«Ζούμε σε εποχή θυμού – τι απέγινε το χιούμορ;»

Ζούμε σε μια εποχή όπου το χιούμορ υποχωρεί και ο θυμός κυριαρχεί. Ο Παντελής Αμπαζής και ο Γεράσιμος Γεννατάς μιλούν ανοιχτά για την αδιαφορία, την τέχνη και το μεγαλύτερο ψέμα που λέμε ως κοινωνία. Με αφορμή τη παράσταση «Σιγά το θέαμα!» στη σκηνή του Theatre of the No από την Τετάρτη 18 Μαρτίου και για πέντε μόνο εμφανίσεις, η συζήτηση ξεφεύγει από το θέατρο και γίνεται καθρέφτης της εποχής.

– Λέτε την παράσταση «Σιγά το θέαμα!». Είναι αυτοσαρκασμός ή μια ειρωνική δήλωση για τον κόσμο του θεάματος σήμερα;

Παντελής Αμπαζής: Ξεκάθαρα το πρώτο! Όποιος δεν αυτοσαρκάζεται δεν δικαιούται δια να ομιλεί. Ο ρηχός άνθρωπος γελάει με τα παθήματα των άλλων. Όταν εμβαθύνεις και το φιλοσοφήσεις λίγο, γελάς με τα δικά σου παθήματα… 
Γεράσιμος Γεννατάς: Ο αυτοσαρκασμός είναι Δημοκρατία. Η ειρωνεία κάνει παρέα με την φιλαυτία και τον εγωισμό. Η φιλαυτία ο εγωισμός και η ειρωνεία συναντιούνται, κάθονται σε ένα τραπεζάκι σκρολάρουν στα κινητά τους και κατηγορούν τους πάντες για τα κακά του κόσμου. Κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν ότι οι τρεις τους είναι κάποια από τα μεγάλα κακά του κόσμου. Πιο δίπλα, παραμονεύει η μοναξιά !!! Οπότε… Σιγά το θέαμα!

– Πότε ένα τραγούδι γίνεται θέατρο; Και πότε ένα θέατρο γίνεται τραγούδι;

Π.Α: Μα τι άλλο είναι ένα τραγούδι από ένας τρίλεπτος μονόλογος; Γι’ αυτό και άλλο ένας απλά καλλίφωνος σωστός με τις νότες τραγουδιστής και άλλο ο καλλιτέχνης ερμηνευτής που εννοεί τα λόγια που λέει. Αυτός που σου κάνει ένεση το νόημα των στίχων. Που λέει βροχή και νιώθεις μούσκεμα, που λέει φωτιά και καίγεσαι.  Ποιος ισχυρίζεται ότι το σωστό είναι ωραίο; Το ωραίο είναι σωστό! Γι’ αυτό και κανείς δεν μπορεί να πει ένα τραγούδι όπως ο δημιουργός του.  Επίσης μια ωραία θεατράλε ερμηνεία μπορεί να σε “γρατζουνίσει” περισσότερο από μια μουσικά ολόσωστη αλλά άψυχη εκτέλεση. Ο Βασίλης Αυλωνίτης, ο Δημήτρης Χορν, η Αλίκη Βουγιουκλάκη, η Ρένα Βλαχοπούλου, η Μάρω Κοντού,  ο Γιάννης Γκιωνάκης, ο Θύμιος Καρακατσάνης, ο Γιώργος Μαρίνος, ο Χάρρυ Κλύνν, κ.α. έχουν τραγουδήσει ανεπανάληπτα κάποια τραγούδια μεγάλων συνθετών και ποιητών. Η παράσταση που κάνουμε με τον Γεράσιμο είναι ένα μεικτό θέαμα. Το έχω βαφτίσει Ντεμοντέρνο Θέατρο Τραγουδιών. Έχει στοιχεία από επιθεώρηση, λαϊκό καμπαρέ, ρεβί πίστας, βαριετέ, αναψυκτήριο, μουσική σκηνή, μπουάτ, συναυλία και πανηγύρι. Παιζοτραγουδάμε και χορεύουμε αμφότεροι μετά χαράς! Μπαίνω λίγο στα χωράφια του (του θεάτρου) και μπαίνει λίγο στα χωράφια μου (της μουσικής) Το χιούμορ και η ελαφρότητα είναι τα βαρίδια που μας πάνε στο βάθος των πραγμάτων. 

