40 χρόνια μετά οι Pet Shop Boys παίζουν αλλιώς το παιχνίδι

Με τον χρόνο, η απόσταση ανάμεσα σε έναν καλλιτέχνη και το παρελθόν του μικραίνει μέχρι που τα δύο αρχίζουν να συγχέονται. Οι Pet Shop Boys μοιάζουν να κινούνται αντίθετα σε αυτή τη διαδρομή: αντί να πλησιάζουν ό,τι τους καθόρισε, κρατούν μια συνειδητή απόσταση. Στα σαράντα χρόνια πορείας τους δεν επιστρέφουν στα ίδια. Τα ξαναπιάνουν από την αρχή σαν να μην τους ανήκουν πλήρως. Ακόμη και στη σκηνή εκεί όπου η νοσταλγία λειτουργεί σχεδόν ως κανόνας, μπορούν να ανακοινώσουν ότι δεν θα παίξουν καμία από τις μεγάλες επιτυχίες τους, μια επιλογή που ακούγεται παράδοξη, αλλά στην πραγματικότητα είναι απολύτως ευθυγραμμισμένη με τον τρόπο που σκέφτονται. Αυτό έκαναν την Δευτέρα 5 Απριλίου στο Electric Ballroom του Camden Town στο Λονδίνο στη πρώτη από πέντε συναυλίες για τον εορτασμό των 40 χρόνων τους. Εκεί ο Tennant ανακοίνωσε σε ένα ήδη ενθουσιασμένο κοινό ότι εκείνο το βράδυ δεν θα έπαιζαν καμία από τις μεγάλες επιτυχίες τους. Η ιδέα ήταν να γιορτάσουν με έναν ιδιαίτερο τρόπο, με λιγότερο γνωστά τραγούδια από έναν ήδη τεράστιο κατάλογο. Οι συναυλίες αυτές έχουν τίτλο Obscure. Είναι ένας τρόπος να κοιτάξουν πίσω σε 40 χρόνια καριέρας πέρα από τους αριθμούς — εμπορικούς ή οικονομικούς — και να δημιουργήσουν μια στιγμή σύνδεσης με το κοινό τους, ειδικά με εκείνους που αγαπούν τα πιο «κρυμμένα» κομμάτια τους.

Οι Pet Shop Boys δεν υπήρξαν ποτέ ακριβώς αυτό που περίμενες. Από νωρίς, πριν ακόμη διαμορφωθεί πλήρως η ιδέα τους ως ντουέτο, υπήρχε μια διάθεση μετατόπισης, μια ελαφριά απόκλιση από το κέντρο. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, όταν ο Tennant, εργαζόταν ως μουσικός δημοσιογράφος στο περιοδικό Smash Hits, ένα περιοδικό που καθόριζε το γούστο μιας ολόκληρης γενιάς, μπαίνει σε ένα κατάστημα ηλεκτρονικών για να βρει ένα καλώδιο, δεν αναζητά συνεργάτη. Αναζητά λύση. Εκεί συναντά τον Chris Lowe, έναν φοιτητή αρχιτεκτονικής που προσεγγίζει τη μουσική με όρους χώρου: δομή, απόσταση, σιωπή. Το ότι θα γράψουν μαζί δεν προκύπτει από κάποιο μεγάλο σχέδιο. Περισσότερο από μια επίμονη σύμπτωση.

Όταν το West End Girls εμφανίζεται για πρώτη φορά, περνά σχεδόν αθόρυβα. Χρειάζεται μια δεύτερη εκδοχή, μια αλλαγή στον ρυθμό, μια γραμμή μπάσου που κουβαλάει την αίσθηση μιας πόλης, για να αποκτήσει τη βαρύτητα που του έλειπε. Εκεί, η ποπ συναντά κάτι που δεν της ανήκει εξ ολοκλήρου: μια παρατηρητική, σχεδόν λογοτεχνική διάθεση, με υπόγειες αναφορές στον T. S. Eliot. Δεν είναι καθαρό ραπ, ούτε απλό synth-pop. Είναι μια ενδιάμεση γλώσσα και αυτή η ενδιάμεση περιοχή θα γίνει ο φυσικός τους χώρος.

