Υπάρχει εκείνη η στιγμή των Χριστουγέννων που όλα δείχνουν έτοιμα: το τραπέζι έχει στρωθεί, τα φώτα είναι χαμηλά, ο χρόνος επιτέλους επιβραδύνει. Και τότε έρχεται το γνώριμο δίλημμα: ποια ταινία αξίζει πραγματικά να μπει στην οθόνη; Όχι απλώς για να «παίξει» στο βάθος, αλλά για να κουβαλήσει μαζί της μνήμη, συναίσθημα και μια αίσθηση τελετουργίας. Από τα κλασικά της Χρυσής Εποχής του Χόλιγουντ μέχρι σύγχρονες, απροσδόκητες επανερμηνείες του τι σημαίνει Χριστούγεννα στο σινεμά, αυτές είναι μερικές από τις ταινίες που άντεξαν στον χρόνο, όχι επειδή είναι εύκολες ή γλυκανάλατες, αλλά επειδή μιλούν για την οικογένεια, τη μοναξιά, τη λύτρωση και την ανθρώπινη επαφή με ειλικρίνεια. Το ωραίο με τα Χριστούγεννα στο σινεμά είναι ότι δεν είναι ένα είδος. Είναι σκηνικό. Είναι ατμόσφαιρα. Είναι αφορμή για οικογενειακή θαλπωρή, για παλιές πληγές, για μαύρο χιούμορ, για δράση, ακόμη και για τρόμο.
Μια Υπέροχη Ζωή (1946)
Το απόλυτο χριστουγεννιάτικο θεμέλιο. Ο Φρανκ Κάπρα δεν γύρισε απλώς μια feel-good ιστορία, αλλά μια υπαρξιακή αλληγορία για το βάρος και την αξία της ζωής. Κάθε επαναπροβολή της λειτουργεί σαν ήσυχη υπενθύμιση ότι το καλό αφήνει ίχνη, ακόμη κι όταν δεν τα βλέπουμε.
A Charlie Brown Christmas (1965)
Μπορεί τυπικά να ανήκει στην τηλεοπτική παράδοση, αλλά έχει περάσει εδώ και δεκαετίες στη συλλογική κινηματογραφική μνήμη. Είναι μικρό, απλό, σχεδόν «γυμνό» και ακριβώς γι’ αυτό δουλεύει. Το animation είναι τρυφερό χωρίς να γίνεται χαριτωμενιά, ενώ το jazz ύφος της μουσικής του Vince Guaraldi δίνει στη γιορτή μια σπάνια κομψότητα: Χριστούγεννα που δεν φωνάζουν, απλώς υπάρχουν.
Φάννυ και Αλέξανδρος (1982)
Αν θες την αλήθεια των γιορτών, όχι την καρτ-ποστάλ, ο Μπέργκμαν είναι ο βορράς σου. Η ταινία κοιτά το χριστουγεννιάτικο τραπέζι σαν πεδίο όπου το φως και η σκιά συνυπάρχουν: η χαρά της συνάθροισης, αλλά και η πίεση, οι ρόλοι, οι σιωπές, η φθορά του χρόνου. Είναι από τα έργα που σε αφήνουν με μια αίσθηση «έτσι είναι οι άνθρωποι», όχι «έτσι πρέπει να είναι».
Πολυθρόνα για Δύο (1983)
Αυτή είναι η περίπτωση που η κωμωδία, όταν είναι καλογραμμένη, γίνεται σχεδόν κοινωνικό σχόλιο. Ο Έντι Μέρφι και ο Νταν Άκροϊντ παίζουν το παιχνίδι της τάξης και της τύχης με τρόπο που παραμένει ζωντανός. Το χριστουγεννιάτικο φόντο δεν είναι διακοσμητικό, είναι το ιδανικό περιβάλλον για να ξεγυμνωθεί η υποκρισία, η απληστία, το «ποιος αξίζει τι», και να βγει η κάθαρση με γέλιο.
Gremlins (1984)
Χριστούγεννα, αλλά με νύχια. Το Gremlins κάνει κάτι ευφυές: παίρνει την ήδη υπνωτισμένη θαλπωρή της εποχής — τα φωτάκια, τη ζάχαρη, την αυτάρεσκη καλοσύνη — και την ανατινάζει από μέσα. Είναι κωμωδία, αλλά κυρίως είναι σαρκασμός απέναντι στο «όλα είναι τέλεια». Ιδανικό για όσους θέλουν γιορτές με ειρωνεία.
