Queer Con 3: Τα τραγούδια οι ντίβες και οι άνθρωποι που άλλαξαν την queer κουλτούρα

Από το Hedwig and the Angry Inch και τον Σταμάτη Κραουνάκη μέχρι την Πάολα Ρεβενιώτη, το Queer Con επιστρέφει στην Αθήνα και κοιτάζει τη μουσική ως χώρο ταυτότητας, μνήμης και ελευθερίας.

Η queer ιστορία γράφτηκε και μέσα στα τραγούδια. Σε φωνές που κάποτε ακούγονταν υπερβολικές επειδή το «κανονικό» ήταν πολύ στενό. Σε ντίβες που έγιναν σύμβολα, σε clubs, θεατρικές σκηνές και στίχους που πρόσφεραν σε ανθρώπους έναν χώρο αναγνώρισης πολύ πριν η λέξη «ορατότητα» αποκτήσει τη σημερινή της θέση στη δημόσια συζήτηση. Αυτή τη σχέση ανάμεσα στη μουσική, την ταυτότητα και την ελευθερία βάζει φέτος στο κέντρο το Queer Con 3, που επιστρέφει από τις 18 έως τις 20 Σεπτεμβρίου στη Γκαλερί και το Θέατρο της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης, στη Μασσαλίας 22, με ελεύθερη είσοδο. Στην τρίτη του διοργάνωση, το φεστιβάλ της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης, της Comicdom Press και της Mooviereel δείχνει να περνάει σε μια πιο ενδιαφέρουσα φάση: δεν αρκείται στο να συγκεντρώνει διαφορετικές queer εκφράσεις κάτω από μία στέγη. Προσπαθεί να τις βάλει σε διάλογο.

Ο φετινός θεματικός άξονας είναι η μουσική. Και αυτό είναι περισσότερο από μια βολική αφορμή για live, karaoke και drag. Η μουσική υπήρξε για δεκαετίες ένα από τα σημαντικότερα πεδία όπου η queer κουλτούρα μπορούσε να εμφανιστεί πριν αποκτήσει κοινωνική ή πολιτική αποδοχή. Μερικές φορές έμπαινε από την κεντρική πόρτα, μέσα από μεγάλες pop προσωπικότητες. Άλλες φορές κυκλοφορούσε υπόγεια, μεταμφιεσμένη σε αισθητική, χειρονομία, υπερβολή ή υπαινιγμό. Στην καρδιά της διοργάνωσης βρίσκεται η οπτικοακουστική έκθεση From The Closet, to the Stars | Απ’ τη Ντουλάπα, στ’ Αστέρια, αφιερωμένη στις ντίβες, στους πρωτοπόρους δημιουργούς και στα τραγούδια που απέκτησαν ιδιαίτερη σημασία για την queer κοινότητα. Ο τίτλος περιγράφει σχεδόν ολόκληρη αυτή τη διαδρομή: από την ανάγκη να κρύβεσαι στην κατάκτηση της σκηνής και της δημόσιας παρουσίας.

Η επιλογή του Hedwig and the Angry Inch είναι συνεπώς απολύτως οργανική. Το glam-punk μιούζικαλ του John Cameron Mitchell δεν έμεινε στην ιστορία επειδή πρόσφερε μια τακτοποιημένη απάντηση γύρω από το φύλο και την ταυτότητα. Έκανε σχεδόν το αντίθετο. Δημιούργησε έναν ήρωα που αρνείται να χωρέσει εύκολα σε οποιαδήποτε κατηγορία και χρησιμοποίησε τη μουσική ως τον χώρο μέσα στον οποίο αυτή η αστάθεια μπορούσε να γίνει δύναμη. Η παρουσία του Σταμάτη Κραουνάκη δίνει στο πρόγραμμα μια διαφορετική, καθαρά ελληνική διάσταση. Η σύνδεση δεν είναι διακοσμητική. Το 1983, μαζί με τον Γιώργο Μαρίνο και τον Γιώργο Παυριανό, βρέθηκε πίσω από το Μόνον Άντρες, έναν δίσκο που μιλούσε ανοιχτά για ομοφυλόφιλους άνδρες σε μια εποχή κατά την οποία η ελληνική δημόσια σφαίρα είχε πολύ μικρότερη ανοχή σε τέτοιες αφηγήσεις. Το έργο συνάντησε αποκλεισμό από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Σήμερα, αυτή η ιστορία αποκτά άλλη σημασία: υπενθυμίζει πόσο πρόσφατα πράγματα που πλέον συζητούνται δημόσια θεωρούνταν περίπου ακατάλληλα για δημόσια συζήτηση.

Ιδιαίτερη θέση έχει και το αφιέρωμα στην Πάολα Ρεβενιώτη. Με το Κράξιμο, τη φωτογραφία, τα ντοκιμαντέρ και τη δημόσια παρουσία της, έκανε ορατές ζωές που η μεταπολιτευτική Ελλάδα προτιμούσε συχνά να κρατά στο περιθώριο ή να τις κοιτάζει μόνο μέσα από το φίλτρο του σκανδάλου. Το έργο της δεν χρειάζεται πλέον την εξωτική ταμπέλα του «περιθωριακού». Είναι υλικό κοινωνικής και πολιτιστικής ιστορίας.

Γύρω από αυτούς τους άξονες αναπτύσσεται το υπόλοιπο πρόγραμμα, με κινηματογραφικές προβολές, animation, comics, χορό, stand-up, workshops, drag cabaret, karaoke, παρουσιάσεις βιβλίων και συζητήσεις γύρω από τη συμπερίληψη και την ορατότητα. Οι Rainbow Dancers, το Snap Comedy Club και οι νεότεροι δημιουργοί δεν λειτουργούν ως παράλληλες δραστηριότητες, αλλά ως διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ανάγκης: να υπάρχει χώρος για έκφραση χωρίς την υποχρέωση της απολογίας.

Αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του Queer Con 3. Δεν επιχειρεί να αποδείξει ότι υπάρχει queer πολιτισμός. Αυτό το ερώτημα έχει λήξει προ πολλού. Το ουσιαστικό είναι ότι αρχίζει να τον αντιμετωπίζει ως μέρος της κοινής πολιτιστικής μνήμης: της μουσικής που ακούστηκε, του κινηματογράφου που προκάλεσε, των comics που δημιούργησαν νέους κόσμους και των ανθρώπων που έπρεπε κάποτε να παλέψουν πολύ περισσότερο απ’ όσο θα έπρεπε για το απλό δικαίωμα να υπάρχουν δημόσια. Για τρεις ημέρες, η Αθήνα θα έχει έναν χώρο όπου αυτά τα νήματα μπορούν να συναντηθούν. Και η μουσική είναι ίσως ο καλύτερος τρόπος για να ειπωθεί αυτή η ιστορία. Γιατί πολλές φορές ένα τραγούδι κατάφερε να ανοίξει μια πόρτα πολύ πριν το κάνει η κοινωνία.