Το σφύριγμα του διαιτητή είναι ένας παράξενος ήχος. Μια μικρή πλαστική σφυρίχτρα σταματά δέκα ανθρώπους που τρέχουν και χιλιάδες άλλους που είναι βέβαιοι ότι αδικούνται. Για λίγα δευτερόλεπτα όλοι περιμένουν έναν άνθρωπο να αποφασίσει. Δεν χρειάζεται να συμφωνούν μαζί του. Αρκεί να πιστεύουν ότι δεν έχει αποφασίσει από πριν ποιος θα κερδίσει. Αυτή η στοιχειώδης συμφωνία βρίσκεται στο κέντρο της έρευνας για το ελληνικό μπάσκετ. Έξι συλλήψεις, ανάμεσά τους ο πρόεδρος της ΕΟΚ Βαγγέλης Λιόλιος, καταγγελίες για δωροδοκία και χειραγώγηση αγώνων, περίπου πενήντα παιχνίδια στο μικροσκόπιο ακόμη και από εφηβικές και σχολικές διοργανώσεις, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα ρεπορτάζ. Οι κατηγορίες δεν είναι καταδίκες. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν τεκμήριο αθωότητας. Το ξεκαθαρίζουμε γιατί η αυτοσχέδια απονομή δικαιοσύνης είναι από τα λίγα αθλήματα στα οποία η χώρα έχει διαρκή παράδοση.
Και τώρα αρχίζει το αγαπημένο μας πρωτάθλημα. Το «εγώ τα ήξερα». Ξεφυτρώνουν άνθρωποι που τα είχαν ακούσει όλα, τα είχαν προβλέψει όλα, είχαν προειδοποιήσει όλους. Στην Ελλάδα οι πληροφοριοδότες πληθαίνουν μετά τις συλλήψεις. Πριν από αυτές είναι συνήθως απασχολημένοι. Έχουν δουλειές, οικογένειες, υποχρεώσεις. Και κυρίως δεν θέλουν να χαλάσουν τις σχέσεις τους. Η αλήθεια μπορεί να περιμένει. Το τραπέζι με τον παράγοντα είναι την Παρασκευή.
Μεγαλώσαμε μαθαίνοντας ότι οι κανόνες ισχύουν για όλους. Και ωριμάσαμε ανακαλύπτοντας το τηλέφωνο του ανθρώπου που μπορεί να κάνει μια εξαίρεση. Μας εξοργίζει ο διαιτητής που ενδέχεται να χαρίσει μια βολή, αλλά καμαρώνουμε όταν ο γνωστός μας εξασφαλίζει μια θέση, ένα ραντεβού, μια υπογραφή. Όταν το κάνουν οι άλλοι, είναι διαπλοκή. Όταν το κάνουμε εμείς, είναι «μια εξυπηρέτηση, άνθρωποι είμαστε». Η γλώσσα έχει αναλάβει εδώ και χρόνια το ξέπλυμα της συνείδησης. Το ρουσφέτι δεν είναι ρουσφέτι, είναι «βοήθεια». Η παρέμβαση δεν είναι παρέμβαση, είναι «ένα τηλεφώνημα». Η εύνοια λέγεται «στήριξη». Μόνο ο αφελής εξακολουθεί να περιμένει τη σειρά του βέβαιος ότι η σειρά είναι ένας θεσμός.
Και μετά έρχεται το μεγάλο καταφύγιο: «Όλοι ίδιοι είναι». Εξαιρετική φράση. Χωράει μέσα της τον ένοχο, τον αθώο, εκείνον που καταγγέλλει και εκείνον που φοβάται να μιλήσει. Τους βάζει όλους στον ίδιο κουβά, κλείνει το καπάκι και μας επιτρέπει να κοιμηθούμε ήσυχοι. Δεν χρειάζεται να αναζητήσουμε ευθύνες όταν έχουμε καταδικάσει συλλήβδην τον ανθρώπινο πληθυσμό. Ο κυνισμός είναι το πιο οικονομικό απορρυπαντικό της δημόσιας ζωής. Καθαρίζει τα πάντα χωρίς να πλένει τίποτα.
