Στην Ισπανία χρειάστηκε μια 87χρονη γυναίκα πάνω σε φορείο για να συμβεί αυτό που συμβαίνει καμιά φορά όταν μια κοινωνία φτάνει στα όριά της: ο κόσμος θύμωσε. Η έξωση της Μαρίκαρμεν Αμπασκάλ έγινε εικόνα μιας ολόκληρης στεγαστικής κρίσης, οι διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν, η κυβέρνηση έφερε έκτακτα μέτρα για τα ενοίκια και τις εξώσεις και, όταν αυτά απορρίφθηκαν από το κοινοβούλιο, ο Πέδρο Σάντσεθ προκήρυξε πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου. Μια έξωση δεν έριξε μόνη της την κυβέρνηση, αλλά η στέγη μετατράπηκε από ιδιωτικό βάσανο σε πολιτική κρίση. Στην Ελλάδα αντίθετα, η στεγαστική κρίση δεν οδηγεί στις κάλπες αλλά στον Spitogato. Ψάχνεις λίγο περισσότερο, κόβεις λίγο περισσότερο, φεύγεις λίγο μακρύτερα και ονομάζεις όλο αυτό «προσαρμογή».
Το εντυπωσιακό δεν είναι ότι έχουμε πρόβλημα. Είναι μπροστά μας κάθε πρώτη του μήνα. Τα ενοίκια στην Αθήνα τρέχουν εδώ και χρόνια γρηγορότερα από τους μισθούς και η Ελλάδα παραμένει ανάμεσα στις χώρες της Ευρώπης όπου το σπίτι καταπίνει το μεγαλύτερο κομμάτι του εισοδήματος. Δεν χρειάζονται περισσότερες αποδείξεις. Χρειάζεται να εξηγήσουμε γιατί ενώ το βλέπουμε, συνεχίζουμε να το αντιμετωπίζουμε σαν κάτι που απλώς μας έτυχε. Το ενδιαφέρον είναι γιατί όλα αυτά δεν παράγουν αντίστοιχη κοινωνική πίεση. Ίσως επειδή στην Ελλάδα έχουμε πετύχει κάτι σχεδόν ιδιοφυές: μετατρέψαμε ένα συλλογικό πρόβλημα σε εκατοντάδες χιλιάδες προσωπικές αποτυχίες. Δεν μπορείς να πληρώσεις το νοίκι; Βρες φθηνότερο σπίτι. Δεν υπάρχει; Πήγαινε πιο έξω. Δεν βγαίνει ούτε εκεί; Βρες συγκάτοικο. Είσαι τριάντα πέντε και επιστρέφεις στο παιδικό δωμάτιο; Τουλάχιστον έχεις γονείς. Αναβάλλεις το παιδί επειδή δεν χωράει οικονομικά στη ζωή σου; Δύσκολες εποχές. Κάπως έτσι η πολιτική εξαφανίζεται και μένει μόνο η ενοχή.
Κάθε φορά που η ζωή ακριβαίνει, εμείς μικραίνουμε τη ζωή μέχρι να χωρέσει στην τιμή. Αυτό είναι ίσως το πραγματικό πολιτικό θαύμα.
Η ελληνική οικογένεια βοηθάει πολύ σε αυτή την εξαφάνιση. Είναι το πιο αποτελεσματικό κοινωνικό κράτος που δεν ψηφίστηκε ποτέ. Ο πατέρας θα βάλει διακόσια ευρώ, η μητέρα θα πληρώσει έναν λογαριασμό, η γιαγιά άφησε ένα διαμέρισμα, το παιδί θα μείνει λίγο ακόμη στο σπίτι. Το κράτος δεν χρειάζεται να λύσει ολόκληρο το πρόβλημα, επειδή κάθε οικογένεια λύνει ένα μικρό κομμάτι του στην κουζίνα της. Μόνο που κάποια στιγμή τελειώνουν και οι γιαγιάδες με τα διαμερίσματα. Υπάρχει κι ένας δεύτερος λόγος ακόμη πιο άβολος. Στην Ελλάδα ο ενοικιαστής και ο ιδιοκτήτης συχνά κατοικούν στην ίδια οικογένεια. Ο γιος βρίζει επειδή πληρώνει 850 ευρώ για σαράντα πέντε τετραγωνικά και ο πατέρας χαίρεται επειδή το παλιό σπίτι της θείας «έπιασε 900». Δοκίμασε να οργανώσεις αντίδραση πάνω σε αυτό.
Υπάρχει και η άλλη λέξη της τελευταίας δεκαπενταετίας: προσαρμογή. Μνημόνια, περικοπές, πανδημία, πληθωρισμός, λογαριασμοί, καύσιμα, ενοίκια. Ότι μας έρχεται το βαφτίζουμε αναγκαίο και προχωράμε. Δεν ρωτάμε πάντα τι πρέπει να αλλάξει. Ρωτάμε τι άλλο μπορούμε να κόψουμε. Κάθε φορά που η ζωή ακριβαίνει, εμείς μικραίνουμε τη ζωή μέχρι να χωρέσει στην τιμή. Αυτό είναι ίσως το πραγματικό πολιτικό θαύμα. Μια κοινωνία που υποφέρει δεν είναι απαραίτητα επικίνδυνη για κανέναν. Επικίνδυνη γίνεται όταν καταλάβει ότι υποφέρει μαζί, όταν ο ενοικιαστής πάψει να βλέπει τον άνθρωπο δίπλα του ως ανταγωνιστή για το ίδιο δυάρι και αρχίσει να τον βλέπει ως κάποιον που έχει το ίδιο πρόβλημα.
Στην Ισπανία αυτό συνέβη για λίγο. Η απόγνωση βγήκε από τα διαμερίσματα, κατέβηκε στον δρόμο και μπήκε στο κοινοβούλιο. Εδώ προς το παρόν μένει πίσω από κλειστές πόρτες. Ο ένας πιάνει δεύτερη δουλειά, ο άλλος επιστρέφει στους γονείς, ο τρίτος εγκαταλείπει τη γειτονιά του, ο τέταρτος κόβει τις διακοπές, ο πέμπτος αναβάλλει ένα παιδί. Όλοι ζουν διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας και όλοι νομίζουν ότι πρέπει να τη λύσουν μόνοι τους.
Στην Ισπανία η στεγαστική κρίση έφτασε μέχρι τις κάλπες. Στην Ελλάδα φτάνει ακόμη μέχρι το τηλέφωνο του μεσίτη. Και όσο συνεχίζουμε να μαζεύουμε μόνοι μας τις κούτες, το σύστημα δεν χρειάζεται καν να μας νικήσει. Του αρκεί να μη συναντηθούμε ποτέ.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