Πολύ Σκληρός για να πεθάνει (1988)
Η ετήσια διαμάχη («είναι χριστουγεννιάτικη ταινία ή όχι;») είναι σχεδόν μέρος της παράδοσης πια. Αυτό που δεν χωρά αμφιβολία είναι ότι λειτουργεί τέλεια ως εορταστικό θέαμα: κλειστός χώρος, πολιορκία, άγχος, χιούμορ, ανατροπές, και το παράξενο συναίσθημα ότι η γιορτή ακόμα παραμένει παρούσα. Αν η εποχή θέλει αδρεναλίνη, αυτή είναι η «λειτουργία» της.
Το Τρελό Θηριοτροφείο σε Χριστουγεννιάτικες Διακοπές (1989)
Μπορεί κάποια στοιχεία του χιούμορ της να έχουν γεράσει, αλλά η βασική ιδέα μένει αφοπλιστικά αληθινή: η εμμονή για «τέλεια οικογενειακά Χριστούγεννα» γεννά το απόλυτο χάος. Είναι η ταινία που βλέπεις και αναγνωρίζεις τους συγγενείς σου, τον εαυτό σου, την αγωνία «να πάνε όλα καλά», και τελικά γελάς γιατί αλλιώς θα κλάψεις.
Ο Ψαλιδοχέρης (1990)
Ο πιο τρυφερός Τιμ Μπάρτον, σε ένα παραμύθι που μοιάζει με χριστουγεννιάτικο όνειρο και εφιάλτη μαζί. Η ταινία μιλά για το διαφορετικό, για τον ξένο που θέλει να ανήκει, για την αγάπη που δεν χωράει πάντα στις φόρμες μιας «κανονικής» κοινωνίας. Και μέσα σε όλα, έχει εκείνη τη μαγική, χιονισμένη ομορφιά που κάνει τα Χριστούγεννα να μοιάζουν με ανάμνηση.
Μόνος στο σπίτι (1990)
Κλασικό, όχι επειδή είναι απλώς αστείο, αλλά επειδή πιάνει το παιδικό φαντασιακό με ακρίβεια: «και αν έμενα μόνος;». Η ταινία έχει ρυθμό, απλότητα, καθαρή ιδέα, και μια γλύκα που δεν χρειάζεται να εκβιάσει τίποτα. Οι συνέχειες ήρθαν, αλλά το πρωτότυπο είναι αυτό που μένει σαν παλιό στολίδι που βγαίνει κάθε χρόνο.
Ο Μπάτμαν Επιστρέφει (1992)
Χριστούγεννα στο Gotham: χιόνι, γοτθική υπερβολή, σκοτεινή φάρσα. Δεν «είναι» χριστουγεννιάτικη με την παραδοσιακή έννοια, αλλά αυτό είναι το κόλπο. Μερικές ταινίες αρκεί να φορούν το χειμωνιάτικο παλτό τους για να γίνουν εορταστική τελετουργία. Και εδώ το παλτό είναι Μπάρτον σε πλήρη φόρμα.
Τα Μάπετ: Η Χριστουγεννιάτικη Ιστορία (1992)
Ίσως η πιο αγαπημένη «πύλη» για τον Ντίκενς για μια ολόκληρη γενιά. Η επιτυχία του είναι ότι κρατά τον πυρήνα της ιστορίας (μεταμόρφωση, ενοχή, δεύτερη ευκαιρία) και τον ντύνει με μουσική, χιούμορ και Μάπετς χωρίς να τον γελοιοποιεί. Και ο Μάικλ Κέιν, παίζοντας τον Σκρουτζ εντελώς σοβαρά, δίνει βάρος που απογειώνει το σύνολο.
Χριστουγεννιάτικος Εφιάλτης (1993)
Για όσους προτιμούν τα Χριστούγεννα να ακουμπάνε λίγο στο σκοτάδι. Είναι ένα σπάνιο κράμα αισθητικής, μουσικής και ιδέας: μια ιστορία για την επιθυμία να ξεφύγεις από τον ρόλο σου, να γίνεις κάτι άλλο, να δανειστείς μια γιορτή που δεν σου ανήκει. Και οι μελωδίες του Danny Elfman κολλάνε στο μυαλό σαν παιδική εμμονή.
