Πριν από λίγα χρόνια ένας σκύλος που ροχάλιζε επειδή δεν μπορούσε να αναπνεύσει θα προκαλούσε ανησυχία. Σήμερα προκαλεί χαμόγελα. Εκατομμύρια βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα παρουσιάζουν σκύλους με πλακουτσωτή μουσούδα να λαχανιάζουν, να κοιμούνται με θόρυβο ή να δυσκολεύονται να ανέβουν δύο σκαλιά, ενώ τα σχόλια από κάτω μιλούν για το πόσο «γλυκά» είναι. Η εικόνα αυτή αποκαλύπτει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια ιστορία για κατοικίδια. Δεν μιλάμε μόνο για σκύλους. Μιλάμε για τον τρόπο με τον οποίο μάθαμε να κοιτάζουμε την πραγματικότητα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ποτέ άλλοτε δεν αγαπήσαμε τόσο πολύ τα κατοικίδιά μας. Τα αποκαλούμε παιδιά μας, γιορτάζουμε τα γενέθλιά τους, πληρώνουμε ακριβά για την τροφή και την περίθαλψή τους, οργανώνουμε τις διακοπές μας γύρω από τις ανάγκες τους. Κι όμως την ίδια στιγμή συνεχίζουμε να επιλέγουμε φυλές που γεννιούνται με σοβαρές πιθανότητες να αντιμετωπίσουν αναπνευστικά προβλήματα, παθήσεις της σπονδυλικής στήλης, οφθαλμικές βλάβες ή χρόνιους πόνους. Δεν πρόκειται για μια αντίφαση της φύσης. Είναι μια αντίφαση της δικής μας εποχής.
Για χιλιάδες χρόνια ο άνθρωπος εκπαίδευε και εκτρέφει σκύλους με βάση όσα μπορούσαν να κάνουν. Άλλοι φύλαγαν κοπάδια, άλλοι εντόπιζαν θηράματα, άλλοι προστάτευαν σπίτια ή συνόδευαν ανθρώπους σε δύσκολες διαδρομές. Η εμφάνιση του σκύλου είχε σημασία αλλά δεν ήταν ποτέ σημαντικότερη από τη λειτουργία. Ένας σκύλος που δεν μπορούσε να αναπνεύσει ή να τρέξει δεν θα είχε λόγο ύπαρξης.
Σήμερα η λογική αυτή μοιάζει να έχει αντιστραφεί. Η αγορά ανταμείβει όχι το πιο υγιές ζώο αλλά εκείνο που ξεχωρίζει περισσότερο. Η πιο κοντή μουσούδα, τα πιο διογκωμένα μάτια, οι πιο βαθιές ζάρες, τα πιο κοντά πόδια ή τα πιο σπάνια χρώματα μετατρέπονται σε πλεονεκτήματα που αυξάνουν την τιμή ενός κουταβιού. Το γεγονός ότι τα ίδια χαρακτηριστικά συχνά συνδέονται με σοβαρά προβλήματα υγείας περνά σχεδόν σε δεύτερη μοίρα. Οι κτηνίατροι προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι αυτή η αισθητική έχει κόστος. Ένας σκύλος που δυσκολεύεται να αναπνεύσει δεν είναι αστείος. Ένας σκύλος που καταρρέει από τη ζέστη επειδή το αναπνευστικό του σύστημα δεν λειτουργεί σωστά δεν είναι χαριτωμένος. Ένας σκύλος που χρειάζεται επεμβάσεις για να μπορέσει να κοιμηθεί, να δροσιστεί ή να δει χωρίς πόνο δεν είναι ένα «ιδιαίτερο» κατοικίδιο. Είναι ένα ζώο που πληρώνει με την ποιότητα της ζωής του τις αισθητικές επιλογές των ανθρώπων.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι έχουμε αρχίσει να θεωρούμε αυτή την κατάσταση φυσιολογική. Το ροχαλητό γίνεται χαρακτηριστικό της φυλής. Η δυσκολία στην αναπνοή βαφτίζεται ιδιοτροπία. Η αδυναμία ενός σκύλου να περπατήσει μεγάλες αποστάσεις αντιμετωπίζεται σαν μέρος της προσωπικότητάς του. Με τον ίδιο τρόπο που συνηθίζεις έναν θόρυβο και μετά από λίγο σταματάς να τον ακούς, συνηθίσαμε και τον πόνο αυτών των ζώων μέχρι που έπαψε να μας φαίνεται πόνος.
