Η κυβέρνηση είχε υποσχεθεί ότι τα μη κρατικά πανεπιστήμια θα περνούσαν από αυστηρούς ελέγχους, υψηλές ακαδημαϊκές απαιτήσεις και διαδικασίες πιστοποίησης που δεν θα άφηναν χώρο για εκπτώσεις. Το νέο εκπαιδευτικό τοπίο θα ήταν σύγχρονο, ευρωπαϊκό και απολύτως αξιόπιστο. Ύστερα ήρθε το Συμβούλιο της Επικρατείας και έκανε εκείνο που συνήθως χαλάει τις κυβερνητικές παρουσιάσεις: εξέτασε τα χαρτιά.
Το ΣτΕ ακύρωσε τις άδειες λειτουργίας τριών παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων, καθώς και την πιστοποίηση των προγραμμάτων τους. Οι αποφάσεις αφορούν το CITY College του University of York, το Keele University και το Anatolia College. Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, εντοπίστηκαν ελλείψεις στον έλεγχο των κτιριολογικών προϋποθέσεων, ανεπαρκώς προσδιορισμένα κριτήρια πιστοποίησης και σε μία περίπτωση, συμμετοχή στην επιτροπή αξιολόγησης προσώπου που είχε σχέση με ενδιαφερόμενο εκπαιδευτικό φορέα. Μια λεπτομέρεια που στις σοβαρές χώρες ονομάζεται υπόνοια μεροληψίας.
Δεν αμφισβητήθηκε η συνταγματικότητα του νόμου. Αμφισβητήθηκε κάτι λιγότερο θεαματικό αλλά πολύ πιο ενοχλητικό: ο τρόπος με τον οποίο το κράτος εφάρμοσε τον δικό του νόμο. Οι θεσμοί δεν απέτυχαν επειδή οι απαιτήσεις ήταν υπερβολικές. Απέτυχαν να αποδείξουν ότι τήρησαν τις απαιτήσεις που οι ίδιοι παρουσίαζαν ως εγγύηση ποιότητας. Η απάντηση του υφυπουργού Παιδείας Νίκου Παπαϊωάννου αποκάλυψε περισσότερα από τις ίδιες τις ακυρώσεις. Χαρακτήρισε τις παρατηρήσεις «πλημμεληματικού χαρακτήρα», ζήτησε να μη δοθεί μεγαλύτερη σημασία στο θέμα και προανήγγειλε νέο κανονιστικό πλαίσιο, ώστε να «θεραπευτούν» οι παρατυπίες και να μη χαθεί το ακαδημαϊκό έτος. Η γλώσσα της εξουσίας διαθέτει αξιοθαύμαστη φαρμακευτική ευελιξία. Όταν ένα δικαστήριο ακυρώνει μια διοικητική πράξη, δεν υπάρχει αποτυχία. Υπάρχει μια μικρή αδιαθεσία που θα περάσει με την κατάλληλη νομοθετική αγωγή.
Όταν το ΣτΕ διαπίστωσε ότι η επικύρωση δεν στηριζόταν σε επαρκή έλεγχο, η κυβέρνηση δεν αναρωτήθηκε πώς απέτυχε η εποπτεία. Αναζήτησε τον ταχύτερο τρόπο να διασώσει το αποτέλεσμα.
Η προστασία των φοιτητών είναι ασφαλώς αναγκαία. Κανείς δεν μπορεί να ζητήσει από νέους ανθρώπους και οικογένειες που πλήρωσαν δίδακτρα να σηκώσουν το βάρος της κρατικής προχειρότητας. Αυτή όμως η ανάγκη δεν μετατρέπει τις παρατυπίες σε τεχνικές λεπτομέρειες. Το αντίθετο. Επιβεβαιώνει ότι οι βιαστικές αδειοδοτήσεις δημιούργησαν τετελεσμένα και τώρα τα τετελεσμένα χρησιμοποιούνται ως επιχείρημα για να διορθωθούν εκ των υστέρων οι διαδικασίες.
Εδώ βρίσκεται η πραγματική ιστορία. Η μεταρρύθμιση έπρεπε να προχωρήσει και ο κρατικός μηχανισμός φαίνεται ότι αντιμετώπισε τους ελέγχους σαν το τελευταίο γραφειοκρατικό εμπόδιο πριν από τα εγκαίνια. Το αποτέλεσμα είχε ήδη αποφασιστεί πολιτικά. Οι αρμόδιες αρχές όφειλαν απλώς να το επικυρώσουν. Όταν το ΣτΕ διαπίστωσε ότι η επικύρωση δεν στηριζόταν σε επαρκή έλεγχο, η κυβέρνηση δεν αναρωτήθηκε πώς απέτυχε η εποπτεία. Αναζήτησε τον ταχύτερο τρόπο να διασώσει το αποτέλεσμα.
Αυτό είναι το ελληνικό μοντέλο μεταρρύθμισης. Πρώτα ανακοινώνεται η ιστορική τομή. Ύστερα δημιουργούνται οι φορείς, μοιράζονται οι άδειες και εγγράφονται οι φοιτητές. Οι κανόνες ακολουθούν ασθμαίνοντας, με την ελπίδα ότι κανείς δεν θα κοιτάξει πολύ προσεκτικά. Αν κάποιος κοιτάξει, χαρακτηρίζεται υπερβολικός. Αν το κοιτάξει το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο, αλλάζει το κανονιστικό πλαίσιο.
Η υπόθεση δεν κρίνει αν τα μη κρατικά πανεπιστήμια είναι καλά ή κακά. Κρίνει αν το κράτος μπορεί να εγγυηθεί όσα διαφημίζει. Η κυβέρνηση χρησιμοποίησε την έννοια της ποιότητας για να κερδίσει την πολιτική μάχη και, όταν ήρθε η στιγμή να αποδείξει την ποιότητα των ελέγχων της, ανακάλυψε τη χρησιμότητα της επιείκειας.
Οι άδειες πιθανότατα θα επανεκδοθούν, οι παρατυπίες θα «θεραπευτούν» και το ακαδημαϊκό έτος θα σωθεί. Μαζί του θα σωθεί και η μεταρρύθμιση από τη δυσάρεστη πιθανότητα να εφαρμοστεί με τους κανόνες που τη νομιμοποιούσαν. Το μόνο που δεν προβλέπεται να θεραπευτεί είναι η παλιά κρατική πεποίθηση ότι οι κανόνες υπάρχουν για να επικυρώνουν τις κυβερνητικές αποφάσεις, όχι για να τις εμποδίζουν.
