Η φωτογραφία του Άδωνη Γεωργιάδη με τα Meta Glasses προκάλεσε τα αναμενόμενα. Άλλοι στάθηκαν στην επιλογή του, άλλοι αστειεύτηκαν με την εμφάνισή του και άλλοι συζήτησαν τις δυνατότητες ή την τιμή της νέας συσκευής. Όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα, η δημόσια συζήτηση περιστράφηκε γύρω από το πρόσωπο και όχι γύρω από το αντικείμενο. Η συζήτηση όμως δεν αφορά έναν υπουργό που επέλεξε να φορέσει ένα νέο τεχνολογικό προϊόν. Αφορά εμάς και το γεγονός ότι σχεδόν κανείς δεν αναρωτήθηκε τι σημαίνει η ύπαρξή του. Πριν από δεκατρία χρόνια η Google είχε επιχειρήσει κάτι παρόμοιο με τα Google Glass. Η ιδέα ήταν σχεδόν ίδια: ένας υπολογιστής και μια κάμερα ενσωματωμένα σε ένα ζευγάρι γυαλιά. Το εγχείρημα απέτυχε θεαματικά. Όχι επειδή η τεχνολογία ήταν κακή, αλλά επειδή η κοινωνία δεν ήταν ακόμη έτοιμη να αποδεχθεί ότι ο άνθρωπος απέναντί της μπορούσε να καταγράφει όσα βλέπει χωρίς να το αντιλαμβάνεται κανείς. Οι χρήστες των Google Glass έγιναν αντικείμενο χλευασμού, ο χαρακτηρισμός «Glasshole» πέρασε στη δημόσια συζήτηση και αρκετοί χώροι στις Ηνωμένες Πολιτείες απαγόρευσαν την είσοδο σε όσους τα φορούσαν. Σήμερα τα Meta Glasses κάνουν σχεδόν το ίδιο πράγμα. Η διαφορά δεν βρίσκεται στα γυαλιά αλλά σε εμάς.
Μέσα σε μία δεκαετία μάθαμε να ζούμε μέσα στην καταγραφή. Αποδεχθήκαμε ότι το κινητό γνωρίζει πού βρισκόμαστε, ότι οι εφαρμογές καταγράφουν τις συνήθειές μας, ότι οι κάμερες ασφαλείας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι των πόλεων, ότι η αναγνώριση προσώπου χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα και ότι σχεδόν κάθε αναζήτησή μας αφήνει ένα ψηφιακό αποτύπωμα. Κάθε μία από αυτές τις αλλαγές προκάλεσε αρχικά δυσπιστία. Σχεδόν καμία δεν ανατράπηκε και όλες λίγο πολύ έγιναν μέρος της καθημερινότητας. Η τεχνολογία αλλάζει πραγματικά τον κόσμο όχι όταν εμφανίζεται, αλλά όταν σταματά να μοιάζει με τεχνολογία. Η μεγαλύτερη επιτυχία της Meta δεν είναι ότι κατάφερε να βάλει μια κάμερα σε ένα ζευγάρι γυαλιά. Είναι ότι κατάφερε να κάνει μια κάμερα να μοιάζει με ένα συνηθισμένο ζευγάρι γυαλιά. Από τη στιγμή που η τεχνολογία γίνεται αόρατη γίνεται και πολύ πιο εύκολο να γίνει αποδεκτή.
Αυτό μεταβάλλει σιωπηλά τους κανόνες του δημόσιου χώρου. Αν κάποιος ήθελε να σε φωτογραφίσει ή να σε βιντεοσκοπήσει, έπρεπε να σηκώσει ένα κινητό ή μια φωτογραφική μηχανή. Υπήρχε μια στιγμή κατά την οποία γινόσουν κοινωνός της πρόθεσής του. Μπορούσες να αντιδράσεις, να ζητήσεις να σταματήσει ή απλώς να απομακρυνθείς. Με τα έξυπνα γυαλιά αυτή η στιγμή αρχίζει να εξαφανίζεται. Ο άνθρωπος απέναντί σου μπορεί να σε κοιτάζει ή μπορεί να σε καταγράφει. Δεν μπορείς πλέον να ξεχωρίσεις το βλέμμα από την καταγραφή.
