτε θετικά είτε αρνητικά

Τρία χρόνια μετά την ίδρυσή του έχουμε συμπεράνει ότι είναι δυνητικά εφικτό ένας μικρός οργανισμός σαν τον δικό μας να αποκτήσει μια στοιχειώδη βιωσιμότητα (είμαστε έτοιμοι πια να ανακοινώσουμε την πρώτη μόνιμη θέση εργασίας μας!), αρκεί οι άνθρωποι που θα τον τρέξουν να έχουν κάποια εμπειρία σχετικά με τις χρηματοδοτήσεις και την συνεργασία με τον δημόσιο και τον μεγάλο ιδιωτικό τομέα. Βιωσιμότητα δεν μπορεί να υπάρξει μέσα από μικρές βραδιές με περιορισμένο κοινό και πουλώντας CD. Αυτό πρέπει να το κάνει κάποιος για να ενισχύσει την ορατότητά του και την σκηνή και όχι για να ζει από αυτό.

Η βιωσιμότητα επιτυγχάνεται μόνο μέσα από μεγαλύτερες πρωτοβουλίες και παραγωγές. Και αυτές για να συμβούν πρέπει να πειστούν φορείς και άνθρωποι στους οποίους φτάνουν δεκάδες προτάσεις κάθε μέρα. Επομένως η δική σου πρόταση πρέπει κάπως να ξεχωρίσει και να εμπνεύσει αξιοπιστία σε αυτόν που θα σου εμπιστευτεί το χώρο του ή τα λεφτά του.

Επίσης, πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας ότι το μουσικό κοινό δεν «χτίζεται» μόνο γύρω από τους καλλιτέχνες. Χτίζεται, επίσης, γύρω από συγκεκριμένους χώρους και διοργανωτές που υπηρετούν με συνέπεια, επιμονή, και συνέχεια συγκεκριμένες μουσικές, διαμορφώνοντας την δική τους ιδιαίτερη αισθητική και ταυτότητα. Το δικό μας μέλημα είναι να χτίσουμε ένα συγκεκριμένο ποιοτικό κοινό (χωρίς στεγανά σε ποιους απευθυνόμαστε), το οποίο θα μπορέσει να αποτελέσει την κρίσιμη μάζα που θα χαρίσει βιωσιμότητα στο εγχείρημά μας σε βάθος χρόνου.

Η συζήτηση για την τζαζ στην Ελλάδα είναι μεγάλη. Τελικά, υπάρχει σκηνή; Υπάρχει κοινό που μπορεί να την συντηρήσει; Και όχι μόνο οικονομικά;

Η συζήτηση για την τζαζ στην Ελλάδα είναι πολύ διαφορετική από αυτήν που υπήρχε στα τέλη του προηγούμενου αιώνα, όταν προσωπικά ξεκίνησα να ακούω τζαζ. Τότε υπήρχε πεπερασμένος αριθμός Ελλήνων καλλιτεχνών που μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα μπορούσε κάποιος να τους ακούσει όλους.

Αυτή τη στιγμή οι εγχώριοι καλλιτέχνες της τζαζ και όλοι όσοι βρίσκονται στο εξωτερικό για σπουδές ή δουλειά και πηγαινοέρχονται- συγκροτούν έναν πολύ μεγάλο αριθμό καλλιτεχνών (άνω των 300 είναι μόνο οι συνθέτες βάσει του Greek Jazz Library) και μια δυναμική σκηνή με πολυμορφία και αξιοσημείωτα επιτεύγματα. Υπήρξαν πρόσφατα περίοδοι που στην πλατφόρμα Jazz Events Live ανέβαιναν κατά μέσο όρο 7 συναυλίες την ημέρα (οι 5 συνέβαιναν στην Αθήνα). Μόνο το 2025 καταγράφηκαν 99 νέες δισκογραφικές παραγωγές (περίπου 2 κάθε βδομάδα). Επομένως, από καλλιτεχνικής πλευράς τα πράγματα πάνε αρκετά καλά.

