Η Λυρική Σκηνή ταξιδεύει στην Κρήτη με 56 παραστάσεις

Tον Μάιο η Κρήτη δεν θα έχει μόνο φως, θάλασσα και εκείνη τη γνώριμη αίσθηση ότι το καλοκαίρι πλησιάζει πριν ακόμη το πεις. Θα έχει και όπερα σε πλατείες, τραγούδια σε εκκλησίες, μουσικές διαδρομές σε ενετικά τείχη, παραστάσεις για παιδιά, προβολές, λύρες, Θεοδωράκη, Κάλλας, Καραγκιόζη και Σακελλαρίδη. Η Εθνική Λυρική Σκηνή ταξιδεύει στο νησί με μια από τις πιο πυκνές περιοδείες της, μεταφέροντας δέκα παραγωγές σε έξι δήμους και συνολικά 29 διαφορετικούς χώρους, από τις 7 έως τις 31 Μαΐου 2026. Το πιο ουσιαστικό στοιχείο, πέρα από την κλίμακα του προγράμματος, είναι ότι όλες οι παραστάσεις θα πραγματοποιηθούν με ελεύθερη είσοδο.

Η περιοδεία εντάσσεται στο πρόγραμμα «Η ΕΛΣ ταξιδεύει στην Ελλάδα», το οποίο έχει ως στόχο να βγάλει τη λυρική τέχνη από το στενό πλαίσιο της κεντρικής σκηνής και να τη φέρει εκεί όπου ο πολιτισμός συχνά λειτουργεί πιο άμεσα, πιο συλλογικά και πιο αφοπλιστικά. Στην περίπτωση της Κρήτης, αυτό αποκτά ιδιαίτερο βάρος. Δεν πρόκειται απλώς για μια μεταφορά παραστάσεων από την Αθήνα στην περιφέρεια, αλλά για μια συνάντηση δύο κόσμων που έχουν πολύ ισχυρή μνήμη: της λυρικής παράδοσης και της κρητικής μουσικής γης.

Το πρόγραμμα απλώνεται σε Χανιά, Ρέθυμνο, Ανώγεια, Ηράκλειο, Σητεία και Ιεράπετρα, δημιουργώντας για σχεδόν έναν μήνα έναν δεύτερο πολιτιστικό χάρτη πάνω στο νησί. Θέατρα, κινηματογράφοι, πλατείες, πάρκα, πεζόδρομοι, τζαμιά, εκκλησίες και ιστορικοί χώροι γίνονται προσωρινές σκηνές. Αυτή είναι ίσως και η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της περιοδείας: η Λυρική δεν ζητά από το κοινό να μετακινηθεί προς αυτήν, αλλά κάνει η ίδια τη διαδρομή προς το κοινό.

Κεντρική θέση στο πρόγραμμα έχει ο Μίκης Θεοδωράκης, με δύο διαφορετικές μουσικές προσεγγίσεις. Η συναυλία 100 χρόνια Μίκης Θεοδωράκης, σε ενορχήστρωση Γιάννη Μπελώνη και μουσική διεύθυνση Στάθη Σούλη, θα παρουσιαστεί σε Χανιά, Ρέθυμνο, Ανώγεια, Ιεράπετρα, Σητεία και Ηράκλειο, με τους Παντελή Θαλασσινό και Νίκη Γρανά, μουσικό σύνολο της Ορχήστρας της ΕΛΣ και τοπικές χορωδίες. Εδώ ο Θεοδωράκης δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως εθνικό σύμβολο, αλλά ως συνθέτης με λυρική, ποιητική και εσωτερική πλευρά, πέρα από τη γνωστή δημόσια, σχεδόν μνημειακή του εικόνα.

Δίπλα σε αυτή τη συναυλία, το Ασίκικο Πουλάκη, σε στίχους Μιχάλη Γκανά, φέρνει μια πιο υπόγεια, μικρασιατική και προσωπική εκδοχή του Θεοδωράκη. Με τον Γιάννη Διονυσίου και την Εστουδιαντίνα Νέας Ιωνίας Μαγνησίας, σε ενορχήστρωση και μουσική διεύθυνση Ανδρέα Κατσιγιάννη, το έργο συνδέει τη θεοδωρακική γραφή με τις ιωνικές της ρίζες, αλλά και με τη μνήμη της μητέρας του συνθέτη, Ασπασίας Πουλάκη, από την οποία προκύπτει και ο τίτλος.

Η Κρήτη, φυσικά, δεν θα μπορούσε να είναι απλώς τόπος υποδοχής. Γίνεται και θέμα. Η μουσικοθεατρική παράσταση Ροδινός: Ο θρυλικός λυράρης, σε σκηνοθεσία, έρευνα και κείμενο Γιάννη Μπλέτα, επιστρέφει στον Ανδρέα Ροδινό, μια μυθική μορφή της κρητικής μουσικής. Μέσα από αφήγηση, θέατρο, λύρα και ζωντανή μουσική, η παράσταση πλησιάζει τον λυράρη όχι σαν μουσειακό πρόσωπο, αλλά σαν θρύλο που εξακολουθεί να κυκλοφορεί στα χωριά, στις ιστορίες και στους ήχους του νησιού.