Οι ανησυχίες για την ιδιωτικότητα είναι απολύτως δικαιολογημένες. Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί διεθνώς περιστατικά όπου γυναίκες κινηματογραφήθηκαν εν αγνοία τους στον δρόμο, σε καταστήματα ή ακόμη και σε χώρους προσωπικής φροντίδας, με τα βίντεο να δημοσιεύονται αργότερα στα κοινωνικά δίκτυα χωρίς τη συναίνεσή τους. Η Meta απαντά ότι έχει ενσωματώσει φωτεινή ένδειξη λειτουργίας, ηχητικές ειδοποιήσεις και μηχανισμούς που απενεργοποιούν την καταγραφή αν κάποιος προσπαθήσει να καλύψει το φωτάκι της κάμερας. Όλα αυτά είναι χρήσιμα αλλά αντιμετωπίζουν μόνο το τεχνικό σκέλος του προβλήματος. Καμία εταιρεία δεν μπορεί να σχεδιάσει ένα λογισμικό που θα εξαλείψει την κακή πρόθεση.
Η σημαντικότερη όμως πλευρά της ιστορίας δεν είναι ότι τα έξυπνα γυαλιά μπορούν να μας καταγράφουν. Έχουμε άραγε αναρωτηθεί γιατί αυτές οι εικόνες είναι τόσο πολύτιμες. Η απάντηση βρίσκεται στην τεχνητή νοημοσύνη. Για να μάθει ένα σύστημα AI να αντιλαμβάνεται τον κόσμο όπως ένας άνθρωπος, χρειάζεται ακριβώς αυτό που βλέπει ένας άνθρωπος. Έναν δρόμο μέσα από το βλέμμα ενός πεζού, μια συνομιλία σε μια καφετέρια, μια ουρά στο σούπερ μάρκετ, μια χειραψία, μια καθημερινή διαδρομή. Τα έξυπνα γυαλιά δεν είναι μόνο ένας νέος τρόπος καταγραφής. Είναι μια μηχανή παραγωγής πραγματικών ανθρώπινων εμπειριών που μπορούν να μετατραπούν σε δεδομένα για την εκπαίδευση της επόμενης γενιάς τεχνητής νοημοσύνης.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι εκπαιδεύεται μόνο η AI. Εκπαιδευόμαστε και εμείς. Κάθε νέα τεχνολογία μετακινεί λίγο ακόμη τα όρια αυτού που θεωρούμε φυσιολογικό. Κάποτε ήταν αγένεια να κοιτάζει κάποιος διαρκώς το κινητό του ενώ του μιλούσες. Σήμερα δύσκολα το προσέχει κανείς. Κάποτε μια συναυλία ήταν ένα πλήθος που κοιτούσε τη σκηνή. Σήμερα είναι χιλιάδες οθόνες στραμμένες προς τη σκηνή. Κάποτε η ιδέα μιας κάμερας πάνω στο πρόσωπο προκαλούσε αμηχανία. Σήμερα αρχίζει να μοιάζει με ακόμη ένα αξεσουάρ της καθημερινότητας. Η τεχνολογία δεν αλλάζει μόνο τις δυνατότητές μας. Αλλάζει και τις ανοχές μας.
Για χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι ζούσαν γνωρίζοντας ότι οι περισσότερες στιγμές της ζωής τους θα χάνονταν. Μια κουβέντα σε ένα καφέ, ένα βλέμμα στον δρόμο, μια αδέξια στιγμή, μια παρεξήγηση, ένα αστείο. Η μνήμη ήταν επιλεκτική και η λήθη λειτουργούσε σαν ένας αθόρυβος μηχανισμός συγχώρεσης. Δεν χρειαζόταν να διαγράψεις τίποτα γιατί ο χρόνος το έκανε μόνος του. Σήμερα οικοδομούμε έναν κόσμο που ξεχνά όλο και λιγότερο. Τα Meta Glasses δεν δημιούργησαν αυτή την πραγματικότητα ούτε θα είναι αυτά που θα την ολοκληρώσουν. Είναι όμως ακόμη ένα βήμα προς έναν κόσμο όπου η καταγραφή γίνεται τόσο φυσική ώστε σταματάμε να τη βλέπουμε. Τα Meta Glasses δεν σηματοδοτούν την αρχή της επιτήρησης, σηματοδοτούν τη στιγμή που η επιτήρηση αρχίζει να μοιάζει απολύτως φυσιολογική.
Όταν μια κοινωνία συνηθίζει κάτι που κάποτε τη φόβιζε, η μεγαλύτερη αλλαγή δεν έχει συμβεί στην τεχνολογία αλλά στους ανθρώπους. Το πραγματικό διακύβευμα ίσως να μην είναι μόνο η ιδιωτικότητα. Ίσως να είναι η διατήρηση ενός κόσμου όπου δεν χρειάζεται κάθε στιγμή να καταγράφεται, να αποθηκεύεται και να αναλύεται. Ενός κόσμου όπου οι άνθρωποι διατηρούν ακόμη το προνόμιο να περάσουν απαρατήρητοι και όπου ορισμένες στιγμές έχουν το δικαίωμα να χαθούν για πάντα.