Δεν πάνε τόσο καλά από πλευράς αφοσιωμένων και ποιοτικών συναυλιακώνχώρων. Σήμερα υπάρχει ένα πολύ ρευστό τοπίο, στο οποίο οι σταθερές είναι περιορισμένες. Αξίζει πάντως να επισημανθεί ότι χώροι όπως το Half Note στην Αθήνα και ο Ορατός στην Θεσσαλονίκη, αλλά και δεκάδες άλλοι μικρότεροι και πιο εξειδικευμένοι (Spiti Art Bar, Poetry, Ορφέας, Underflow, KET, OnOffκ.α.) δίνουν μεγάλη μάχη και υπηρετούν τίμια τον χώρο της τζαζ και του αυτοσχεδιασμού για πολλά χρόνια χωρίς να αποτελούν επικερδείς δραστηριότητες. Στους ανθρώπους αυτούς αξίζουν πολλά συγχαρητήρια, γιατί αυτό που κάνουν δεν έχει μόνο χαρά και δόξα, αλλά πολλές δύσκολες στιγμές ματαίωσης και απελπισίας. Θέλω από το βήμα αυτό να στείλω και ένα μήνυμα στις εταιρείες πνευματικών δικαιωμάτων, καθώς οι άκαμπτες πολιτικές τους πολλές φορές είναι αυτές που ωθούν τους μικρούς χώρους σε κλείσιμο. Είμαι σίγουρος ότι μπορούν να τους φερθούν με περισσότερη επιείκεια και μεγαλοψυχία.

Τα μέλη που έχετε είναι πολλά; Αυξάνονται; Τι ανταπόκριση έχετε από τους έλληνες τζαζ δημιουργούς;

Αυτή τη στιγμή πλησιάζουμε τα 300 μέλη, με τους περισσότερους να είναι Έλληνες μουσικοί της τζαζ (πάνω από το 80% της σκηνής). Στο δίκτυό μας δεχόμαστε και καλλιτέχνες άλλων μορφών τέχνης που εμπνέονται από την αισθητική (ή τις αισθητικές) της τζαζ και υιοθετούν παρόμοιες πρακτικές αυτοσχεδιασμού.

Η ανταπόκριση που έχουμε από τους καλλιτέχνες είναι όλο και καλύτερη, καθώς οι περισσότεροι καταλαβαίνουν ότι δίνουμε έναν τίμιο αγώνα χωρίς αποκλεισμούς και προσπαθούμε με κυκλικότητα, διαφάνεια, και ισοτιμία να βγουν ωφελημένοι όλοι και όλες. Είναι σημαντικό να ειπωθεί ότι από την δραστηριότητά μας έχουν ωφεληθεί οικονομικά πάνω από 200 καλλιτέχνες μέχρι σήμερα, ακόμα και μέσα από την συμμετοχή τους σε μια συναυλία ή την πώληση μερικών CD μέσω του e-shop μας.

Είναι, όμως, σημαντικό να κατανοούν όλοι-ες ότι η υπόθεση του JSN δεν είναι μια επαγγελματική δραστηριότητα για εμάς (έχουμε όλοι άλλες δουλειές) και ούτε μπορεί ο οργανισμός μας να λειτουργήσει σαν τον προσωπικό ατζέντη ενός καλλιτέχνη. Την στιγμή ακριβώς που θα κάνουμε μια πολύ επιτυχημένη διοργάνωση με έναν καλλιτέχνη, θα πρέπει να τον αφήσουμε πίσω μας για να προσκαλέσουμε στην επόμενη κάποιον άλλον. Αυτή είναι η δέσμευση μας απέναντι στη σκηνή, και ακόμα και αν δεν μπορούμε να την υλοποιήσουμε στο 100% για διάφορους τεχνικούς και οικονομικούς λόγους (π.χ. διότι κάποιοι χρηματοδότες ζητούν συγκεκριμένους καλλιτέχνες), κάνουμε ότι καλύτερο περνάει από το χέρι μας για να μείνουμε κοντά σε αυτήν.

Επόμενα σχέδια;

Τα επόμενα σχέδιά μας περιλαμβάνουν κάποια φεστιβάλ που θέλουμε να συνεχίσουμε (AeginaJ azz Festival, Urban Forest Jazz Festival), κάποια φεστιβάλ που θέλουμε να ιδρύσουμε (EcoZani Festival στην Κοζάνη, Larissa Jazz Festival) και κάποιες βραδιές ή δράσεις που θέλουμε να σταθεροποιήσουμε.