Η πραγματικότητα είναι πιο παράλογη από το θέατρο

Η Μαριαλένα Ηλία μπαίνει στο σύμπαν του Φερνάντο Αρραμπάλ όχι για να το εξηγήσει, αλλά για να χαθεί μέσα του. Δεν είναι μια εύκολη παράσταση. Είναι ένας κόσμος που έχει ήδη σπάσει και σε κοιτάει κατάματα. Στο σύμπαν του Αρραμπάλ, τίποτα δεν είναι αθώο και τίποτα δεν είναι τυχαίο. Υπάρχει μόνο η διαρκής σύγκρουση ανάμεσα στη βία και την τρυφερότητα, στην ανάγκη για επιβίωση και στην ανάγκη να παραμείνεις άνθρωπος. Και τότε προκύπτει το ερώτημα που δεν αφήνει κανέναν ήσυχο. Αν αυτό που βλέπεις στη σκηνή σου φαίνεται υπερβολικό, μήπως απλώς δεν έχεις κοιτάξει αρκετά προσεκτικά τον κόσμο έξω; Μήπως τελικά ο κόσμος έξω είναι πιο ακραίος από τη σκηνή; Μια συζήτηση με την Μαριαλένα Ηλία για το «Νεκροταφείο Αυτοκινήτων», το θέατρο, την καλοσύνη και τον κόσμο του Αρραμπάλ.

– Ποια ήταν η στιγμή που κατάλαβες πραγματικά ότι θέλεις να γίνεις ηθοποιός;

Από πολύ νωρίς είχα κλίση προς την τέχνη. Κάποτε πίστευα πως θα γίνω ζωγράφος, μετά ανακάλυψα τον χορό και πίστευα πως θα χορεύω. Στο γυμνάσιο ήταν η πρώτη φορά που μπήκα στη θεατρική ομάδα του σχολείου σε ένα κλίμα απόλυτης άγνοιας του γιατί πάω και τι θέλω από αυτό, αλλά κάπως έτσι ξεκίνησαν όλα. Μέχρι τότε όσα ποιήματα ήταν να απαγγείλω στις σχολικές γιορτές δεν κατάφερνα να τα αρθρώσω. Έβγαινα στη σκηνή, κοιτούσα τα πρόσωπα των θεατών να με κοιτάνε και σκεφτόμουν «καλά τί περιμένουν αυτοί από εμένα; Τι περίεργο που είναι όλο αυτό!» και με έπιανε νευρικό γέλιο. Μικρή πίστευα πως το να είναι κανείς ηθοποιός, να υποδύεται κάτι που δεν είναι, να προσποιείται πως τα λόγια που λέει είναι δικά του, είναι το πιο παράξενο πράγμα. Αργότερα κατάλαβα πως βγάζει απόλυτη λογική το πως έμπλεξα μέσα σε αυτό. Είμαι τελείως ερωτευμένη με αυτό το επάγγελμα. Και έτσι συνήθως ερωτεύομαι. Σαν να με χτύπησε από το πουθενά μια κεραμίδα στο κεφάλι.

– Υπάρχει κάτι που σε άλλαξε αρκετά ώστε να δεις αλλιώς την τέχνη και τον εαυτό σου μέσα σε αυτή;

Φυσικά! Με εμπνέουν και με επηρεάζουν πάρα πολλά πράγματα. Στη δουλειά με εμπνέουν πολύ οι άνθρωποι, οι φίλοι μου και συνεργάτες μου. Για μένα είναι πολύ σημαντικό να περιτριγυρίζομαι από ανθρώπους που με εμπνέουν και θαυμάζω. Κυνηγάω το να βρίσκομαι κοντά τους. Μου αρέσει πολύ να δουλεύω σε πλαίσια ομάδας, σε μικρές και μεγαλύτερες κλίμακες. Με συγκινεί το κοινό όραμα, η κοινή πίστη και η αγάπη. Και στη ζωή κινούμαι εξίσου με συναισθηματικό τρόπο. Εμπνέομαι από γνωστούς μου και άγνωστους ανθρώπους, από ιστορίες που έχω ζήσει ή ακούσει. Από την ιστορία της ανθρωπότητας και την σύγχρονη ζωή.

