Μελίνα Παξινού. Αναπνέοντας μέσα από ένα σοπράνο σαξόφωνο

Κάποιες μουσικές δεν μπαίνουν σε έναν χώρο για να το κατακτήσουν. Μπαίνουν για να χαμηλώσουν το φως. Να κάνουν την ένταση πιο ανθρώπινη, την ημέρα λιγότερο θορυβώδη. Η Μελίνα Παξινού μιλάει όπως παίζει. Με ακρίβεια, χωρίς βιασύνη, και με μια περίεργη ειλικρίνεια που δεν φωνάζει. Στην κουβέντα μας, η λέξη που επιστρέφει είναι η «ελευθερία», όχι ως σύνθημα, αλλά ως κάτι ασταθές, σχεδόν άπιαστο. «Σαν τον αέρα», λέει. Την πιάνεις για λίγο και μετά σου ξεφεύγει. Κι όμως, επιμένεις να την πλησιάζεις.

Την συναντήσαμε με αφορμή την εμφάνισή της στο “Jazz στο Μουσείο” του Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή, όπου το κουαρτέτο της παρουσιάζει το “Muses”, συνθέσεις που, όπως λέει η ίδια, της επέτρεψαν να μην είναι πια «by the book». Από εκεί, η συζήτηση ανοίγει: παιδικά χρόνια, διπλή πατρίδα, το σοπράνο σαξόφωνο σαν «φωνή», η ανασφάλεια που δεν φεύγει ποτέ εντελώς και η επιλεγμένη μοναχικότητα που, για κάποιους καλλιτέχνες, είναι ο μόνος τρόπος να αναπνεύσουν.

– Πώς ήσασταν σαν παιδί;
Ήμουν αρκετά εσωστρεφής αλλά και τολμηρή. Είχα παραπάνω σαν παιδί, το αίσθημα της ευθύνη για ΄οτι συμβαίνει γύρω μου. Και πάντα ήθελα να είμαι ανεξάρτητη. Είχα όμως και πολλή υποστήριξη από το σπίτι μου. Αυτό ήταν που μου έδωσε δύναμη να μπορώ να είμαι ανεξάρτητη και να δοκιμάζω.

– Πότε εμφανίζεται η μουσική στη ζωή σας;
Από πολύ μικρή ηλικία στο σπίτι. Η μουσική ήταν το χόμπι των γονιών μου. Ο πατέρας μου έπαιζε μπουζούκι και μπαγλαμά, ήταν ρεμπέτικη κατάσταση. Η μαμά μου τραγουδούσε. Έκαναν σουαρέ και καλούσαν φίλους, μαγείρευαν, κι εγώ κοιμόμουν στη θήκη του μπουζουκιού. Ναι. Κάποιες φορές με έπαιρνε ο ύπνος εκεί μέσα. Έτσι, από μικρή είχα ερεθίσματα: ρεμπέτικο, μελωδία. Και μετά Χατζιδάκις, τον ακούγαμε συνέχεια στο σπίτι.

– Πού γεννηθήκατε;
Στο Αμβούργο. Οι γονείς μου είναι και οι δύο Έλληνες.

– Ζείτε περισσότερο Γερμανία ή Ελλάδα;
Και τα δύο, ανάλογα με τις δουλειές. Πηγαίνω και έρχομαι.

– Οι σπουδές;
Στο Βερολίνο: μουσική παραγωγή, σύνθεση, ενορχήστρωση. Έμεινα επτά χρόνια. Δεν σπούδασα μόνο σύνθεση ή μόνο σαξόφωνο. Ήταν ένα all-round πακέτο κι αυτό χρειάζεται σήμερα ένας μουσικός.

– Τι εννοείτε “χρειάζεται”;
Ότι, από τη μία, έχεις την ελευθερία να βγάζεις ό,τι θέλεις μόνος σου, σαν ανεξάρτητος καλλιτέχνης. Από την άλλη, αν δεν είσαι σε major label, πρέπει να κάνεις εσύ τα πάντα. Αυτό έχει ευθύνες, δυσκολία, κούραση. ειδικά στην αρχή. Αλλά σου δίνει και ένα πλεονέκτημα να ξέρεις τι απαιτείται για να κάνεις αυτό που θέλεις να κάνεις.

– Η ανεξαρτησία είναι ένας τρόπος ζωής για σας ή μια άμυνα;
Είναι αναγκαία. Αλλά η ελευθερία δεν πιάνεται. Είναι σαν τον αέρα. Όταν πας να την κρατήσεις, σου ξεφεύγει. Είσαι κοντά, αλλά δεν είναι κάτι που λες «τώρα την έχω».