Εκείνο που με ενοχλεί περισσότερο πάντως είναι το παιδί. Αν αποδειχθεί ότι ένα τέτοιο παιχνίδι είχε προαποφασιστεί από ανθρώπους που δεν φορούσαν καν αθλητικά παπούτσια, τι θα του πούμε; Ότι η αξιοκρατία είναι ωραία ιδέα για αφίσες σε σχολικά γυμναστήρια; Ότι πρέπει να δουλεύει σκληρά μέχρι να αποκτήσει κι εκείνο τις σωστές γνωριμίες;
Εκείνο που με ενοχλεί περισσότερο πάντως είναι το παιδί. Ένα δεκατετράχρονο που επιστρέφει ιδρωμένο από το γήπεδο. Έχασε. Του είπαν να προσπαθήσει περισσότερο, να σέβεται τις αποφάσεις, να μη βρίσκει δικαιολογίες. Οι γονείς πλήρωσαν τη συνδρομή, ο προπονητής μίλησε για χαρακτήρα, όλοι γύρισαν σπίτι πιστεύοντας ότι είδαν έναν κανονικό αγώνα. Αν αποδειχθεί ότι ένα τέτοιο παιχνίδι είχε προαποφασιστεί από ανθρώπους που δεν φορούσαν καν αθλητικά παπούτσια, τι θα του πούμε; Ότι η αξιοκρατία είναι ωραία ιδέα για αφίσες σε σχολικά γυμναστήρια; Ότι πρέπει να δουλεύει σκληρά μέχρι να αποκτήσει κι εκείνο τις σωστές γνωριμίες;
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο αν αλλοιώθηκε ένα σκορ. Είναι τι απομένει όταν ο θεατής παύει να πιστεύει ότι βλέπει αγώνα. Η καχυποψία κερδίζει χωρίς να ιδρώσει και ο έντιμος αθλητής αναγκάζεται να απολογείται για το παιχνίδι που έπαιξε κανονικά. Αυτή είναι η πραγματική δύναμη της διαφθοράς: ακόμη κι όταν δεν μπορείς να την αποδείξεις παντού, καταφέρνει να γεννήσει την υποψία ότι βρίσκεται παντού.
Σε λίγο θα καταφθάσουν οι επίσημοι εκπρόσωποι της κάθαρσης. Θα μιλήσουν για μηδενική ανοχή, άπλετο φως και θεσμικές τομές. Η χώρα έχει τόσο άπλετο φως στις ανακοινώσεις της, ώστε απορείς πώς καταφέρνει να σκοντάφτει διαρκώς στο ίδιο σκοτάδι. Θα συγκροτηθούν επιτροπές, θα εξαγγελθούν έλεγχοι, θα φωτογραφηθούν σοβαρά πρόσωπα μπροστά σε σημαίες. Η διαφθορά θα ενημερωθεί εγκαίρως για τις εξελίξεις. Έχει κι αυτή τις γνωριμίες της. Οι κανονισμοί θα ξαναγραφτούν με προσοχή. Το κρίσιμο όμως είναι ποιος θα κρατά το στυλό και ποιος θα ελέγχει το χέρι του.
Δεν ξέρουμε ακόμη ποιος έκανε τι στη συγκεκριμένη υπόθεση. Πρέπει να μάθουμε με στοιχεία όχι με κραυγές. Και χρειάζονται έλεγχοι που δεν εξαρτώνται από τη διάθεση εκείνων που ελέγχονται. Αυτό δεν είναι επαναστατική απαίτηση. Είναι το ελάχιστο που θα έπρεπε να θεωρούμε φυσιολογικό.
Στο γήπεδο μπορείς να αλλάξεις διαιτητή, να ακυρώσεις έναν αγώνα, να τιμωρήσεις μια ομάδα. Έξω από αυτό τα πράγματα είναι δυσκολότερα. Ιδίως όταν οι περισσότεροι θέλουν να αλλάξουν οι κανόνες, αλλά κανείς δεν θέλει να χάσει τη δυνατότητα να τους παρακάμπτει.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