Γ.Γ: Το τραγουδάκι  είναι ένα μικρό παραμυθάκι που το διηγείσαι με την ευεργετική και γλυκειά συνοδεία της μουσικής. Μόλις ανακαλύψεις ή εφεύρεις ή κατασκευάσεις αυτόν που λέει το παραμύθι , έφτιαξες θέατρο. Ο Ραψωδός, ο τροβαδούρος, ο τραγουδοποιός περπατούν στο ίδιο μονοπάτι μερικές χιλιάδες χρόνια τώρα. Λένε ιστορίες και τραγουδάνε μαζί. Οπότε… Σιγά το θέαμα!

– Τι σημαίνει για εσάς «ντεμοντέρνο»; Είναι μια αισθητική ή μια στάση ζωής;

Π.Α: Σημαίνει ντεμοντέ και μοντέρνο ταυτόχρονα. Όπως έχει πει ο Ζαμπέτας η μουσική του παρελθόντος είναι η μουσική του μέλλοντος! Δεν πας παρακάτω αν δεν ξέρεις ιστορία. Αν δεν έχεις μελετήσει τις πηγές, τους δάσκαλους του είδους. Κι αυτοί εξάλλου κάπου βασίστηκαν. Κανείς δεν φύτρωσε από το πουθενά. Παίρνεις την σκυτάλη και την δίνεις στον επόμενο.

Γ.Γ: Σημαίνει, το πριν το τώρα και το μετά μαζί. Είναι το γνωστό σε όλους, πριντωραμετά ! Το νήμα του χρόνου είναι συνεχές. Δεν πήρε κάποιος ένα ψαλίδι έκοψε τον χρόνο, τον σταμάτησε, υπήρξε ένα άχρονο κενό και μετά ο χρόνος, ως δια μαγείας,  άρχισε πάλι να κυλά. Ένα δευτερόλεπτο πριν, ένα δευτερόλεπτο τώρα και ένα δευτερόλεπτο μετά, 3 δηλαδή δευτερόλεπτα είναι το παρελθόν το παρόν και το μέλλον. Ντεμοντέρνα είναι η ίδια η ζωή! Ας την ζήσουμε όπως της αξίζει. Με γενναιότητα με χαμόγελα και με
χαρά. Οπότε… Σιγά το θέαμα!

Όταν βάζετε το κοινό μέσα στην παράσταση, δεν φοβάστε ότι μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο;

Π.Α: Δεν έχει συμβεί ποτέ είκοσι χρόνια τώρα! Ο καλλιτέχνης τον σεβασμό δεν τον απαιτεί τον κερδίζει. Δεν τον επιβάλλει με το ζόρι, με τουπέ και σοβαροφάνεια. Τον διεκδικεί  με την συνολική παρουσία του στα πράγματα.  Με την αύρα και την προσωπικότητα του. Αυτοί που έρχονται να μας ακούσουν ξέρουν που πάνε. Και μερικοί που ίσως βρέθηκαν εκεί από σπόντα, σύντομα εναρμονίζονται με το γενικότερο κλίμα και γίνονται οι καλύτεροι ακροατές.

Γ.Γ: Όταν σέβεσαι, δεν φοβάσαι. Επίσης, όταν καταλάβεις ότι σε σέβονται, πάλι δεν φοβάσαι. Τα σύνορα και τα όρια που απαγορεύεται να ξεπεράσεις, φοβίζουν.

Ακόμη διεκδικούμε το ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι. Ακόμη διεκδικούμε το ότι δεν πρέπει να υπάρχουν πόλεμοι. Ακόμη διεκδικούμε το ότι δεν πρέπει να υπάρχει εκμετάλλευση. Ζούμε σε μία ποσοτική εποχή περιτυλίγματος, ενώ σημασία έχει μόνον το περιεχόμενο.