Θαύμα στο Μανχάταν (1994)
Το ριμέικ που κέρδισε τη δική του θέση: πιο “90s” αίσθηση, αλλά με το ίδιο διαχρονικό ερώτημα — πόσο χώρο αφήνουμε στο θαύμα όταν μεγαλώνουμε; Η ταινία δουλεύει επειδή δεν στηρίζεται μόνο στη γιορτινή εικόνα· ποντάρει στην ανάγκη να πιστέψεις ξανά, έστω για λίγο.
Ο Χάρι Πότερ και η Φιλοσοφική Λίθος (2001)
Για πολλούς, τα Χριστούγεννα αρχίζουν όταν αρχίσει να παίζει Χάρι Πότερ. Όχι επειδή η ταινία είναι «για» τα Χριστούγεννα, αλλά επειδή έχει εκείνη τη χειμωνιάτικη θαλπωρή της νέας οικογένειας: το Hogwarts ως καταφύγιο, οι αίθουσες με τα κεριά, η μουσική που κουβαλάει παιδικό δέος. Είναι γιορτές ως αίσθηση, όχι ως πλοκή.
Έρωτας μετ’ Εμποδίων (2001)
Ρομαντισμός, Νέα Υόρκη, μοίρα, «αν είναι να γίνει θα γίνει». Δεν είναι ταινία που θα σε πείσει με ρεαλισμό, είναι ταινία που δουλεύει σαν χριστουγεννιάτικο παραμύθι για ενηλίκους. Κι αυτός είναι ο ρόλος της: μια γλυκιά, αστική φαντασίωση τύχης μέσα στο κρύο.
Ο Αϊ-Βασίλης Είναι… Λέρα (2003)
Αντίδοτο στην αγιογραφία. Βρώμικο χιούμορ, κυνισμός, και μια περίεργη —αλλά υπαρκτή— διαδρομή προς την τρυφερότητα. Το έξυπνο εδώ είναι ότι η «λύτρωση» δεν παρουσιάζεται σαν καθαρό θαύμα, αλλά σαν κάτι που συμβαίνει παρά τη μιζέρια, όχι επειδή εξαφανίζεται.
Οι νονοί του Τόκιο (2003)
Ένα από τα πιο συγκινητικά και απρόσμενα χριστουγεννιάτικα φιλμ των τελευταίων δεκαετιών. Τρεις άστεγοι, ένα μωρό, μια νύχτα που γίνεται οδύσσεια στην πόλη. Είναι ταινία για τη συμπόνια χωρίς μελοδραματισμό, για την «οικογένεια» που φτιάχνουμε όταν δεν μας χωρά η κανονική.
Elf (2003)
Μοντέρνο κλασικό με καθαρή, χαρούμενη ενέργεια. Λειτουργεί γιατί είναι ειλικρινές στο παιδικό του βλέμμα, αλλά και επειδή έχει αρκετή ειρωνεία ώστε να μην γίνεται ανυπόφορο. Ο Γουϊλ Φέρελ στο σωστό ακριβώς σημείο: υπερβολικός, αλλά με καρδιά.
Φιλιά και Σφαίρες – Kiss Kiss Bang Bang (2005)
Χριστουγεννιάτικη noir-κωμωδία, με ρυθμό, φαρμακερές ατάκες και μια πλοκή που σε παρασύρει. Είναι από τις ταινίες που «δεν φαίνονται» χριστουγεννιάτικες στην πρώτη ματιά, αλλά αν σου αρέσει το είδος, θα την κάνεις επανάληψη κάθε Δεκέμβρη, σαν ιδιωτική παράδοση.
The Holiday (2006)
Ελαφρύ, ρομαντικό, με άρωμα comfort food. Ναι, είναι γλυκό, ναι, έχει στερεότυπα — αλλά αυτός είναι ο ρόλος του: να λειτουργήσει σαν μαλακή κουβέρτα. Αν ζητάς κάτι ακίνδυνο, σχεδόν «τηλεοπτικά» οικείο, εδώ το βρίσκεις.
Arthur Christmas: Ο Γιος του Αϊ Βασίλη (2011)
Μια υποτιμημένη animation επιλογή με πραγματική ζεστασιά και χιούμορ. Πίσω από το concept της «μηχανής» του Άγιου Βασίλη, υπάρχει μια τρυφερή ιστορία για την επιμονή, το λάθος που διορθώνεται, και την ιδέα ότι μια μικρή πράξη μπορεί να σημαίνει τα πάντα για κάποιον.