Η επιτυχία που ακολουθεί θα μπορούσε να λειτουργήσει ως παγίδα. Αντί γι’ αυτό την αντιμετωπίζουν σαν κάτι που πρέπει να αποδομηθεί. Το πρώτο τους άλμπουμ, με τον τίτλο που σε υποχρεώνει να ακουστείς ευγενικός όταν το ζητάς, είναι ήδη ένα σχόλιο πάνω στην ίδια τη βιομηχανία. Στη συνέχεια, οι τίτλοι περιορίζονται σε μία λέξη, τα εξώφυλλα απομακρύνονται από τα πρόσωπά τους, σαν να αρνούνται να ταυτιστούν πλήρως με το προϊόν. Μαζί με τον Mark Farrow, μετατρέπουν την εικόνα σε ιδέα: λιγότερη παρουσία, περισσότερη έννοια.

Κάτω από την επιφάνεια της επιτυχίας υπήρχε πάντα κάτι πιο σύνθετο. Τραγούδια που αν αφαιρέσεις τον ρυθμό τους, μοιάζουν με μικρές αφηγήσεις για απώλεια, επιθυμία, αμφιβολία. Σε μια περίοδο όπου η επιδημία του AIDS αναδιαμόρφωνε τις ανθρώπινες σχέσεις, οι Pet Shop Boys δεν καταφεύγουν σε συνθήματα. Αφήνουν υπαινιγμούς που αποκτούν μεγαλύτερη ένταση με τον χρόνο. Αργότερα, η ίδια διαδρομή τους οδηγεί σε τραγούδια που αγγίζουν σύγχρονες πολιτικές μορφές, όπως ο Alexei Navalny, όχι ως άμεση καταγγελία αλλά ως συνέχεια μιας σταθερής σκέψης ότι η ποπ μπορεί να είναι πολιτική χωρίς να γίνεται διδακτική.

Κι όμως, τίποτα από αυτά δεν βαραίνει. Η ειρωνεία λειτουργεί σαν φίλτρο. Η απόσταση σαν μηχανισμός. Ο Tennant δεν τραγουδά με τον τρόπο που απαιτεί η σκηνή, μοιάζει να αφηγείται. Ο Lowe συχνά ακίνητος, δίνει την εντύπωση ότι παρατηρεί περισσότερο απ’ όσο συμμετέχει. Η συστολή μετατρέπεται σε αισθητική επιλογή. Γι’ αυτό και η επιλογή να παρουσιαστούν χωρίς επιτυχίες, σε μια επέτειο σαράντα ετών, είναι συνέχεια. Αν κάτι χαρακτηρίζει την πορεία τους είναι η άρνηση να γίνουν αναπαραγωγικός μηχανισμός του ίδιου τους του παρελθόντος. Αντί να επιστρέφουν στο προφανές, κινούνται προς τα περιθώρια του έργου τους, εκεί όπου τα τραγούδια δεν έγιναν ποτέ κοινός τόπος. Εκεί βρίσκουν κάτι πιο ουσιαστικό, μια σχέση με τον ακροατή που δεν βασίζεται στην αναγνώριση αλλά στη μνήμη.

Ο χρόνος, εν τω μεταξύ, προχωρά όπως πάντα — διακριτικά μέχρι να γίνει εμφανής. Οι ίδιοι συνεχίζουν να γράφουν, να περιοδεύουν, να δοκιμάζουν μικρές μετατοπίσεις μέσα σε ένα είδος που σπάνια ανταμείβει την επιμονή. Το πρόσφατο υλικό τους, γραμμένο σε μια περίοδο παγκόσμιας απομόνωσης, δεν επιχειρεί να εξηγήσει. Καταγράφει: τη μοναξιά που βρίσκει ρυθμό, τη σύγχυση που οργανώνεται σε μορφή, το συναίσθημα που δεν χρειάζεται να υψώσει τη φωνή του για να γίνει αντιληπτό.

Αν δεις τη διαδρομή τους συνολικά οι αντιφάσεις που συχνά τους αποδίδονται, εμπορικοί και ταυτόχρονα απαιτητικοί, ψυχροί αλλά βαθιά συναισθηματικοί, δεν είναι αντιφάσεις. Είναι ο τρόπος τους να κινούνται. Ένα βήμα προς το κοινό αλλά και ένα βήμα μακριά του. Μια διαρκής διαπραγμάτευση ανάμεσα σε αυτό που ζητά η ποπ και σε αυτό που μπορούν να της επιστρέψουν.