Τον Ιούνιο του 2004, στην πρώτη του συνέντευξη Τύπου ως προπονητής της Τσέλσι, ο Ζοζέ Μουρίνιο είπε κάτι ελαφρώς διαφορετικό από αυτό που έμεινε στην ιστορία. «Είμαι πρωταθλητής Ευρώπης και νομίζω ότι είμαι ένας ξεχωριστός προπονητής». A special one, όχι the Special One. Ο βρετανικός Τύπος πρόσθεσε το οριστικό άρθρο και η φράση έγινε ρόλος. Είκοσι δύο χρόνια αργότερα, ο ρόλος συχνά κρύβει τον προπονητή που υπάρχει από πίσω. Τα μικρόφωνα έχτισαν τον μύθο του Μουρίνιο, όμως η αξία του ως προπονητής γεννήθηκε στις προπονήσεις. Δίπλα στον Μπόμπι Ρόμπσον και αργότερα στον Λουίς φαν Χάαλ έμαθε να αναλύει τον αντίπαλο και να συνδέει κάθε άσκηση με τον τρόπο που θα παίξει η ομάδα. Η Πόρτο, πρωταθλήτρια Ευρώπης το 2004, πίεζε αμέσως μετά την απώλεια της μπάλας, κρατούσε μικρές αποστάσεις και ήξερε ακριβώς τι ήθελε να κάνει όταν ανακτούσε την κατοχή. Η υπεροχή της βρισκόταν στην προετοιμασία. Στον τελικό απέναντι στη Μονακό, η ομάδα του νίκησε 3-0 χωρίς να αφήσει το παιχνίδι να της ξεφύγει.
Στην Αγγλία ο Μουρίνιο βρήκε ένα πρωτάθλημα όπου πολλές ομάδες εξακολουθούσαν να παρατάσσουν δύο κεντρικούς μέσους. Η Τσέλσι έπαιζε με τρεις. Ο Κλοντ Μακελελέ στεκόταν πίσω από τον Φρανκ Λάμπαρντ και τον Τιάγκο, δημιουργώντας ένα απλό αριθμητικό πλεονέκτημα. Όταν ένας αντίπαλος πίεζε τον Μακελελέ, ελευθερωνόταν κάποιος από τους άλλους δύο. Αν ένας ακραίος συνέκλινε για να βοηθήσει, άνοιγε χώρος για τους Νταφ και Ρόμπεν. Ο Ντρογκμπά κρατούσε απασχολημένους τους στόπερ και ο Λάμπαρντ έφτανε στην περιοχή από πίσω. Η πρώτη σεζόν έκλεισε με 95 βαθμούς και μόλις 15 γκολ παθητικό.
Τα 15 γκολ δημιούργησαν τη φήμη του αμυντικού Μουρίνιο. Οι 95 βαθμοί αποκαλύπτουν μια πληρέστερη εικόνα. Οι ομάδες του ενδιαφέρονταν πάνω απ’ όλα για τον έλεγχο: να οδηγούν τον αντίπαλο στις περιοχές όπου ήταν λιγότερο επικίνδυνος και να επιτίθενται πριν προλάβει να ξαναστήσει την άμυνά του. Η κατοχή ήταν χρήσιμη αλλά δεν αποτελούσε αυτοσκοπό. Ο Μουρίνιο ήθελε να καθορίζει το είδος του αγώνα, ακόμη κι όταν η μπάλα βρισκόταν στα πόδια του άλλου.
Στην ίδια επιθυμία ελέγχου ανήκαν και οι συνεντεύξεις Τύπου. Ο Μουρίνιο τραβούσε την πίεση πάνω του, προκαλούσε τον αντίπαλο και έδινε στα αποδυτήρια έναν κοινό εχθρό. Οι παίκτες αισθάνονταν ότι ο προπονητής τούς προστάτευε και ότι γνώριζε τι θα συμβεί. Η πίστη τους είχε χειροπιαστή βάση. Κάθε φορά που το σχέδιο της προπόνησης εμφανιζόταν στον αγώνα, η εξουσία του γινόταν ισχυρότερη. Οι ατάκες ήταν αποτελεσματικές επειδή στηρίζονταν σε μια ομάδα που ήξερε ακριβώς τι έκανε.
