Το καταραμένο παιδί: Όταν η οικογένεια γίνεται η πρώτη μορφή εξουσίας

Ο Honoré de Balzac έγραψε το «Καταραμένο παιδί» σχεδόν δύο αιώνες πριν, αλλά στον πυρήνα του υπάρχει κάτι πολύ πιο ανθεκτικό από τα κοστούμια, τους πύργους και τη φεουδαρχία της εποχής του: ένας πατέρας που κοιτάζει το παιδί του και δεν βλέπει άνθρωπο. Βλέπει κληρονόμο, όνομα, συνέχεια. Η νουβέλα επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στη σκηνή του Θεάτρου Arroyo, σε θεατρική διασκευή, απόδοση και σκηνοθεσία των Λάζαρου Βαρτάνη και Στέφανου Παπατρέχα. Η πρεμιέρα έχει προγραμματιστεί για τις 19 Οκτωβρίου και η παράσταση παρουσιάζεται κάθε Δευτέρα και Τρίτη έως την 1η Δεκεμβρίου.

Η ιστορία μάς μεταφέρει στη Γαλλία λίγο μετά τον Μεσαίωνα, στα χρόνια των Θρησκευτικών Πολέμων. Ο κόμης ντ’ Ερουβίλ παντρεύεται την Ιωάννα και, όταν εκείνη γεννά επτά μήνες αργότερα τον Ετιέν, αμφισβητεί την πατρότητά του. Το παιδί είναι αδύναμο, εύθραυστο, σχεδόν το αντίθετο από εκείνο που ο κόμης θεωρεί άξιο να συνεχίσει τον οίκο του. Το απομακρύνει και το καταδικάζει να μεγαλώσει έξω από τη ζωή του. Μόνο όταν πεθαίνουν η γυναίκα του και ο δεύτερος γιος του, ο Ετιέν μετατρέπεται ξαφνικά από ανεπιθύμητο παιδί σε απαραίτητο κληρονόμο. Αυτό είναι και το σημείο όπου ο Μπαλζάκ ξεφεύγει από μια σκοτεινή οικογενειακή ιστορία. Η αποδοχή του παιδιού δεν εξαρτάται από το ποιος είναι αλλά από τη χρησιμότητά του. Ο πατέρας δεν αλλάζει επειδή έμαθε να αγαπά. Αλλάζουν οι ανάγκες της εξουσίας του.

Γι’ αυτό το έργο αντέχει. Η φεουδαρχική οικογένεια του Μπαλζάκ μοιάζει μακρινή, αλλά η ιδέα ότι ένα παιδί μπορεί να φορτωθεί τις φιλοδοξίες, τις αποτυχίες και τις απαιτήσεις μιας οικογένειας δεν εξαφανίστηκε μαζί της. Απλώς έμαθε να μιλά πιο ευγενικά. Ο Μπαλζάκ χρησιμοποιεί τον μεγάλο οίκο, την κληρονομιά και την εμμονή με τη διαδοχή για να μιλήσει για πατριαρχία, χειραγώγηση και την έπαρση της εξουσίας. Οι Βαρτάνης και Παπατρέχας μεταφέρουν για πρώτη φορά στην Ελλάδα αυτή τη νουβέλα και, σύμφωνα με την προσέγγιση της παράστασης, αφήνουν στο κέντρο τη σύγκρουση ανάμεσα στην αγάπη και στην απαίτηση υποταγής.

Ο τίτλος, τελικά, περιέχει ήδη ολόκληρη την τραγωδία. Το παιδί χαρακτηρίζεται «καταραμένο» πριν προλάβει να γίνει οτιδήποτε. Κάποιος άλλος έχει γράψει την ταυτότητά του πριν από το ίδιο. Αυτή να είναι η παλιότερη οικογενειακή μορφή εξουσίας: να αποφασίζεις ποιος πρέπει να γίνει ο άλλος και να το ονομάζεις αγάπη.