Στο μπάσκετ, ένας σπουδαίος πλέι μέικερ μπορεί να τελειώσει τον αγώνα με οκτώ πόντους και να είναι ο άνθρωπος που τον κέρδισε. Δεν χρειάζεται να πάρει είκοσι σουτ ή να σηκώσει την εξέδρα στο πόδι. Έχει κάνει κάτι δυσκολότερο: κατάλαβε πριν από όλους τι συνέβαινε. Διάβασε την άμυνα, άλλαξε τον ρυθμό, είδε τον ελεύθερο συμπαίκτη και του έδωσε την μπάλα τη σωστή στιγμή. Μισό δευτερόλεπτο αργότερα, η ευκαιρία θα είχε χαθεί.
Ο άσσος, ο point guard, είναι ο εγκέφαλος της ομάδας. Όχι επειδή σκέφτεται για τους άλλους, αλλά επειδή τους βοηθά να παίξουν καλύτερα. Ξέρει ποιος χρειάζεται χώρο, ποιος χρειάζεται θάρρος, πότε πρέπει να κρατήσει την μπάλα και πότε να τη δώσει. Η μεγαλύτερη επιτυχία του είναι μια πεντάδα που λειτουργεί χωρίς να ζητά συνεχώς την άδειά του. Ο πραγματικά σπουδαίος πλέι μέικερ δεν χρειάζεται να αποδεικνύει σε κάθε επίθεση ότι είναι αναντικατάστατος.
Αυτά στο μπάσκετ. Στην πολιτική, ο άσσος συχνά δεν έχει συμπαίκτες, έχει υφισταμένους. Η μπάλα είναι δική του, όπως και το κόμμα, τα μικρόφωνα, η πρώτη σειρά και το δικαίωμα στην τελευταία λέξη. Οι συμπαίκτες δεν διαβάζουν την άμυνα. Διαβάζουν τη διάθεση του αρχηγού, προσπαθώντας να καταλάβουν ποια κίνηση θα θεωρηθεί πρωτοβουλία και ποια ανταρσία. Όποιος ζητήσει πάσα βιάζεται. Όποιος σκοράρει μόνος του υπονομεύει τη συλλογικότητα. Όποιος ρωτήσει γιατί παίζουμε διαρκώς την ίδια επίθεση καλείται για εξηγήσεις. Ο αρχηγός αγαπά τις πρωτοβουλίες αρκεί να είναι δικές του.
Μετά έρχεται η ήττα. Μια κανονική, με σκορ, ημερομηνία και θεατές. Το πολιτικό επιτελείο αναλαμβάνει να την παρουσιάσει ως ατύχημα της ιστορίας. Ο αρχηγός είχε δίκιο αλλά δεν τον κατάλαβαν. Είχε σχέδιο αλλά δεν το εφάρμοσαν. Υποσχέθηκε άλλα, έκανε τα αντίθετα και στο τέλος κατηγόρησε την πραγματικότητα που δεν είχε μπει στον κόπο να διαβάσει το πρόγραμμά του. Και πριν προλάβει να στεγνώσει ο ιδρώτας της ήττας, εμφανίζεται ξανά ως ειδικός στις νίκες, απαιτώντας να του εμπιστευτούν άλλη μία φορά την ομάδα που μόλις οδήγησε στα αποδυτήρια.
Για να λειτουργήσει αυτό το κόλπο πρέπει πρώτα να καταργηθεί η μνήμη. Οι χθεσινές βεβαιότητες γίνονται παρεξηγήσεις. Οι κυβερνητικές αποφάσεις, οι κομματικές συγκρούσεις και οι υποσχέσεις εξαφανίζονται από τη δημόσια συζήτηση. Δεν ζητούν από τον αρχηγό να λογοδοτήσει. Του επιτρέπουν να εξηγήσει ξανά γιατί είχε δίκιο ακόμη κι όταν αποδείχθηκε ότι έκανε λάθος. Το παρελθόν δεν τον βαραίνει. Το ξαναγράφουν κάθε φορά, μέχρι και οι αποτυχίες του να μοιάζουν με αποδείξεις της αναντικατάστατης αξίας του.
Στο μπάσκετ όταν τελειώσουν τα είκοσι τέσσερα δευτερόλεπτα χωρίς προσπάθεια για καλάθι, ακούγεται η κόρνα. Στην πολιτική, ο άσσος έχει βρει τρόπο να καταργήσει ακόμη και το χρονόμετρο.
Δεν είναι απλώς ματαιοδοξία. Γύρω από τον πολιτικό άσσο έχει αναπτυχθεί ολόκληρος μηχανισμός συντήρησης. Σύμβουλοι που πληρώνονται για να του λένε πόσο απαραίτητος είναι. Στελέχη που χρωστούν τη θέση τους στην εύνοιά του. Εκπρόσωποι που βαφτίζουν κάθε στροφή, «στρατηγική προσαρμογή» και κάθε αποτυχία, «πολύτιμη εμπειρία». Οι εσωκομματικές συνεδριάσεις θυμίζουν αποδυτήρια στα οποία κανείς δεν τολμά να αμφισβητήσει τον άσσο. Όλοι γνωρίζουν ότι η επόμενη πάσα, η επόμενη θέση στην πεντάδα και ο χρόνος συμμετοχής τους εξαρτώνται αποκλειστικά από αυτόν.