– Υπάρχει η στιγμή που λέτε «τώρα είμαι ελεύθερη»;
Όχι. Η ελευθερία είναι σαν την ευτυχία. Είναι ένα συναίσθημα που το νιώθεις και μετά φεύγει. Και μετά πρέπει να αγωνιστείς γι’ αυτό. Και στις σχέσεις είναι σημαντικό, και στη δουλειά, και στη σχέση με τον εαυτό μας. Mια ελευθερία που να μην περιορίζει κανέναν. Mια σύμπραξη, να δίνεις και να παίρνεις.

– Τι σημαίνει ελευθερία στην προσωπική σας ζωή;
Να είμαι με ανθρώπους με τους οποίους υπάρχει κατανόηση. Να καταλαβαίνουν το επάγγελμά μου, τον χρόνο και τον χώρο μου. Και να υπάρχει υποστήριξη. Γιατί στη δουλειά μου υπάρχει πολύ άγχος, πίεση και αβεβαιότητα. Οτιδήποτε έχει σχέση με έλεγχο, άγχος και πίεση… τρελαίνομαι.

– Αν δεν υπήρχε η μουσική στη ζωή σας, πού θα πήγαινε όλη αυτή η ενέργεια;
Δεν νομίζω ότι θα μπορούσα να εκφραστώ αλλιώς. Η μουσική είναι για μένα τρόπος έκφρασης. Αν δεν υπήρχε, δεν ξέρω… ίσως σε κάτι «βουβό». Αλλά δεν το πιστεύω. Στη μουσική δίνω όλη την ενέργεια μου.

– Είναι διέξοδος, δεν είναι “δουλειά”;
Είναι και τα δύο. Αλλά χωρίς αυτήν δεν ξέρω πώς θα στεκόμουν.

-Τι σας έκανε να διαλέξετε το σοπράνο σαξόφωνο και όχι κάποιο άλλο όργανο;
Η τζαζ μπήκε στη ζωή μου στο μουσικό σχολείο στο Αμβούργο. Για να μπω στην ορχήστρα του σχολείου έπρεπε να διαλέξω ένα όργανο. Εγώ πρωτίστως είχα απουδάσει πιάνο. Επειδή όμως υπήρχαν πολλοί πιανίστες, έπρεπε να επιλέξω κι άλλο ένα όργανο. Θυμήθηκα ότι είχα δει μια κοπέλα να παίζει σαξόφωνο και μου άρεσε ο συνδυασμός να ακούγεται ωραία και να φαίνεται ωραίο. Έχει ένα statement. Και ήθελα ένα όργανο που ο ήχος του να ακούγεται σαν μελωδική φωνή, χωρίς να χρησιμοποιώ τη δική μου φωνή.

– Γιατί ειδικά σοπράνο;
Ξεκίνησα με άλτο σαξόφωνο, το κλασικό. Μετά πήγα στο σοπράνο γιατί είναι πιο μελωδικό, έχει πιο πιο ψηλές νότες. Έχει βέβαια μεγαλύτερη δυσκολία στους μυς του στόματος και στον αέρα από τους πνεύμονες, γιατί ο ήχος βγαίνει πιο δύσκολα. Ο ήχος του όμως είναι πολύ κοντά στη φωνή.

Υπήρξε ένας ήχος που σας το “κλείδωσε”;
Ο Branford Marsalis στο “Englishman in New York” με τον Sting. Αυτός ο ήχος καθόρισε για μένα τι σημαίνει σοπράνο και πώς μπορεί να σταθεί είτε σε pop είτε σε jazz. Και βέβαια ο Coltrane.

– Υπάρχει μελωδία που νιώθετε ότι σας διάλεξε;
Η μελωδία είναι το πιο σημαντικό εργαλείο για μένα. Από εκεί ξεκινάω. Κάθομαι στο πιάνο, παίζω τη μελωδία και τα ακόρντα, τα περνάω στο Logic και μετά παίζω από πάνω τη μελωδία στο σαξόφωνο μέχρι να βρω το καλύτερο. Δεν ξέρω αν θα το έλεγα «με διάλεξε», αλλά ξέρω ότι πάντα από εκεί αρχίζω. Η μελωδία είναι η αρχή του νήματος.

– Θα γράφατε τις ίδιες συνθέσεις αν παίζατε άλτο ή τενόρο;
Ναι. Θα ήταν οι ίδιες. Απλώς αλλάζει το tuning. Αλλά η ιδέα, η μελωδία, είναι η ίδια. Το όργανο αλλάζει το χρώμα, όχι την πρόθεση.