Στο ίδιο πνεύμα, οι Alcedo Folk Group παρουσιάζουν Το σταυροδρόμι του κόσμου, μια μουσική παράσταση που βλέπει την Κρήτη ως τόπο διασταυρώσεων. Ανατολή και Δύση, Βυζάντιο, Βενετία, Οθωμανική μνήμη, λαϊκές φόρμες και σύγχρονη μουσική ματιά συναντιούνται σε ένα πρόγραμμα που αντιμετωπίζει το νησί όχι ως κλειστή ταυτότητα, αλλά ως ζωντανό μωσαϊκό επιρροών.

Η περιοδεία έχει και έντονο εκπαιδευτικό χαρακτήρα, χωρίς να γίνεται διδακτική με τον κακό τρόπο. Ο Καραγκιόζης Ριγολέττος, μια παραγωγή όπερας σκιών της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ, βάζει τον Καραγκιόζη να συναντήσει τον Ριγολέττο του Βέρντι, συνδυάζοντας το ελληνικό θέατρο σκιών με τη λυρική παράδοση. Είναι ακριβώς το είδος της παράστασης που μπορεί να συστήσει την όπερα σε παιδιά και μεγάλους χωρίς σοβαροφάνεια. Το μιούζικαλ Σιωπή, ο βασιλιάς ακούει του Νίκου Κυπουργού, σε λιμπρέτο Θωμά Μοσχόπουλου και σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή, λειτουργεί ως παιχνιδιάρικη εισαγωγή στη μουσική, στις νότες, στη σύνθεση και στη φαντασία.

Από το πρόγραμμα δεν λείπει και η πιο καθαρή λυρική εμπειρία. Η οπερέτα Θέλω να δω τον Πάπα! του Θεόφραστου Σακελλαρίδη, σε σκηνοθεσία Νατάσας Τριανταφύλλη, μεταφέρει στην Κρήτη την αστική σάτιρα, την ελαφρότητα και την κοινωνική ειρωνεία του ελληνικού μουσικού θεάτρου των αρχών του 20ού αιώνα. Παράλληλα, το ρεσιτάλ λυρικού τραγουδιού με τους Βασιλική Καραγιάννη, Γιάννη Χριστόπουλο και Διονύση Σούρμπη, με τη συνοδεία της Σοφίας Ταμβακοπούλου, ανοίγει ένα παράθυρο στο διεθνές και ελληνικό ρεπερτόριο, από την όπερα και την οπερέτα έως το λόγιο τραγούδι.

Ξεχωριστή θέση έχει και το ντοκιμαντέρ Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας, σε ιδέα, έρευνα και σενάριο του Βασίλη Λούρα και σκηνοθεσία των Μιχάλη Ασθενίδη και Βασίλη Λούρα. Η ταινία φωτίζει την ελληνική περίοδο της Μαρίας Κάλλας, από τα χρόνια της Αθήνας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έως την επανασύνδεσή της με την Ελλάδα μετά το 1957, φέρνοντας στην επιφάνεια αρχειακό υλικό, άγνωστες ηχογραφήσεις και μια διαδρομή όπου η καλλιτεχνική ιδιοφυΐα συναντά τη σκληρότητα της Ιστορίας.

Η μεγάλη σημασία αυτής της περιοδείας δεν βρίσκεται μόνο στους αριθμούς, αν και οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί: 56 παραστάσεις, 10 παραγωγές, 29 χώροι, 6 δήμοι, σχεδόν ένας ολόκληρος μήνας. Βρίσκεται κυρίως στην ιδέα ότι η λυρική τέχνη δεν χρειάζεται να μένει κλεισμένη σε μια εικόνα πολυτέλειας ή απόστασης. Μπορεί να συνομιλήσει με τον Καραγκιόζη, με τη λύρα, με τον Θεοδωράκη, με την Κάλλας, με τα παιδιά, με τις πλατείες και με ανθρώπους που ίσως δεν θα αγόραζαν ποτέ εισιτήριο για μια όπερα στην Αθήνα.

Και αυτό, τελικά, είναι το ενδιαφέρον. Η Εθνική Λυρική Σκηνή δεν πηγαίνει στην Κρήτη για να δείξει απλώς τι διαθέτει. Πηγαίνει για να δοκιμάσει τι μπορεί να γίνει όταν ένας μεγάλος πολιτιστικός οργανισμός συναντά έναν τόπο με τόσο ισχυρή μουσική μνήμη. Αν η περιοδεία πετύχει, δεν θα μετρηθεί μόνο σε γεμάτες πλατείες. Θα μετρηθεί στη στιγμή που κάποιος θα ακούσει για πρώτη φορά μια άρια, ένα σαντούρι, μια λύρα ή μια φωνή και θα νιώσει ότι αυτό δεν είναι κάτι μακρινό. Είναι δικό του.