Η Στέγη γίνεται δεκαέξι και αποφάσισε να αντιμετωπίσει την ηλικία της σαν μεταφορά. Το ενδιαφέρον είναι ότι, κοιτάζοντας το πρόγραμμα της σεζόν 2026-27, η μεταφορά αντέχει. Στα δεκαέξι θέλεις να τα δοκιμάσεις όλα, συχνά ταυτόχρονα. Τον Φάουστ και την τεχνητή νοημοσύνη. Την Ιλιάδα και το ποδόσφαιρο. Τον χορό και το TikTok. Τη ζωγραφική και τα videogames. Τον Slavoj Žižek, την Gillian Anderson και την Bella Freud. Η Αφροδίτη Παναγιωτάκου περιγράφει τη Στέγη αυτής της ηλικίας σαν έναν οργανισμό σε διαρκή μετάβαση, με το σώμα του να αλλάζει, να αμφιβάλλει, να θυμώνει, να ερωτεύεται και να θέλει να ζήσει τα πάντα τώρα. «Σαν σε ατελείωτη πρόβα», λέει.
Θα ήταν εύκολο να διαβάσει κανείς τον φετινό προγραμματισμό σαν κατάλογο μεγάλων ονομάτων. Και είναι πολλά. Θέατρο, χορός, κινηματογράφος, μουσική, εικαστικά, συζητήσεις, residencies, τεχνητή νοημοσύνη, immersive media, διεθνείς συνεργασίες και παραγωγές που ταξιδεύουν πολύ πέρα από τη Συγγρού. Ένας προγραμματισμός αυτού του μεγέθους, βέβαια, δεν είναι μανιφέστο. Αν προσπαθήσεις να τον στριμώξεις μέσα σε μία ιδέα, θα τον αδικήσεις. Κάποιες εμμονές, όμως, επανέρχονται τόσο συχνά ώστε δύσκολα τις αγνοείς. Η πιο καθαρή βρίσκεται στην απόσταση ανάμεσα στην τεχνολογία και στο σώμα. Όσο περισσότερο η Στέγη κοιτάζει προς έναν κόσμο τεχνητής νοημοσύνης, ψηφιακών ταυτοτήτων και εμβυθιστικών εμπειριών, τόσο περισσότερο επιστρέφει σε μερικά από τα παλιότερα ανθρώπινα προβλήματα: επιθυμία, φόβος, εξουσία, θάνατος, ταυτότητα, ανάγκη να καταλάβουμε τον άλλον και, αρκετά συχνά, αδυναμία να καταλάβουμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Η φράση του Brian Eno που συνοδεύει τη σεζόν είναι σχεδόν προκλητικά απλή: «The only product of art is feelings». Η τέχνη παράγει συναισθήματα. Σε έναν κόσμο που έχει μάθει να μετρά σχεδόν τα πάντα —χρόνο, απόδοση, προσοχή, συμπεριφορά— η Στέγη επιλέγει να οργανώσει τη χρονιά της γύρω από κάτι που αντιστέκεται στη μέτρηση.
Η θεατρική σεζόν ανοίγει με το ORACLE του Łukasz Twarkowski. Στο κέντρο βρίσκεται ο Alan Turing, ο κώδικας που άλλαξε την Ιστορία, η γέννηση της τεχνητής νοημοσύνης και μαζί η σκοτεινότερη πλευρά εκείνου που συνηθίζουμε να ονομάζουμε πρόοδο. Θέατρο, ζωντανός κινηματογράφος, μουσική και τεχνολογία χρησιμοποιούνται όχι για να θαυμάσουμε τις μηχανές, αλλά για να κοιτάξουμε το τίμημα της ανθρώπινης υπέρβασης. Λίγους μήνες αργότερα, ο Romeo Castellucci επιστρέφει στον Φάουστ και τον απομακρύνει από την ασφάλεια της λογοτεχνίας για να τον κάνει σώμα, σκιά και επιθυμία. Ο Γιάννης Νιάρρος και η Ομάδα ΝΥΞ, στο «2Β – Απαγωγή και Παρατήρηση», φτιάχνουν ένα παράξενο εργαστήριο προσομοίωσης της ανθρώπινης ζωής. Ένα ανθρώπινο υποκείμενο παρατηρείται διαρκώς από τρία μυστηριώδη υπερπλάσματα και μπροστά μας συμπυκνώνονται γέννηση, έρωτας, φιλοδοξία, φθορά και θάνατος. Σαν να μπορούσε ο άνθρωπος να αποσυναρμολογηθεί στα βασικά του εξαρτήματα και κάποιος, κοιτάζοντας αρκετά προσεκτικά, να ανακαλύψει επιτέλους πώς λειτουργεί. Μόνο που δεν λειτουργεί έτσι.
Μετά έρχεται ο Νίκος Καραθάνος και βάζει την Ιλιάδα μέσα σε ένα γήπεδο ποδοσφαίρου. Στο «Έπος» η Κεντρική Σκηνή γίνεται ταυτόχρονα αγωνιστικός χώρος και πεδίο μάχης. Θεοί, χωριάτισσες, προπονήτριες, ποδοσφαιριστές, τάκλιν, θυσίες και πέναλτι συγκατοικούν. Η ιδέα ακούγεται παράλογη μέχρι να σκεφτείς τι μοιράζονται τα δύο σύμπαντα: φυλή, βία, δόξα, ήρωες, ταπείνωση, τελετουργία, ένα πλήθος που χρειάζεται κάποιον να λατρέψει και κάποιον να αποδοκιμάσει. Η απόσταση από την Τροία μέχρι την εξέδρα δεν είναι τελικά τόσο μεγάλη.