Γεράσιμος Γεννατάς

– Τι αλλάζει όταν το κοινό γίνεται μέρος της παράστασης;

Π.Α: Όλα αλλάζουν ως δια μαγείας! Δεν είμαστε εμείς κι αυτοί, είμαστε όλοι μια μεγάλη παρέα. Σκηνή και πλατεία γίνονται ένα. Συμμετέχουν ενεργά, σχολιάζουν, σιγοτραγουδούν, κρατούν το ρυθμό με παλαμάκια. Γινόμαστε όλοι μια καλλίφωνη γαιδουροχορωδία. Σε κάποια συγκινητικά σημεία της παράστασης δεν κουνιέται φύλλο. Πέφτει απόλυτη ησυχία. Υπάρχει αλληλοσεβασμός. Ψυχαγωγία όχι διασκέδαση. Το χαμόγελο και η συγκίνηση εναλλάσσονται διαρκώς. Στο τέλος της παράστασης φεύγουμε όλοι με ένα πλατύ χαμόγελο στα χείλη. 

Γ.Γ: Γίνεται ένα μεγάλο γιορτινό τραπέζι. Γίνεται μια γιορτή σ’ ένα λιβάδι, στην όχθη ενός ποταμού, στην πλατεία ενός ορεινού χωριού. Γίνεται παρέα. Οπότε… Σιγά το θέαμα!

Ζούμε σε μια εποχή που όλα θέλουν να είναι «καινούργια». Πότε κάτι παλιό γίνεται ξανά επικίνδυνα σύγχρονο;

Π.Α: Όταν έχει κάτι να πει! Κάτι αληθινό και διαχρονικό. Όταν αναφέρεται σε πράγματα  και καταστάσεις που ακόμα υφίστανται. Γιατί όλα τριγύρω αλλάζουνε κι όλα τα ίδια μένουν. Τα ίδια Παντελάκη μου, τα ίδια Παντελή μου… 

Γ.Γ: Ζούμε σε μια εποχή ‘’ειδήσεων’’. Από την στιγμή που ένα γεγονός, ένα συμβάν, γίνεται είδηση χάνει την αξία του ως γεγονός και γίνεται κουτσομπολιό. Ακόμη διεκδικούμε το ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι. Ακόμη διεκδικούμε το ότι δεν πρέπει να υπάρχουν πόλεμοι. Ακόμη διεκδικούμε το ότι δεν πρέπει να υπάρχει εκμετάλλευση. Ζούμε σε μία ποσοτική εποχή περιτυλίγματος, ενώ σημασία έχει μόνον το περιεχόμενο.
Οπότε… Σιγά το θέαμα!

– Η νοσταλγία είναι δημιουργική δύναμη ή μια παγίδα;

Π.Α: Σε κάποιους λειτουργεί δημιουργικά. Ελλοχεύει βέβαια πάντα ο κίνδυνος να πέσεις στην παγίδα της στείρας παρελθοντολογίας, αλλά εκεί είναι το στοίχημα του δημιουργού. Δεν υπάρχει παρθενογένεση στην Τέχνη. Τα φιλτράρεις όλα και βγάζεις το δικό σου. Αυτό έκαναν οι προηγούμενοι, αυτό θα κάνουν και οι επόμενοι. Ο κόσμος υπήρχε πριν από μας και θα συνεχίσει να υπάρχει και μετά από μας.  

Γ.Γ: Το θέμα είναι πάλι, ποιο είναι το πρόσωπο που δρα. Εάν γυρίσουμε στην πρώτη ερώτηση και βάλουμε να νοσταλγούν η ειρωνεία η φιλαυτία και ο εγωισμός, τότε με βεβαιότητα θα πέσουμε σε παγίδα και σε τέλμα
Η νοσταλγία από έναν γενναιόδωρο φωτεινό και καθαρό άνθρωπο, είναι δημιουργική μνήμη. Οπότε… Σιγά το θέαμα!