– Από πού έρχεται η έμπνευση;
Από πολλά. Από άλλη μουσική, ακούω πολύ κλασική. Κάποιες φορές και techno, γιατί έχει επαναληπτικότητα που με χαλαρώνει, δεν σκέφτομαι πολλά και μου δίνει χώρο. Πηγαίνω σε μουσεία μόνη μου τις καθημερινές και είναι τέλεια γιατί έχει φοβερή ηρεμία. Βγαίνω με φίλους. Αλλά χρειάζομαι και πολύ χρόνο μόνη μου. Δεν είναι μοναξιά, είναι επιλεγμένη μοναχικότητα.

– Πώς είναι να είσαι μοναχικός
Δεν νιώθω μοναχική με την έννοια της απομόνωσης. Είμαι κοινωνικός άνθρωπος. Αλλά χρειάζομαι χώρο. Γιατί η δουλειά μου έχει πολύ άγχος, πίεση και αβεβαιότητα. Αν δεν έχω τον δικό μου χρόνο, δεν μπορώ να σταθώ. Η μοναχικότητα για μένα είναι ένας τρόπος να επανέρχομαι. Να μελετάω, να προετοιμάζομαι, να διαχειρίζομαι την ανασφάλεια. Είναι μια συνθήκη που με βοηθά να είμαι έτοιμη όταν βγω στον κόσμο.

– Η έμπνευση έρχεται ή την διεκδικείτε;
Και τα δύο. Όπως λένε ότι είπε ο Πικάσο: “inspiration finds you working”. Σε βρίσκει όταν ήδη δουλεύεις. Αν περιμένεις, δεν γίνεται. Καλύτερα να κάτσεις στο πιάνο ή στον υπολογιστή και στην πορεία έρχεται.

– Πάνω στη σκηνή, πως νιώθετε;
Αγχώνομαι πάρα πολύ. Παίζω χρόνια, αλλά αυτό το συναίσθημα δεν φεύγει. Για την επόμενη συναυλία είμαι πάλι αγχωμένη. Μετά όμως από τα πρώτα δύο κομμάτια το έχω αποβάλει. Και μετά νιώθεις ένα με την μπάντα, με τα άτομα που παίζεις μαζί. Σαν ένας κύκλος.

– Τι μένει μετά το χειροκρότημα;
Η αίσθηση ότι είσαι ένα με άλλους τρεις ανθρώπους. Παίρνεις το χειροκρότημα και το δίνεις πίσω με τη μουσική.

– Θέλετε να σας καταλαβαίνουν ή να σας αισθάνονται;
Και τα δύο. Κάποιες φορές με αισθάνονται χωρίς να με καταλαβαίνουν. Αλλά νομίζω ότι το να καταλαβαίνεις τον άλλον σημαίνει ότι και τον αισθάνεσαι.

– Το “Muses” τι είναι για σας;
Είναι νέο υλικό που θα το παίξουμε πρώτη φορά τώρα και θα το ηχογραφήσουμε τον Μάρτιο. Προσπάθησα να σκέφτομαι διαφορετικά, να βγάλω μουσικά αυτό που θέλω χωρίς να σκέφτομαι αν είναι σωστό ή λάθος. Πριν είχα λίγο περισσότερο το “by the book”, ξέρεις, εισαγωγή, θέμα, σόλο… Τώρα ήθελα πιο πολύ ελευθερία.

– Είναι φωνές ή σιωπή;
Και τα δύο.

– Τι σας έμαθε η μουσική για τον εαυτό σας, που δεν θα μαθαίνατε αλλιώς;
Ότι είμαι ανασφαλής και ότι πρέπει να το δουλεύω. Ότι χρειάζομαι προετοιμασία, γιατί αλλιώς με «τρώει» το άγχος. Με τη μελέτη το διαχειρίζεσαι, το πατάς, το δουλεύεις μέσα σου. Και ότι ο πρώτος δέκτης είμαι πάντα εγώ. Βαριέμαι, να κάνω το ίδιο και το ίδιο, δεν μπορώ. Χρειάζομαι να μαθαίνω, να πειραματίζομαι, να υπάρχει κίνηση μέσα μου.

– Αν κάποιος σας ακούσει πρώτη φορά, τι θέλετε να πάρει φεύγοντας;
Τη δύναμη που έχει η μουσική γενικά. Το γεγονός ότι κάποιος σηκώνεται και πηγαίνει σε μια συναυλία, αφιερώνοντας χρόνο και χρήμα, είναι από μόνο του ένα δώρο. Κι αν του χαριστεί έστω μια στιγμή ανακούφισης, μια ανάσα, ένα συναίσθημα, αυτή η μικρή ελευθερία, το να πάψει για λίγο να σκέφτεται κάτι που τον βαραίνει, τότε η μουσική έχει κάνει τη δουλειά της.

Φωτογραφίες: Παναγιώτης Γιαννούτσος – taph team