Το κόλπο γίνεται αποτελεσματικότερο όταν η πίστη βαφτίζεται αρετή. Οι πρόθυμοι ανεβαίνουν, οι ενοχλητικοί παραμερίζονται, οι νεότεροι μαθαίνουν ότι η προσωπική κρίση δεν είναι προσόν αλλά επαγγελματικός κίνδυνος. Σε λίγο δεν χρειάζεται καν να επιβάλει τη σιωπή ο αρχηγός. Τη διαχειρίζονται μόνοι τους οι συνεργάτες του. Έχουν καταλάβει ότι σε αυτή την ομάδα η καλύτερη ασίστ είναι εκείνη που επιτρέπει στον αρχηγό να σκοράρει, ακόμη κι όταν κάποιος άλλος βρίσκεται σε καλύτερη θέση.
Ύστερα ανακοινώνεται η ανανέωση. Καινούργια πεντάδα, διαφορετικό σύστημα, νέοι συμπαίκτες. Όσοι χρεώθηκαν την τελευταία ήττα απομακρύνονται με ευχαριστίες για την προσφορά τους. Εκείνος που τους επέλεξε παραμένει στο κέντρο, πεπεισμένος πως είναι ο καταλληλότερος να διορθώσει τις δικές του επιλογές. Ο πλέι μέικερ απαιτεί ξανά την μπάλα επικαλούμενος την ανικανότητα των συμπαικτών του. Παραλείπει μόνο μια ασήμαντη λεπτομέρεια: τους επέλεξε ο ίδιος.
Η κοινωνία, στο μεταξύ, δεν κάθεται σε θεωρείο επισήμων. Στέκεται στην ουρά του νοσοκομείου, διαπραγματεύεται το ενοίκιο, μετράει τα χρήματα στο σούπερ μάρκετ. Για εκείνη, η χαμένη επίθεση δεν είναι επικοινωνιακό πλήγμα. Είναι χρόνος που δεν επιστρέφει. Όταν η πολιτική συζήτηση εξαντλείται στο ποιος θα είναι ο άσσος, τα πραγματικά προβλήματα μένουν χωρίς απάντηση. Οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν ποιος θα οργανώνει το παιχνίδι, αλλά σπανίως αποκτούν ουσιαστικό λόγο για τους κανόνες με τους οποίους παίζεται.
Ο μεγάλος πλέι μέικερ δεν φοβάται τον καλό συμπαίκτη. Τον ψάχνει. Ο μικρός αρχηγός προτιμά να γεμίσει τον πάγκο με ανθρώπους που τον χρειάζονται για να υπάρξουν πολιτικά. Έτσι όταν τα πράγματα ξαναστραβώσουν, θα μπορεί να δείξει γύρω του και να πει: «Βλέπετε; Χωρίς εμένα δεν γίνεται τίποτα». Έχει φροντίσει ο ίδιος γι’ αυτό. Έχει δημιουργήσει μια ομάδα που εξαρτάται από τις αποφάσεις του, έχει αποθαρρύνει κάθε διαφορετική φωνή και έχει μετατρέψει την προσωπική του παρουσία σε προϋπόθεση επιβίωσης των υπολοίπων.
Στο μπάσκετ όταν τελειώσουν τα είκοσι τέσσερα δευτερόλεπτα χωρίς προσπάθεια για καλάθι, ακούγεται η κόρνα. Η κατοχή χάνεται. Δεν έχει σημασία πόσο σπουδαίος υπήρξες, πόσα πρωταθλήματα κατέκτησες ή πόσες ασίστ μοίρασες πριν από δέκα χρόνια. Ο χρόνος τελείωσε. Δίνεις την μπάλα και κάνεις στην άκρη. Στην πολιτική, ο άσσος έχει βρει τρόπο να καταργήσει ακόμη και το χρονόμετρο. Χάνει, αλλάζει φανέλα και επιστρέφει ως σωτήρας της ομάδας που προηγουμένως οδήγησε στην ήττα και απαιτεί να τον χειροκροτήσουν για το θάρρος του. Γύρω του, μια ολόκληρη στρατιά επαγγελματιών της υποταγής εξηγεί ότι χωρίς αυτόν δεν υπάρχει μέλλον. Έχουν δίκιο σε ένα πράγμα. Έχουν φροντίσει να μην υπάρχει κανείς άλλος.
Στο μπάσκετ αν δεν κάνεις επίθεση χάνεις την κατοχή. Στην πολιτική η κόρνα δεν ακούγεται ποτέ. Έχουν βάλει τον αρχηγό υπεύθυνο για το χρονόμετρο.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