– Πιστεύετε ότι η κοινωνία μας έχει περισσότερο χιούμορ ή περισσότερο θυμό;

Π.Α: Όλο και πιο λίγο χιούμορ, όλο και πιο πολύ θυμό. Ειδικά το πνευματώδες χιούμορ τείνει να εκλείψει παντελώς.

Γ.Γ: Όλο και περισσότερος θυμός που μεθοδικά κατευθύνεται προς τον απέναντι μας. Θα ήταν καλύτερα να κατανοήσουμε ότι όλοι αντιμετωπίζουμε τα ίδια προβλήματα. Οπότε… Σιγά το θέαμα!

– Τι σας φοβίζει περισσότερο: η αδιαφορία του κόσμου ή η υπερβολική του οργή;

Π.Α: Σαφώς η αδιαφορία. Δεν οδηγεί πουθενά. Η οργή των νέων ανθρώπων ίσως κάπου οδηγήσει. Όταν βρεθείς με την πλάτη στον τοίχο είσαι για όλα ικανός.

Γ.Γ: Ασφαλώς η αδιαφορία. Τίποτα δεν πρόκειται να μας χαριστεί. Όλα πρέπει να τα διεκδικούμε. Οι πλούσιοι το μόνο που θέλουν είναι να γίνουν ακόμη πιο πλούσιοι. Δημιουργούν πολέμους, καταστρέφουν κοινωνίες και
κράτη, καταστρέφουν την φύση, τον ίδιο τον πλανήτη και εμείς κάνουμε ηλιοθεραπεία στην καταιγίδα. Ας κατευθύνουμε την οργή μας και ας διεκδικήσουμε δικαιοσύνη. Οπότε… Σιγά το θέαμα!

Η συμβουλή μου στους νεότερους είναι: διάλεξε ένα επάγγελμα που αγαπάς και δεν θα δουλέψεις ούτε ένα λεπτό στη ζωή σου!

Παντελής Αμπαζής

– Ένας καλλιτέχνης πρέπει να παίρνει θέση ή να κρατά απόσταση;

Π.Α: Μα παίρνει θέση έτσι κι αλλιώς με το έργο και την στάση ζωής του. Ο κόσμος δεν είναι χαζός. Και τα παιδιά μας ακόμα δεν βλέπουν τι λέμε αλλά τι κάνουμε. Το παράδειγμα είναι ισχυρότερο της θεωρίας. Τα λόγια είναι εύκολα, μα ό,τι πράξεις θα εισπράξεις…

Γ.Γ: Η ίδια η τέχνη είναι πολιτική θέση. Και η πιο επικίνδυνη θέση είναι να μην παίρνεις θέση. Οπότε… Σιγά το θέαμα!

– Ποιο είναι το μεγαλύτερο ψέμα που λέμε συλλογικά στον εαυτό μας ως κοινωνία;

Π.Α: Ότι το χρήμα και η κατανάλωση είναι το παν. Ότι η επιτυχία είναι ευτυχία. Ξέρω πολλούς δυστυχισμένους πρώτους και κάποιους ευτυχισμένους δεύτερους! 

Γ.Γ: Εδώ και χιλιάδες χρόνια μαίνεται ο πόλεμος μεταξύ των πραγμάτων και των ιδεών. Δυστυχώς στις μέρες μας τα πράγματα νικούν με χαρακτηριστική ευκολία. Νοιώθουμε ότι υπάρχουμε μόνο μέσα από την
κατοχή πραγμάτων. Όμως όσο περισσότερα πράγματα έχουμε τόσο πιο φτωχοί είμαστε. Ο Μικρός Πρίγκιπας λέει: τα πολύτιμα πράγματα τα καταλαβαίνουμε μόνο με την καρδιά! Οπότε… Σιγά το θέαμα!

