Ο Μάιλς Ντέιβις δεν ήθελε ποτέ να γίνει κλασικός. Η μεγάλη ειρωνεία είναι ότι σήμερα αντιμετωπίζεται συχνά σαν ακριβώς αυτό που ο ίδιος δεν ήθελε ποτέ να γίνει. Ο Μάιλς Ντέιβις έχει πλέον μετατραπεί σε ένα από τα πιο ιερά ονόματα της αμερικανικής μουσικής. Σχεδόν σε πολιτιστικό σύμβολο. Κι όμως, λίγοι καλλιτέχνες έδειξαν τόσο μεγάλη αποστροφή απέναντι στην ιδέα να ζουν διαρκώς μέσα στην πιο διάσημη εκδοχή του εαυτού τους. Μόλις καταλάβαινε ότι ένας ήχος, μια περίοδος ή ακόμη και η ίδια του η εικόνα άρχιζαν να παγιώνονται, έφευγε προς άλλη κατεύθυνση. Σήμερα η μουσική βιομηχανία μοιάζει να κινείται με εντελώς διαφορετικά αντανακλαστικά. Οι μεγαλύτερες επιτυχίες της βασίζονται συχνά στην επιστροφή. Reunion tours, επανεκδόσεις-γιορτές, παλιοί δίσκοι που επανασυστήνονται ξανά και ξανά σε νέες πλατφόρμες και αλγόριθμοι που σπρώχνουν ασταμάτητα ότι μοιάζει ήδη οικείο. Ο Μάιλς Ντέιβις μάλλον θα μισούσε αυτή τη λογική.
Κάθε φορά που δημιουργούσε κάτι που μπορούσε εύκολα να μετατραπεί σε συνταγή, άρχιζε σχεδόν αμέσως να απομακρύνεται από αυτό. Το έκανε μετά το Birth of the Cool. Το έκανε μετά το Kind of Blue. Το έκανε ξανά στα τέλη της δεκαετίας του ’60, όταν άρχισε να απομακρύνεται από την acoustic jazz και να βυθίζεται στον ηλεκτρισμό, στο funk, στο rock και στον πυρετό μιας Αμερικής που άλλαζε βίαια. Ακόμη και σήμερα το Bitches Brew κουβαλά την ένταση κάποιου που μοιάζει αποφασισμένος να γκρεμίσει ό,τι θεωρείται δεδομένο. Ο Μάιλς Ντέιβις δεν έδινε την εντύπωση του καλλιτέχνη που δημιουργούσε με βασικό άγχος να κρατήσει όλους κοντά του.
Σήμερα αυτό μοιάζει σχεδόν αδιανόητο. Οι περισσότεροι μεγάλοι καλλιτέχνες προστατεύουν το brand τους με εμμονική προσοχή. Ο Μάιλς είχε την παράξενη τάση να απομακρύνεται από κάθε περίοδο της καριέρας του τη στιγμή που οι υπόλοιποι άρχιζαν να τη μυθοποιούν. Χρόνια μετά την ηχογράφηση του Kind of Blue, μιλούσε για τον δίσκο σχεδόν ειρωνικά. Δεν ήθελε να τον αγαπούν γι’ αυτό που έκανε το 1959. Ήθελε να ακούνε τι έκανε τώρα, εκείνη τη στιγμή, ακόμη κι αν αυτό ήταν πιο δύσκολο, πιο άγριο ή λιγότερο όμορφο.
Υπάρχει μια ιστορία από τα χρόνια της Juilliard, μία από τις πιο διάσημες και απαιτητικές σχολές παραστατικών τεχνών στον κόσμο, που εξηγεί πολλά για τον χαρακτήρα του. Μια καθηγήτρια προσπαθούσε να εξηγήσει στην τάξη ότι οι μαύροι μουσικοί έπαιζαν blues επειδή ήταν φτωχοί, δυστυχισμένοι και δούλευαν στα χωράφια. Ο νεαρός Μάιλς σηκώθηκε αμέσως και αντέδρασε. Ο πατέρας του ήταν επιτυχημένος οδοντίατρος στο East St. Louis. Δεν είχε μεγαλώσει μέσα στη φτώχεια που περιέγραφε εκείνη. Και δεν πίστευε ότι το blues ήταν μια απλή αντανάκλαση δυστυχίας. Η αντίδρασή του δεν είχε μόνο θυμό. Είχε και μια έντονη άρνηση απέναντι στην ανάγκη της Αμερικής να εξηγεί τη μαύρη δημιουργία μέσα από στερεότυπα πόνου. Ο Μάιλς Ντέιβις δεν ήθελε να αντιμετωπίζεται σαν τραγική φιγούρα της jazz. Ήθελε να αντιμετωπίζεται σαν μοντέρνος καλλιτέχνης. Σαν κάποιος που μπορούσε να αλλάζει μορφή, να αποτυγχάνει, να πειραματίζεται, χωρίς να χρειάζεται να απολογηθεί γι’ αυτό.
Ο λόγος που ο Μάιλς Ντέιβις εξακολουθεί να ακούγεται τόσο σύγχρονος βρίσκεται σε αυτή τη διαρκή του άρνηση να μένει ο ίδιος. Όχι μόνο η τρομπέτα του που εξακολουθεί να ακούγεται σαν φως νέον μέσα σε νυχτερινή πόλη ούτε μόνο οι ιστορικοί δίσκοι του. Περισσότερο για το γεγονός ότι δεν επέτρεψε ποτέ στον εαυτό του να βολευτεί δημιουργικά.
Οι μουσικοί που πέρασαν από τα συγκροτήματά του μοιάζουν σήμερα με ξεχωριστά κεφάλαια ολόκληρης της σύγχρονης μουσικής ιστορίας. Coltrane, Herbie Hancock, Wayne Shorter, Chick Corea, Keith Jarrett. Δεν ήταν τυχαίο που πολλοί αποκαλούσαν τις μπάντες του The University of Miles Davis. Διέθετε ένα σπάνιο ένστικτο να αντιλαμβάνεται τις αλλαγές πριν αυτές αποκτήσουν ξεκάθαρη μορφή.
Η σημαντικότερη κληρονομιά του, όμως, ίσως να μην βρίσκεται μόνο στη μουσική του. Βρίσκεται και στην επίμονη άρνησή του να εγκλωβιστεί στο ίδιο του το παρελθόν. Να μη γίνει ένας καλλιτέχνης που απλώς αναπαράγει τις πιο ένδοξες στιγμές του. Κι αυτό αποδεικνύεται τελικά πολύ πιο δύσκολο απ’ όσο φαντάζει. Ο Μάιλς Ντέιβις δεν καθιερώθηκε μόνο επειδή δημιούργησε αριστουργήματα. Καθιερώθηκε επειδή δεν σταμάτησε ποτέ να διακινδυνεύει τη θέση που είχε ήδη κατακτήσει. Τη στιγμή που άλλοι θα προστάτευαν την κληρονομιά τους, εκείνος προτιμούσε να την διαλύει και να ξεκινά από την αρχή. Είναι ο λόγος που ο Ντέιβις παραμένει τόσο σύγχρονος. Όχι σαν ακόμη ένα ιστορικό σύμβολο της jazz, αλλά σαν παράδειγμα του πόσο δύσκολο είναι να παραμένεις πραγματικά δημιουργικός χωρίς να επαναλαμβάνεις τον εαυτό σου.