– Τι σου έχει δώσει το θέατρο αλλά ταυτόχρονα σου έχει πάρει;

Το θέατρο, όπως όλα τα ωραία πράγματα, μου έχει δώσει μεγάλες χαρές που συνοδεύονται από μεγάλες λύπες. Καλύπτει την ανάγκη μου για φαντασία, εξερεύνηση, την περιέργειά μου για τη ζωή, τον κόσμο και τους ανθρώπους. Με ταξιδεύει με ιστορίες και δίνει μεγάλο ενδιαφέρον στη ζωή μου. Με ξεβολεύει από μια ζωή καθιστική και με συνδέει με τους ανθρώπους που συνεργάζομαι και με αυτούς που απευθύνομαι. Ταυτόχρονα συχνά με ταλαιπωρεί με ματαιώσεις, αγωνία και άγχος βιοπορισμού.

– Στο «Νεκροταφείο Αυτοκινήτων» ο κόσμος φαίνεται να έχει ήδη καταρρεύσει. Όταν μπαίνεις σε αυτό το σύμπαν ως ηθοποιός, τι πρέπει πρώτα να ξεχάσεις από τον κανονικό κόσμο;

Τα πάντα ξεχνάω όταν ξεκινάω την παράσταση. Κάθε παράσταση για μένα είναι μια άσκηση συγκέντρωσης. Κάθε ιστορία που αφηγούμαστε ως ηθοποιοί, είναι για όσο κρατάει η παράσταση, ένας αυθύπαρκτος κόσμος που για να τον υπηρετήσεις πρέπει να βουτήξεις ολόκληρος.

– Στον κόσμο του Αρραμπάλ, η καλοσύνη μοιάζει σχεδόν ύποπτη. Πιστεύεις ότι αυτό ισχύει και στην πραγματική ζωή;

Δεν πιστεύω πως η καλοσύνη στην πραγματική ζωή μοιάζει ύποπτη, αλλά πιστεύω πως τείνει να γίνει μια αχρείαστη αρετή. Ακούγεται κλισέ, αλλά ζούμε όπως ζούμε, σε αυτήν την πόλη, σε αυτήν τη χώρα, και λίγο – λίγο σκληραίνουμε. Κλεινόμαστε στους εαυτούς μας, προσπαθούμε να τα βγάλουμε πέρα στην καθημερινότητα, δοκιμάζονται οι αντοχές μας, το στομάχι και τα νεύρα μας. Μας απασχολούν τόσο πολύ τα δικά μας προβλήματα, οι ανάγκες που παλεύουμε να καλύψουμε, που ξεχνάμε συχνά να ρίξουμε το βλέμμα μας προς τα έξω. Και λίγο να ανοίξεις τα μάτια και τα αυτιά σου, υπάρχει γύρω τόση βία, πόνος και καταστροφή. Νομίζω πως οι άνθρωποι χρειαζόμαστε όσο τίποτα ο ένας τον άλλο, γιατί στην τελική αυτό είναι το μόνο που έχουμε. Και οφείλουμε σε πείσμα των καιρών να διατηρήσουμε και να προστατέψουμε τις αξίες της καλοσύνης, της συμπόνιας και της αλληλεγγύης. 

– Υπάρχει στιγμή της παράστασης που νιώθεις ότι η σκηνή γίνεται πραγματικά επικίνδυνη ή απρόβλεπτη;

Επικίνδυνη και απρόβλεπτη είναι μόνο η αλήθεια. Μια παράσταση είναι μια ασφαλής και κουρδισμένη μηχανή. Όλα της τα γρανάζια μπαίνουν σε λειτουργία προκειμένου να αφηγηθεί κανείς πειστικότερα το ψέμα, τον μύθο. Και αυτό είναι η γοητεία της τέχνης του θεάτρου. Νομίζω ωστόσο, πως όσο περισσότερο μέσα σε αυτήν την πλαστή πραγματικότητα δοκιμάζονται και αγγίζονται τα όρια της κυριολεξίας, τόσο πιο δυναμικά, ενδιαφέροντα και απρόβλεπτα γίνονται τα πράγματα. Στην παράστασή μας προσπαθούμε να δοκιμάσουμε τα όρια αυτά.

– Ο ρόλος σου στην παράσταση σε έκανε να σκεφτείς ότι ο άνθρωπος είναι τελικά πιο παράλογο πλάσμα από όσο θέλουμε να πιστεύουμε;

