Μιχάλης Τιτόπουλος: «Όταν αφαιρείς το χιούμορ μένει η αλήθεια»

Η παράσταση «Η πιο υπέροχη χειρότερη του κόσμου» προσεγγίζει τις ανθρώπινες σχέσεις από τη σκοπιά της καθημερινής εμπειρίας: προσδοκίες, ματαιώσεις, φόβος εγγύτητας και η ανάγκη αποδοχής που συχνά συγκρούεται με την πραγματικότητα. Το έργο κινείται ανάμεσα στην κωμωδία και την εξομολόγηση, χρησιμοποιώντας το χιούμορ όχι για να ελαφρύνει τα θέματα αλλά για να τα κάνει αναγνωρίσιμα. Ο Μιχάλης Τιτόπουλος σε μια συζήτηση για την μοναξιά των σχέσεων, το θέατρο και την πραγματική ζωή.

– Το έργο λέγεται «Η πιο υπέροχη χειρότερη του κόσμου». Τι από τα δύο ζούμε περισσότερο το «υπέροχο» ή το «χειρότερο»;
Νομίζω, και τα δύο. Ένα μίγμα. Υπάρχει η καθημερινή ζωή, τα μικρά καλά που συμβαίνουν, και υπάρχει η φαντασιακή εκδοχή της ζωής που κυνηγάς. Το πρόβλημα είναι η απόσταση ανάμεσα σε αυτά τα δύο. Τα ιδανικά που κυνηγάς συχνά αποδεικνύονται απατηλά και αυτό δημιουργεί το «χειρότερο». Οπότε ίσως ζούμε πιο πολύ το «υπέροχο» ως πόθο και το «χειρότερο» ως εμπειρία, και το έργο παίζει ανάμεσα σε αυτή την απόσταση.

– Ποια είναι η ιστορία της παράστασης;

To έργο είναι ένα προσωπικό άνοιγμα του κόσμου της Φωτεινής. Γι’ αυτό και έχει μεγάλη ανταπόκριση σε γυναίκες όλων των ηλικιών, γιατί αγγίζει το θέμα της μητρότητας σε ένα μεγάλο βαθμό, που στην Ελλάδα είναι ταμπού. Μιλά για τον σύγχρονο άνθρωπο και το κοινωνικό, πολιτικό, εργασιακό, και ερωτικό του περιβάλλον. Παρακολουθούμε τη ζωή ενός κανονικού ανθρώπου και τις δυσκολίες του. Στο τέλος καταλαβαίνει ότι τα ιδανικά που κυνηγούσε ήταν απατηλά, η σύγκρουση ανάμεσα στη ζωή που ζεις και σε αυτή που φαντάζεσαι.

– Η παράσταση μοιάζει με εξομολόγηση…
Πάρα πολύ. Μέσα από έναν ρόλο λες πράγματα που δεν θα έλεγες ποτέ στη ζωή σου. Κοίτα η εξομολόγηση πάνω στη σκηνή έχει μια ιδιαιτερότητα. Σε προστατεύει επειδή ανήκει στον χαρακτήρα, και ταυτόχρονα σε αποκαλύπτει. Μου έχει συμβεί δύο φορές, και μάλιστα σε μια από αυτές ήμουν σε μια δύσκολη φάση της ζωής μου, και ο ρόλος έγινε το μέσο να εκφραστώ.

– Τι σας κουράζει πιο πολύ στους ανθρώπους;
Η κούραση και η απογοήτευση που έχουν κάνει τα πράγματα σκοτεινά. Ο κυνισμός. Η απογοήτευση που δεν γίνεται εξέγερση αλλά κατάθλιψη. Υπάρχει έλλειψη οράματος, έμπνευσης και αυτό εκφράζεται με κατάθλιψη παρά με εξέγερση. Επιπλέον, βλέπω στοιχεία που παραμένουν «ανθρώπινα» με την παλιά έννοια: η ανάγκη για δόξα, χρήμα, στάτους, εξουσία. Αυτά επαναλαμβάνονται ως επαναλαμβανόμενοι κύκλοι της ιστορίας. Το θέατρο μπορεί να το κατονομάσει, αλλά δεν είναι πάντα ικανό να το αλλάξει μόνο του.

Μεγαλώνουμε ή απλώς συσσωρεύουμε εκδοχές του εαυτού μας;
Νομίζω συσσωρεύουμε. Όταν είσαι μικρός, πολλά πράγματα σου συμβαίνουν από το περιβάλλον και δεν έχεις ευθύνη. Σταδιακά αυτά γίνονται προκαταλήψεις, τρόποι σκέψης που κουβαλάς και μετά λες «φταίω». Η ωριμότητα που ονομάζουμε «μεγαλώνω» πολλές φορές είναι το να καταλαβαίνεις ποιες από αυτές τις εκδοχές σου είναι δικές σου και ποιες φορτώθηκαν από έξω.

– Το γέλιο στο θέατρο σώζει ή αποκαλύπτει;
Και τα δύο μαζί. Το γέλιο λειτουργεί σαν δείκτης κατανόησης. Όταν το κοινό γελάει, υπάρχει συντονισμός. Το γέλιο σε βοηθάει να δεις την ειρωνεία, τη σχετικότητα των πραγμάτων. Χωρίς χιούμορ πολλά πράγματα γίνονται αβάσταχτα.