Tangerine (2015)
Χριστούγεννα όχι ως θαλπωρή, αλλά ως φόντο για όσους μένουν απέξω. Γρήγορο, ωμό, γεμάτο ενέργεια, με τρυφερότητα εκεί που δεν την περιμένεις. Η γιορτή εδώ δεν «σώζει», απλώς φωτίζει πιο έντονα την ανάγκη να φτιάξεις τη δική σου οικογένεια.
Krampus: Ο Δαίμονας των Χριστουγέννων (2015)
Εορταστικός τρόμος με λαϊκή μυθολογία και σκοτεινό παιχνίδι. Σαν να λέει: «αν τα Χριστούγεννα σου φαίνονται υπερβολικά γυαλισμένα, πάρε αυτό». Δεν είναι για όλους, αλλά είναι τέλειο για όσους θέλουν γιορτές με νεύρο.
Carol (2015)
Κομψότητα, σιωπή, βλέμματα, ρίσκο. Ένα χριστουγεννιάτικο φιλμ που δεν υπόσχεται εύκολη ευτυχία, αλλά επιμένει ότι η αγάπη αξίζει το κόστος της. Μελαγχολικό με τρόπο που σε ακολουθεί.
Ο Γκριντς (2018)
Ο πιο «φιλικός» Γκριντς σε animation μορφή, με ρυθμό και οικογενειακό χιούμορ. Κρατά την καρδιά της ιστορίας (η γιορτή δεν είναι τα πράγματα), αλλά τη σερβίρει με μοντέρνο pacing και εικόνα που σε κρατάει.
Τα Χρονικά των Χριστουγέννων (2018)
Καθαρόαιμο οικογενειακό throwback, με έντονο το αποτύπωμα του “old school” χριστουγεννιάτικου σινεμά. Έχει περιπέτεια, χιούμορ, και έναν Άγιο Βασίλη με προσωπικότητα. Ιδανικό για οικογενειακή προβολή χωρίς ρίσκο.
Κλάους: Το Μυστικό των Χριστουγέννων (2019)
Από τις πιο όμορφες πρόσφατες προσθήκες στο canon: χειροποίητη αίσθηση, συγκίνηση χωρίς φτήνια και μια ιστορία προέλευσης του μύθου που στέκει. Είναι ταινία που βλέπεται και ξαναβλέπεται, και κάθε φορά αφήνει κάτι.
Τα Παιδιά του Χειμώνα (2023)
Για όσους δεν θέλουν «γλυκούλι» Χριστούγεννα. Είναι ζεστή με τον ώριμο τρόπο: χαρακτήρες με πληγές, χιούμορ που δεν κραυγάζει, και μια σχέση που χτίζεται εκεί που δεν το περιμένεις. Από τις ταινίες που σου θυμίζουν ότι η γιορτή είναι συχνά οι άνθρωποι που έτυχε να μείνουν.
Εκείνα τα Χριστούγεννα (2024)
Μια πιο «ασφαλής», οικογενειακή, σύγχρονη χριστουγεννιάτικη επιλογή, χτισμένη πάνω σε ιστορίες που λειτουργούν σε μικρότερες δόσεις, ιδανική για παιδιά, αλλά και για όσους θέλουν κάτι πρόσφατο χωρίς κυνισμό.
Οι χριστουγεννιάτικες ταινίες δεν είναι όλες ίδιες και ευτυχώς. Άλλες λειτουργούν σαν καταφύγιο, άλλες σαν καθρέφτης, άλλες σαν μικρή πρόκληση απέναντι στη βεβαιότητα ότι «έτσι πρέπει να είναι οι γιορτές». Κάποιες μας γυρίζουν πίσω στην παιδική ηλικία, άλλες μας αναγκάζουν να κοιτάξουμε κατάματα τη μοναξιά, την οικογένεια, το βάρος του χρόνου. Αυτό που τις ενώνει δεν είναι το χιόνι, τα λαμπάκια ή ο Άγιος Βασίλης, είναι η ανάγκη για σύνδεση. Αν τα Χριστούγεννα έχουν νόημα στο σινεμά, είναι επειδή μας θυμίζουν ότι, έστω και για λίγο, μπορούμε να σταθούμε ο ένας δίπλα στον άλλο. Κι αυτό, τελικά, είναι η πιο διαχρονική ιστορία όλων.