Κάπου εδώ η συζήτηση παύει να αφορά τη φιλοζωία. Αρχίζει να αφορά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο σύγχρονος καταναλωτισμός. Δεν αγοράζουμε μόνο έναν σκύλο. Αγοράζουμε μια εικόνα. Ένα σύμβολο. Ένα κομμάτι της δημόσιας ταυτότητάς μας. Δεν είναι τυχαίο ότι οι διαφημίσεις εκτροφείων μοιάζουν όλο και περισσότερο με καμπάνιες προϊόντων πολυτελείας. Δεν πουλούν χαρακτήρα ή ισορροπημένη συμπεριφορά. Πουλούν αποκλειστικότητα, σπανιότητα και εμφάνιση. Τα κοινωνικά δίκτυα έδωσαν τεράστια ώθηση σε αυτή την τάση. Οι αλγόριθμοι δεν ενδιαφέρονται αν ένα ζώο υποφέρει. Ενδιαφέρονται αν τραβάει την προσοχή. Και τίποτα δεν τραβά περισσότερο την προσοχή από κάτι που μοιάζει ασυνήθιστο. Ένα πρόσωπο με υπερβολικά χαρακτηριστικά, ένα σώμα που ξεφεύγει από το συνηθισμένο, μια εικόνα που προκαλεί άμεση αντίδραση. Αυτό που για έναν κτηνίατρο αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι, για μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να είναι απλώς περιεχόμενο με υψηλή αλληλεπίδραση.
Δεν είναι δύσκολο να δει κανείς ότι το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται παντού γύρω μας. Τα φίλτρα στα κινητά λειαίνουν τα πρόσωπα μέχρι να χάσουν κάθε ιδιαιτερότητα. Οι αισθητικές επεμβάσεις υπόσχονται συμμετρία και αιώνια νεότητα. Προϊόντα σχεδιάζονται για να φωτογραφίζονται καλά πριν ακόμη αποδειχθούν λειτουργικά. Η εικόνα έχει πάψει να συνοδεύει την πραγματικότητα. Συχνά την αντικαθιστά. Οι σκύλοι είναι ίσως το πιο αθώο θύμα αυτής της λογικής. Δεν επέλεξαν να γεννηθούν με σώματα που δυσκολεύονται να λειτουργήσουν. Δεν επέλεξαν να έχουν μουσούδες τόσο κοντές ώστε να δυσκολεύονται να αναπνεύσουν ή σπονδυλικές στήλες που δεν αντέχουν το ίδιο τους το βάρος. Όλα αυτά είναι ανθρώπινες αποφάσεις. Η φύση δεν σχεδίασε αυτά τα ζώα. Η αγορά τα σχεδίασε.
Υπάρχει μια φράση που χρησιμοποιούν όλο και περισσότεροι ερευνητές της ευζωίας των ζώων: δεν αρκεί να εξετάζουμε αν ένα κατοικίδιο είναι κλινικά υγιές σήμερα. Πρέπει να αναρωτιόμαστε αν γεννήθηκε με ένα σώμα που του επιτρέπει να ζήσει όπως θα έπρεπε να ζει ένας σκύλος. Να τρέξει, να αναπνεύσει, να κοιμηθεί, να παίξει, να επικοινωνήσει. Αν η απάντηση είναι αρνητική, τότε το πρόβλημα δεν αρχίζει όταν εμφανιστεί η πρώτη ασθένεια. Αρχίζει από τη στιγμή της γέννησής του. Η εύκολη λύση είναι να κατηγορήσουμε τους εκτροφείς. Η δύσκολη είναι να κοιτάξουμε και τη δική μας πλευρά. Γιατί η αγορά ακολουθεί τη ζήτηση. Όσο συνεχίζουμε να ανταμείβουμε την υπερβολή, θα συνεχίσει να παράγεται υπερβολή. Όσο αγοράζουμε την εικόνα τόσο θα υποχωρεί η λειτουργία.
Αυτό το θέμα δεν είναι μόνο μια ιστορία για τα κατοικίδια, είναι μια ιστορία για εμάς. Για μια εποχή που συχνά μπερδεύει το εντυπωσιακό με το όμορφο και το διαφορετικό με το καλύτερο. Μια εποχή που έχει μάθει να θαυμάζει την εικόνα τόσο πολύ ώστε κάποιες φορές δεν βλέπει τι κρύβεται πίσω της. Όταν ένα ζώο χρειάζεται χειρουργείο απλώς για να μπορέσει να αναπνεύσει, ίσως δεν θα έπρεπε να αναρωτιόμαστε τι πήγε στραβά με τη συγκεκριμένη ράτσα. Ίσως θα έπρεπε να αναρωτηθούμε τι πήγε στραβά με τη δική μας ιδέα για την ομορφιά.