– Το γέλιο του κοινού σας ανακουφίζει ή σας αγχώνει;
Και τα δύο. Ανακουφίζει γιατί σημαίνει ότι επικοινωνείς αλλά και αγχώνει γιατί στην κωμωδία η άμεση αντίδραση του κοινού σε καθορίζει. Αν δεν γελάσει, καταλαβαίνεις ότι κάτι δεν λειτουργεί. Πρώτα αποκαλύπτει και μετά ανακουφίζει. Γελάς επειδή κατάλαβες, όχι επειδή ξέχασες. Το γέλιο λειτουργεί σαν συμφωνία: «ναι, το κάνω κι εγώ αυτό». Σε ένα δραματικό ρόλο δεν έχεις την ίδια αίσθηση, οπότε η κωμωδία είναι πιο «επικίνδυνη» αλλά και πιο ενδεικτική της επιτυχίας.

– Με τη Φωτεινή Αθερίδου και τη Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη πώς λειτουργείτε στη σκηνή;
Σαν δυνάμεις γύρω από έναν πυρήνα. Η Αγάπη (Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη ) είναι το κέντρο και εμείς είμαστε οι παράγοντες που τη διαμορφώνουν. Δεν παίζουμε μόνο χαρακτήρες, παίζουμε ρόλους μέσα στη μνήμη της. Η υποκριτική γίνεται λιγότερο ψυχολογική ανάλυση και περισσότερο παρόν. Παίζω τον «κόσμο» γύρω από την Αγάπη. Αλλά σε στιγμές βρήκα κοινά στοιχεία με μένα κυρίως στην ανασφάλεια. Αισθάνθηκα μια πίεση, παρότι το έργο είναι κωμωδία.

– Τι σας κουράζει πιο πολύ: η πρόβα ή η αναμονή;
Θα έλεγα η ένταση που χρειάζεται να ανεβάσεις κάθε βράδυ. Αλλά στην ερώτησή σου θα έλεγα η αναμονή. Στην πρόβα υπάρχει πραγματικότητα, ενώ στην αναμονή υπάρχει φαντασία και η φαντασία είναι περισσότερο εξαντλητική.

– Το ταλέντο είναι ευκολία ή ευθύνη;
Ευθύνη. Η ευκολία σε κρατά στο ίδιο σημείο. Η δυσκολία σε πάει παρακάτω.

– Αν αφαιρούσατε το χιούμορ από την παράσταση, τι θα έμενε;
Ίσως τίποτα. Το χιούμορ δίνει πλάτος, αποστασιοποίηση, κάνει την πίκρα ανεκτή. Χωρίς χιούμορ δεν υπάρχει τίποτα. Είναι τρόπος κατανόησης της σχετικότητας των πραγμάτων.

Οι άνθρωποι στο έργο υποφέρουν από τη ζωή τους ή από την εικόνα της ζωής τους;
Από τη σύγκριση των δύο. Υποφέρουν επειδή η ζωή που βιώνουν δεν ταιριάζει με την εικόνα που φαντάζονται. Η παράσταση δείχνε η ανεπλήρωτη φαντασιακή ζωή γίνεται πηγή πόνου.

Το πρόβλημα της Αγάπης είναι η πραγματικότητα ή οι σκέψεις της;
Κι τα δύο. Η πραγματικότητα διαμορφώνει συνθήκες, αλλά αν είσαι βυθισμένος σε σκέψεις και εμμονές, χάνεις την επαφή με την πραγματικότητα και τότε οι σκέψεις γίνονται δεσμά. Οι περισσότεροι καβγάδες γίνονται ανάμεσα σε αυτό που ζούμε και σε αυτό που πιστεύαμε ότι θα ζήσουμε.

– Είναι μια ιστορία για την εποχή ή για την ηλικία;
Πάνω απ’ όλα για την εποχή. Τα χαρακτηριστικά που περιγράφουμε, μοναξιά, έλλειψη χρόνου, έξαρση ψυχολογικών προβλημάτων είναι σύγχρονα φαινόμενα, αλλά αγγίζουν όλες τις ηλικίες. Άρα και τα δύο, αλλά με έμφαση στην εποχή.

– Η παράσταση λέει ότι φταίνε οι άλλοι, οι γονείς ή ο εαυτός μας;
Δείχνει ότι η ευθύνη μοιράζεται. Η παράσταση αναγνωρίζει τις ευθύνες των γονιών και του περιβάλλοντος, αλλά κάποια στιγμή επιλέγεις αν θα τα συνεχίσεις.

– Η αυτογνωσία θεραπεύει ή απλώς εξηγεί; Μπορεί κανείς να σωθεί μόνος του;
Η αυτογνωσία φέρνει κατανόηση και μπορεί να οδηγήσει σε απόφαση αλλά η αλλαγή απαιτεί και κατάλληλες συνθήκες. Δεν μπορείς να είσαι καλά όταν γύρω σου όλα καταρρέουν. Χρειάζεται και κοινωνικός χώρος, σχέσεις, ένα υποστηρικτικό πλαίσιο.

– Μας πληγώνουν οι άλλοι ή η ανάγκη να μας αγαπήσουν όπως θέλουμε;
Η βασική πηγή πόνου είναι η προσδοκία: θέλουμε να αγαπηθούμε με συγκεκριμένο τρόπο, και όταν αυτό δεν συμβαίνει, πληγωνόμαστε. Το περιβάλλον μπορεί να είναι το αίτιο, αλλά η ανάγκη μας, παίζει τεράστιο ρόλο.

Τελικά οι άνθρωποι αλλάζουν ή απλώς μαθαίνουν να αντέχουν;
Οι άνθρωποι ίσως δεν αλλάζουν ριζικά συχνά αλλά μαθαίνουν να βλέπουν. Κι αυτό καμιά φορά είναι η μεγαλύτερη αλλαγή.