Ο Τάλως περπατά αργά όχι επειδή έτσι τον περιγράφει κάποιος αρχαίος ποιητής. Οι ελληνικοί μύθοι δεν μας λένε πώς κινούνταν ο χάλκινος γίγαντας που φύλαγε τις ακτές της Κρήτης. Τον φανταζόμαστε να προχωρά με εκείνα τα βαριά, σχεδόν βασανιστικά βήματα επειδή το 1963, ένας άνθρωπος αποφάσισε ότι έτσι θα έπρεπε να κινείται. Για να γυρίσει λίγα δευτερόλεπτα αυτής της σκηνής χρειάστηκαν ημέρες δουλειάς. Ο δημιουργός της μετακινούσε το χέρι του γίγαντα ανεπαίσθητα, τραβούσε μία φωτογραφία, το μετακινούσε ξανά και επαναλάμβανε την ίδια διαδικασία χιλιάδες φορές. Στο τέλος, ο Τάλως δεν είχε αποκτήσει μόνο κίνηση. Είχε αποκτήσει προσωπικότητα. Έκτοτε ολόκληρος ο κόσμος άρχισε να φαντάζεται τον Τάλω με αυτόν τον τρόπο. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα του Ρέι Χαριχάουζεν (Ray Harryhausen). Δεν εικονογράφησε απλώς έναν ελληνικό μύθο. Διαμόρφωσε τη συλλογική εικόνα που έχουμε γι’ αυτόν.
Η επιτυχία της Οδύσσειας του Κρίστοφερ Νόλαν υπενθύμισε ότι η ελληνική μυθολογία εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις ισχυρότερες δεξαμενές ιστοριών του παγκόσμιου πολιτισμού. Ξαφνικά ο Οδυσσέας, οι θεοί, οι Κύκλωπες και τα θαλάσσια ταξίδια βρέθηκαν ξανά στο επίκεντρο της παγκόσμιας συζήτησης. Πολλοί θεατές γνώρισαν αυτούς τους μύθους μέσα από τη νέα κινηματογραφική τους μορφή. Λίγοι θυμούνται ότι το Χόλιγουντ είχε αρχίσει να τους μεταμορφώνει σε εικόνες περισσότερο από εξήντα χρόνια νωρίτερα.
Όταν κυκλοφόρησε η ταινία Ο Ιάσων και οι Αργοναύτες το 1963, δεν υπήρχαν ψηφιακά εφέ, φωτορεαλιστικά μοντέλα ή τεχνητή νοημοσύνη. Υπήρχε ένας άνθρωπος, ένα εργαστήριο, σύρματα, λάτεξ, γύψος, μπογιές και μια σχεδόν εξαντλητική υπομονή. Ο Χαριχάουζεν δεν δημιουργούσε τέρατα μέσα σε έναν υπολογιστή. Τα κατασκεύαζε με τα χέρια του. Έστηνε μεταλλικούς σκελετούς, τους έντυνε, τους έδινε υφή και ύστερα τους φωτογράφιζε καρέ-καρέ, μέχρι να αρχίσουν να αναπνέουν πάνω στην οθόνη. Αυτό που πέτυχε ξεπερνούσε κατά πολύ μια τεχνική καινοτομία. Έδωσε μορφή σε πλάσματα που μέχρι τότε υπήρχαν μόνο στη φαντασία του αναγνώστη.
Ο Τάλως έγινε ένας γίγαντας από χαλκό που έμοιαζε να ζυγίζει πραγματικά δεκάδες τόνους. Η Λερναία Ύδρα απέκτησε βλέμμα, επιθετικότητα και σώμα. Οι Σπαρτοί, οι πολεμιστές που γεννήθηκαν από τα δόντια του δράκου, μετατράπηκαν σε έναν από τους πιο εμβληματικούς στρατούς της ιστορίας του κινηματογράφου. Οι αρχαίοι συγγραφείς είχαν παραδώσει τις ιστορίες. Ο Χαριχάουζεν τους χάρισε εικόνες. Αυτό είναι πολύ σημαντικότερο απ’ όσο ακούγεται.