Αυτό έκανε και με την Ίντερ το 2010. Είχε στη διάθεσή του μια έμπειρη ομάδα, με λιγότερη ταχύτητα από την Τσέλσι, και την οργάνωσε πιο χαμηλά. Ο Καμπιάσο προστάτευε την άμυνα, ο Σνάιντερ έπαιζε ανάμεσα στις γραμμές, ο Μιλίτο έδινε βάθος και ο Ετό δεχόταν να καλύπτει ολόκληρη την πλευρά. Η μνήμη κράτησε κυρίως την άμυνα του επαναληπτικού με την Μπαρτσελόνα, όταν η Ίντερ έμεινε για περισσότερο από μία ώρα με δέκα παίκτες. Στο πρώτο παιχνίδι, όμως, είχε νικήσει 3-1, περιορίζοντας τον Μέσι στο κέντρο και χτυπώντας τον χώρο πίσω από τους πλάγιους μπακ.
Στη Ρεάλ Μαδρίτης έδειξε ότι το ποδόσφαιρό του μπορούσε να γίνει θεαματικό. Ο Τσάμπι Αλόνσο έδινε γρήγορα την πρώτη πάσα, ο Εζίλ έβρισκε τον ελεύθερο χώρο και ο Ντι Μαρία με τον Κριστιάνο Ρονάλντο έτρεχαν πριν οργανωθεί ο αντίπαλος. Ο Μπενζεμά απομακρυνόταν από την περιοχή, ανοίγοντας τον δρόμο στον Ρονάλντο. Η Ρεάλ του 2011-12 κατέκτησε το πρωτάθλημα με 100 βαθμούς και 121 γκολ. Λίγες ομάδες μετέτρεψαν ποτέ την ανάκτηση της μπάλας σε επίθεση με τέτοια ταχύτητα και ακρίβεια.
Ο κοινός παρονομαστής αυτών των ομάδων δεν ήταν κάποιο σύστημα. Ήταν η ικανότητα του Μουρίνιο να βρίσκει το ισχυρότερο όπλο του αντιπάλου και να το αφαιρεί. Με τα χρόνια, όμως, το ποδόσφαιρο έμαθε τις μεθόδους του. Οι αναλυτές, τα δεδομένα και η λεπτομερής μελέτη του αντιπάλου έγιναν καθημερινότητα. Ο Γκουαρδιόλα ανέδειξε την οργανωμένη κατοχή ως μέσο ελέγχου και ο Κλοπ μετέτρεψε το συντονισμένο πρέσινγκ σε επιθετικό όπλο. Ο Μουρίνιο συνέχισε να κερδίζει τρόπαια, από το Europa League με τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ έως το Conference League με τη Ρόμα, αλλά έπαψε να δείχνει προς τα πού κατευθυνόταν το παιχνίδι.
Φθορά παρουσίασε και ο τρόπος με τον οποίο διοικούσε. Η διαρκής αίσθηση πολιορκίας ένωνε την ομάδα όσο οι νίκες επιβεβαίωναν τον προπονητή. Όταν τα αποτελέσματα υποχωρούσαν, η ίδια ένταση στρεφόταν προς τα αποδυτήρια. Οι διαφωνίες γίνονταν προσωπικές και ο προστάτης των παικτών μετατρεπόταν σε αντίπαλό τους. Το περίφημο «σύνδρομο της τρίτης σεζόν» δεν είναι μυστήριο. Είναι το κόστος μιας μεθόδου που καταναλώνει γρήγορα την εμπιστοσύνη πάνω στην οποία στηρίζεται.
Η σειρά του Netflix φτάνει επομένως σε μια ιδανική στιγμή. Τα τρία επεισόδια μοιάζουν με απολογισμό μιας ολοκληρωμένης καριέρας, ενώ η Ρεάλ Μαδρίτης τού παραδίδει ξανά τον πάγκο της με συμβόλαιο έως το 2029. Η ικανότητά του να προκαλεί, να συσπειρώνει και να κερδίζει τις συνεντεύξεις Τύπου θεωρείται δεδομένη. Στη Μαδρίτη πρέπει να δώσει σύγχρονες λύσεις απέναντι στο ψηλό πρέσινγκ και στις κλειστές άμυνες, να διαχειριστεί ποδοσφαιριστές με δική τους παγκόσμια ισχύ και να μοιραστεί την εξουσία μέσα σε έναν σύλλογο που δεν θα οργανωθεί αποκλειστικά γύρω του.
Ο Μουρίνιο δεν χρειάζεται να γίνει Γκουαρδιόλα. Οι καλύτερες ομάδες του γεννήθηκαν επειδή κατάλαβε την εποχή και τους παίκτες του καλύτερα από τους υπόλοιπους. Οι συνεντεύξεις Τύπου θα γεμίσουν ξανά τις οθόνες, αλλά η απάντηση θα βρίσκεται στο γήπεδο. Εκεί βρισκόταν πάντοτε η πραγματική δύναμή του. Για να ξαναμπεί στο μέλλον πρέπει να την ανακαλύψει άλλη μία φορά.
