Το ελληνικό θέατρο ξέρει να επιβραβεύει την καλλιτεχνική τόλμη. Δυσκολεύεται, ωστόσο, να εξασφαλίσει στους ανθρώπους που το υπηρετούν τις συνθήκες για να συνεχίσουν να τολμούν. Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση μιας θεατρικής πραγματικότητας που εμφανίζεται δημιουργικά ζωντανή, αλλά παραμένει οικονομικά εύθραυστη. Και είναι η σκέψη που αξίζει να κρατήσουμε από τα Βραβεία Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών της Ελληνικής Ένωσης Κριτικών, τα οποία απονεμήθηκαν την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος. Οι 126 υποψηφιότητες και οι διακρίσεις για τη θεατρική περίοδο 2025-2026 αποτυπώνουν έναν χώρο με διαφορετικές αισθητικές, γενιές και καλλιτεχνικές αναζητήσεις. Περισσότερο όμως από τον αριθμό των βραβείων, ενδιαφέρει τι επιλέγουν οι κριτικοί να αναγνωρίσουν. Γιατί μια βράβευση δεν είναι απλώς επιβράβευση της επιτυχίας. Είναι και μια δημόσια τοποθέτηση για το θέατρο που θεωρούμε σημαντικό.
Το Μεγάλο Βραβείο Θεάτρου στον Θωμά Μοσχόπουλο αναγνωρίζει μια διαδρομή που ξεπερνά τις επιμέρους σκηνοθεσίες. Από το Αμόρε μέχρι το Πόρτα, ο Μοσχόπουλος συνέβαλε στη διαμόρφωση χώρων όπου το ρεπερτόριο, η αναζήτηση νέων εκφραστικών τρόπων και η καλλιέργεια του κοινού αντιμετωπίστηκαν ως στοιχεία της ίδιας καλλιτεχνικής ευθύνης. Ιδιαίτερη σημασία έχει η δουλειά του στο θέατρο για παιδιά και νέους. Σε μια χώρα όπου η συγκεκριμένη δραστηριότητα συχνά υποτιμάται, η αντιμετώπιση του νεαρού θεατή με την ίδια σοβαρότητα που απαιτεί το θέατρο των ενηλίκων αποτελεί ουσιαστική πολιτιστική επιλογή.
Η Διόρθωση του Τόμας Μπέρνχαρντ, σε δραματουργία και σκηνοθεσία Τάσου Πετρίτση, αναδείχθηκε καλύτερη παράσταση. Η επιλογή ενός τόσο απαιτητικού λογοτεχνικού έργου για τη σκηνή δείχνει τη σημασία που μπορεί να αποδώσει η κριτική σε καλλιτεχνικές προτάσεις οι οποίες δεν ακολουθούν την ευκολότερη διαδρομή προς το κοινό. Δεν σημαίνει ότι το δύσκολο θέατρο είναι αυτομάτως καλό. Σημαίνει πως η αξία μιας παράστασης δεν μπορεί να μετριέται αποκλειστικά από την πληρότητα της αίθουσας ή την αναγνωρισιμότητα των συντελεστών της.
Η βράβευση της Ελένης Σκότη για τη σκηνοθεσία στο Ψέμα του μυαλού, του Δημήτρη Καταλειφού για τον Barrymore, της Σοφίας Κόκκαλη και της Ιώβης Φραγκάτου για τις ερμηνείες τους, αλλά και του Βασίλη Μαγουλιώτη για σύγχρονο ελληνικό έργο, φανερώνει ένα θέατρο που δεν περιορίζεται σε μία αισθητική αντίληψη. Οι διακρίσεις νέων ηθοποιών προσθέτουν μια ακόμη διάσταση: την ανάγκη να αποκτούν χώρο οι επόμενες γενιές. Η αναγνώριση του ταλέντου τους είναι σημαντική. Ακόμη σημαντικότερο είναι να έχουν πού να το αναπτύξουν.
Εδώ όμως η συζήτηση γίνεται λιγότερο εορταστική. Το 2026 οι επιχορηγήσεις του Υπουργείου Πολιτισμού μέσω του συγκεκριμένου προγράμματος για επαγγελματικά θεατρικά σχήματα μειώθηκαν από 2 εκατομμύρια ευρώ σε 1,675 εκατομμύρια, περίπου 16%. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών, η μέση επιχορήγηση ανά εγκεκριμένη πρόταση υποχώρησε από 22.000 ευρώ το 2023 σε 16.260 ευρώ το 2026. Την ίδια στιγμή το κόστος μιας παραγωγής εξακολουθεί να πιέζει τους δημιουργούς.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικός είναι ο χρόνος των αποφάσεων. Οι αιτήσεις ολοκληρώθηκαν στις 2 Φεβρουαρίου και τα αποτελέσματα ανακοινώθηκαν στις 17 Αυγούστου. Σχεδόν επτά μήνες αναμονής για ομάδες που χρειάζεται να προγραμματίσουν πρόβες, να δεσμεύσουν συνεργάτες, να εξασφαλίσουν χώρους και να καταρτίσουν προϋπολογισμούς. Πώς μπορεί να σχεδιάσει κανείς σοβαρά μια παραγωγή όταν αγνοεί επί τόσο μεγάλο διάστημα αν και με ποιους πόρους θα πραγματοποιηθεί;
Η δημόσια χρηματοδότηση δεν εγγυάται καλό θέατρο. Μπορεί όμως να εξασφαλίσει κάτι απαραίτητο για τη δημιουργία: χρόνο. Χρόνο για δοκιμές, έρευνα, λάθη και διορθώσεις. Διαφορετικά η καλλιτεχνική τόλμη κινδυνεύει να γίνει προνόμιο εκείνων που έχουν την οικονομική δυνατότητα να αναλάβουν προσωπικά το κόστος της. Και τότε η ανανέωση του θεάτρου δεν εξαρτάται μόνο από τις ιδέες, αλλά και από το ποιος μπορεί να αντέξει οικονομικά να τις πραγματοποιήσει.
Η διάκριση του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης για τη Γη της επαγγελίας της Γεωργίας Μαυραγάνη ανοίγει και το ζήτημα της περιφέρειας. Η θεατρική δημιουργία έξω από την Αθήνα χρειάζεται σταθερές δομές, διάρκεια και πραγματική πρόσβαση στο κοινό. Μία βράβευση μπορεί να αναδείξει μια σημαντική προσπάθεια, δεν αρκεί όμως για να εξασφαλίσει τη συνέχειά της.
Η φετινή τελετή, αφιερωμένη στη μνήμη του κριτικού Δημήτρη Τσατσούλη, υπενθύμισε και την ευθύνη της ίδιας της κριτικής. Να μην αρκείται στην καταγραφή επιτυχιών, αλλά να θέτει ερωτήματα για την καλλιτεχνική αξία, τις επιλογές και τις συνθήκες δημιουργίας. Τα βραβεία αποκτούν ουσιαστικό περιεχόμενο όταν ανοίγουν μια συζήτηση που συνεχίζεται και μετά το τελευταίο χειροκρότημα. Κάθε βραβείο αναγνωρίζει κάτι που έχει ήδη δημιουργηθεί. Η πραγματική πολιτιστική πολιτική κρίνεται από όσα επιτρέπει να δημιουργηθούν στη συνέχεια. Και αυτό δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά υπόθεση των καλλιτεχνών.
Cover: © Ανδρέας Σιμόπουλος
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