Όλα είναι απόλυτα παράλογα, γιατί είναι απόλυτα φυσικά. Είναι απολύτως παράλογο το ότι ζούμε, πόσο μάλλον το πώς ζούμε. Τί συμβαίνει μέσα μας και έξω από εμάς; Τι ψάχνουμε να βρούμε; Ένα τεράστιο γιατί, που δεν έχει απάντηση. Η ζωή που έχει αναπτυχθεί πάνω σε αυτόν τον πλανήτη που κινείται στο κενό είναι το πιο παράλογο πράγμα από όλα. Αλλά ταυτόχρονα, όλα βγάζουν και απόλυτο νόημα, γιατί δεν μπορούμε να κάνουμε και αλλιώς. Βουτάμε μέσα σε αυτή τη ζωή και προσπαθούμε να επιβιώσουμε και να την κάνουμε κάτι. Στην τελική να την απολαύσουμε. Ο ρόλος μου κρύβει μεγάλες και απόλυτες αντιφάσεις όπως όμως  κρύβουμε και όλοι οι άνθρωποι μέσα μας. Είναι τόσο βίαιος όσο και τρυφερός, τόσο κυνικός όσο και αστείος, τόσο άνθρωπος, όσο και απάνθρωπος.

– Πόσο κοντά βρίσκεται ο κόσμος του Αρραμπάλ στον πραγματικό κόσμο; Είναι ένα ακραίο όραμα ή απλώς ένας καθρέφτης που δεν θέλουμε να κοιτάξουμε;

Ένας καθρέφτης είναι που κατοπτρίζει, αλλά περισσότερο μεταμορφώνει, μεγεθύνει, και ξεχειλώνει την πραγματικότητα. Ο κόσμος του Αρραμπάλ είναι ένας σκληρός και βίαιος κόσμος αλλά ταυτόχρονα ένας κόσμος που βασίζεται πάνω σε μία ελπίδα για αλλαγή και ανάγκη για τρυφερότητα. Είναι ένας κόσμος σε διάλυση αλλά που ακόμα και εκεί οι άνθρωποι παλεύουν να διεκδικήσουν τη ζωή τους, να προχωρήσουν μέσα σε συντρίμμια, να βρουν κάποιο νόημα, να ερωτευτούν και να συγχωρέσουν ο ένας τον άλλο. Για μένα το πιο συγκινητικό είναι πως σε πείσμα της απόλυτης ματαιότητας οι άνθρωποι προσπαθούν να παραμείνουν καλοί.

– Αν οι χαρακτήρες του έργου έβγαιναν από τη σκηνή και περπατούσαν μια νύχτα στην Αθήνα, τι πιστεύεις ότι θα τους φαινόταν πιο παράλογο: το έργο ή η πραγματικότητα;

Νομίζω πως η πραγματικότητα είναι πάντα η πλέον παράλογη, σκληρή, κυνική και τερατώδης. Η τέχνη έχει έναν μαγικό τρόπο να μεταμορφώνει το θηρίο σε ομορφιά. Ίσως βέβαια γιατί την τέχνη την παρατηρείς και από μια απόσταση ασφαλείας ενώ τη ζωή δεν έχεις άλλον τρόπο να εμπλακείς μαζί της παρά να τη ζήσεις. Πιστεύω βέβαια πως αν οι χαρακτήρες του έργου έβγαιναν από τη σκηνή για μια βόλτα στην Αθήνα τη νύχτα θα είχαν τρομερές ιστορίες να αφηγηθούν από όσα έζησαν εκεί έξω, πού έμπλεξαν, ποιους γνώρισαν και πώς τους βρήκε το επόμενο πρωί.

– Υπάρχει κάτι στον ρόλο σου που σε έκανε να νιώσεις ότι ο άνθρωπος είναι ικανός για απίστευτη τρυφερότητα και ταυτόχρονα για απόλυτη καταστροφή;

Ναι. Ο ρόλος μου το υπενθυμίζει αυτό συνέχεια. Ενσαρκώνω μια προσωπικότητα στην οποία ενυπάρχουν ταυτόχρονα απολύτως παράλογα και αντικρουόμενα στοιχεία. Είναι για μένα ένας χαρακτήρας με μεγάλο ενδιαφέρον γιατί κινείται σε ακραία αντιφατικά όρια. Ένα θηρίο που καταπιέζει και καταπιέζεται προκειμένου να αγγίξει το τέλειο, την επιτυχία αλλά ταυτόχρονα ένα πλάσμα που όσο περισσότερο προσπαθεί να αποτινάξει τα ανθρώπινα πάθη και ένστικτά του, τόσο πιο δυνατά παραδίνεται εν τέλει σε αυτά.  Είναι ένας βίαιος και αντιπαθητικός χαρακτήρας που όμως ζητάει να αγαπηθεί, να συνεχίσει να πιστεύει και να ελπίζει .

– Αν μπορούσες να ψιθυρίσεις κάτι στο αυτί ενός θεατή πριν ξεκινήσει η παράσταση, τι θα του έλεγες;

Καλή απόλαυση!