Οι πολιτισμοί θυμούνται εικόνες περισσότερο από λέξεις. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν να ανακαλέσουν πώς ακριβώς περιγράφει ο Απολλώνιος ο Ρόδιος τον Τάλω στα Αργοναυτικά. Μπορούν όμως να ανακαλέσουν τη στιγμή που ο χάλκινος γίγαντας στρέφει αργά το κεφάλι του και αρχίζει να καταδιώκει την Αργώ. Αυτή η εικόνα έγινε ισχυρότερη από το ίδιο το κείμενο. Γι’ αυτό ο Χαριχάουζεν δεν υπήρξε απλώς ένας σπουδαίος δημιουργός ειδικών εφέ. Υπήρξε ένας καλλιτέχνης που επηρέασε τη συλλογική φαντασία. Οι ταινίες του έγιναν το σημείο αναφοράς για γενιές δημιουργών που ακολούθησαν.
Ο Τζορτζ Λούκας έχει αναγνωρίσει ότι χωρίς τον Χαριχάουζεν δύσκολα θα υπήρχε το Star Wars. Ο Στίβεν Σπίλμπεργκ έχει περιγράψει τις δημιουργίες του Χαριχάουζεν ως μία από τις εμπειρίες που τον έκαναν να αγαπήσει τον κινηματογράφο. Ο Πίτερ Τζάκσον, ο Γκιγιέρμο ντελ Τόρο και ο Σαμ Ράιμι έχουν μιλήσει επανειλημμένα για την επιρροή του. Δεν αντέγραψαν απλώς την τεχνική του. Κληρονόμησαν μια ολόκληρη φιλοσοφία: ότι η φαντασία προηγείται πάντα της τεχνολογίας.
Ζούμε σε μια εποχή όπου ένας υπολογιστής μπορεί να δημιουργήσει μέσα σε λίγα λεπτά έναν δράκο, έναν Κύκλωπα ή μια Μέδουσα με εντυπωσιακή λεπτομέρεια. Η τεχνολογία μπορεί να παράγει εικόνες που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αδύνατες. Παρ’ όλα αυτά, πολλές από αυτές εξαφανίζονται από τη μνήμη μας σχεδόν αμέσως, λόγω της σύγχυσης που έχουμε ανάμεσα στην εικόνα και στη φαντασία.
Ο Χαριχάουζεν δεν ξεκινούσε από το ερώτημα «τι μπορώ να δημιουργήσω;». Ξεκινούσε από το ερώτημα «τι πρέπει να νιώσει ο θεατής;». Γι’ αυτό ο Τάλως κινείται αργά. Γι’ αυτό οι σκελετοί μοιάζουν απειλητικοί, ακόμη κι όταν η κίνησή τους προδίδει την τεχνική του stop-motion. Οι μικρές ατέλειες λειτουργούν υπέρ τους. Υπενθυμίζουν ότι πίσω από κάθε καρέ υπήρχε ένας άνθρωπος που έπαιρνε αμέτρητες δημιουργικές αποφάσεις. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης αυτό αποκτά μια διαφορετική σημασία. Δεν εντυπωσιάζει πια η δυνατότητα παραγωγής μιας εικόνας. Εκείνο που εξακολουθεί να μας συγκινεί είναι η πρόθεση που κρύβεται πίσω από αυτήν.
Οι αρχαίοι Έλληνες άφησαν πίσω τους ιστορίες που επιβίωσαν τρεις χιλιάδες χρόνια επειδή κάθε εποχή έβρισκε έναν νέο τρόπο να τις αφηγηθεί. Ο Ρέι Χαριχάουζεν δεν ήταν ο πρώτος ούτε ο τελευταίος που επιχείρησε να τις μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη. Ήταν όμως ο άνθρωπος που κατάφερε κάτι εξαιρετικά σπάνιο: να δημιουργήσει εικόνες τόσο ισχυρές ώστε έγιναν μέρος του ίδιου του μύθου.
Οι υπολογιστές μπορούν πλέον να δημιουργήσουν οποιοδήποτε τέρας. Εκείνο που εξακολουθούν να δυσκολεύονται να δημιουργήσουν είναι μια εικόνα που θα θυμόμαστε ύστερα από εξήντα χρόνια. Ο Ρέι Χαριχάουζεν το είχε καταφέρει ήδη από το 1963.