Στον χορό η ίδια ανησυχία μεταφέρεται στην ψηφιακή εποχή. Οι (LA)HORDE και το Εθνικό Μπαλέτο της Μασσαλίας φέρνουν για πρώτη φορά στην Ελλάδα το «Age of Content». Δεκαέξι χορευτές κινούνται σε έναν κόσμο που βρίσκεται κάπου ανάμεσα σε κλαμπ, αεροπορικό υπόστεγο και metaverse. Grand Theft Auto, Instagram filters, TikTok, jumpstyle και κινηματογραφικά stunts μπαίνουν στη σκηνική γλώσσα. Δεν πρόκειται πια για την τεχνολογία που βρίσκεται απέναντι από το σώμα. Βρίσκεται μέσα στον τρόπο με τον οποίο το σώμα κινείται, παρουσιάζεται, αντιγράφει, επιθυμεί να το κοιτάξουν.
Και πάνω που το πρόγραμμα μοιάζει να κινείται όλο και βαθύτερα μέσα στο ψηφιακό παρόν, ο Δημήτρης Παπαϊωάννου επιστρέφει στην αρχή. Στην πρώτη μονογραφική έκθεσή του, στο Onassis Ready, παρουσιάζει τέσσερις δεκαετίες εικαστικής δουλειάς: ζωγραφική, σχέδια, σκίτσα, κόμικς, γλυπτά, εγκαταστάσεις, αρχειακό υλικό. Την πηγή που υπήρχε πριν από τα σώματα, τα σκηνικά θαύματα και τις μεγάλες διεθνείς παραγωγές. Δεν είναι επιστροφή από νοσταλγία. Είναι περισσότερο σαν να ανοίγεις ένα παλιό συρτάρι για να δεις από πού ξεκίνησε η εμμονή.
Οι συζητήσεις ακολουθούν ανάλογη λογική. Η Bella Freud ξεκινά από το τι φοράμε για να φτάσει σε όσα τα ρούχα αποκαλύπτουν πριν ακόμη μιλήσουμε. Η Gillian Anderson περνά από τους ρόλους που την καθόρισαν στη γυναικεία εμπειρία, στις σχέσεις, στη σεξουαλικότητα και στη δημόσια παρουσία. Ο Slavoj Žižek έρχεται με τη γνωστή του ικανότητα να ανακατεύει θεωρία, πρόκληση και χιούμορ μέχρι να μην είσαι απολύτως βέβαιος ποια από τις πεποιθήσεις σου θα επιβιώσει από τη βραδιά. Έξω από τις σκηνές, η κίνηση προς την τεχνολογία γίνεται ακόμη πιο εμφανής. Το Onassis ONX δουλεύει στο σημείο όπου συναντιούνται τέχνη, τεχνητή νοημοσύνη, videogames και immersive media, έχοντας πλέον παρουσία τόσο στη Νέα Υόρκη όσο και στην Αθήνα. Την ίδια στιγμή, το Onassis AiR συνεχίζει να προστατεύει μια σχεδόν αντίθετη συνθήκη: χρόνο, έρευνα, πειραματισμό και δημιουργία χωρίς την απαίτηση ενός άμεσου, ασφαλούς αποτελέσματος.
Αυτή η αντίφαση είναι πιο ενδιαφέρουσα από οποιοδήποτε σύνθημα θα μπορούσε να συνοψίσει τη χρονιά. Από τη μία πλευρά, ένας πολιτιστικός οργανισμός που επενδύει σε τεχνολογίες που ακόμη δεν γνωρίζουμε πού θα μας οδηγήσουν. Από την άλλη, μια επίμονη επιστροφή σε πράγματα που υπάρχουν εδώ και χιλιάδες χρόνια: στο σώμα, στην εικόνα, στον μύθο, στον φόβο, στην επιθυμία, στην ανάγκη να καθόμαστε μαζί σε έναν χώρο και να κοιτάζουμε κάτι να συμβαίνει μπροστά μας.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της νέας σεζόν είναι ότι ένας θεσμός που έχει πια αποκτήσει αναγνωρίσιμη ταυτότητα εξακολουθεί να δείχνει δυσπιστία απέναντι στην ασφάλεια αυτής της ταυτότητας. Βάζει τον Όμηρο δίπλα στο ποδόσφαιρο, τον Φάουστ δίπλα στην AI, τη ζωγραφική απέναντι στα immersive media, το ανθρώπινο σώμα μέσα στο metaverse. Δεν πετυχαίνουν αναγκαστικά όλες αυτές οι συναντήσεις μόνο και μόνο επειδή υπάρχουν στο πρόγραμμα. Αυτό θα φανεί πάνω στη σκηνή. Αλλά η διάθεση να συμβούν έχει ήδη σημασία. Στα δεκαέξι δεν ξέρεις ακόμη τι θα γίνεις. Το χειρότερο που μπορεί να σου συμβεί είναι να νομίσεις ότι το έμαθες ήδη. Από το φετινό πρόγραμμα, τουλάχιστον η Στέγη δεν δείχνει να έχει αυτό το πρόβλημα.
Διαβάζεις BlackBook; Πρόσθεσέ μας στις προτιμώμενες πηγές σου στην Google.
Πρόσθεσε το BlackBook στην Google