– Τι σας κουράζει περισσότερο στη ζωή του καλλιτέχνη;

Π.Α: Η ζωή του καλλιτέχνη είναι another day another sandwich! Ίσως με κουράζει ώρες ώρες, αλλά αυτή η ανασφάλεια είναι και μαγεία της. Η συμβουλή μου στους νεότερους είναι: διάλεξε ένα επάγγελμα που αγαπάς και δεν θα δουλέψεις ούτε ένα λεπτό στη ζωή σου!

Γ.Γ: Ο φθόνος του επίσημου κράτους. Θεωρεί τον καλλιτέχνη παρείσακτο. Ο καλλιτέχνης βλέπει τον κόσμο από μια διαφορετική οπτική γωνία και θέλει να το μοιραστεί με τους άλλους ανθρώπους. Το κράτος το μόνο που θέλει είναι να του φέρνεις λεφτά.

– Τι σας κρατά ακόμη περίεργους για τον κόσμο;

Π.Α: Πόσο χειρότερα θα τα κάνουμε; Μέχρι πότε θα γίνονται πόλεμοι και θα σκοτώνονται παιδιά; Πότε θα εμφανιστεί ο νέος Χατζιδάκις; Μέχρι που θα φτάσει η Τεχνητή Νοημοσύνη; Αυτά τα ολίγα και άλλα πολλά…

Γ.Γ: Όλα τα ωραία πράγματα είναι δωρεάν, ενώ όλα τα άσχημα κοστίζουν. Η φιλία η αγάπη η ευγένεια η τρυφερότητα η ομορφιά η αλληλοβοήθεια είναι δωρεάν. Ο εγωισμός ο ανταγωνισμός η φιλαυτία η κακία η αγένεια κοστίζουν και τα πληρώνουμε ακριβά. Επίσης τα πληρώνουμε μόνον εμείς. Αυτοί που τα πριμοδοτούν και τα προκαλούν μόνον εισπράττουν. Η κάθε εξουσία θέλει να είμαστε ο κάθε ένας μόνος του και να υπάρχει μίσος ανάμεσα μας ώστε να είμαστε εύκολοι στόχοι. Πότε άραγε θα το καταλάβουμε αυτό; Η μόνη περιουσία των ανθρώπων είναι οι άλλοι άνθρωποι. Οπότε… Σιγά το θέαμα!

– Το κοινό στην Ελλάδα είναι απαιτητικό ή γενναιόδωρο;

Π.Α: Και απαιτητικό και γενναιόδωρο. Και ψαγμένο και κατευθυνόμενο. Και κορεσμένο και διψασμένο. Το κοινό είναι κενό. Η Τέχνη καλείται να το γεμίσει. Δεν πιστεύω σ’ αυτό που λένε εμπορικοί συστημικοί καλλιτέχνες ότι αυτά θέλει ο κοσμος. Η μεγάλη Τέχνη είναι πολυεπίπεδη. Ο Σαρλό και ο Τσιτσάνης αρέσουν σε όλους, από μικρά παιδιά μέχρι γέροντες. Σε αγράμματους και μορφωμένους. Σε άσχετους και ειδικούς. Σε όλους έχουν να πουν κάτι. Η αληθινή τέχνη δεν είναι στριφνή και δυσνόητη, ούτε απλοϊκή και λαϊκίστικη. Όσο πιο καλά τα ξέρεις, τόσο πιο απλά τα λες. Τρανή απόδειξη ο Μάρκος Βαμβακάρης. 

Γ.Γ: Δυστυχώς το κοινό παντού είναι καθοδηγούμενο από την μόδα. Που διαμορφώνεται από την αγορά. Που καθιστά τα πάντα – και την τέχνη- εμπορεύματα. Και τα εμπορεύματα δεν έχουν ηθική. Ωστόσο υπάρχει κοινό που είναι και απαιτητικό και γενναιόδωρο. Ένα ελπιδοφόρο φώς. Οπότε… Σιγά το θέαμα!

–Τι είναι πιο επικίνδυνο για μια κοινωνία: οι άνθρωποι που δεν γελούν ποτέ ή εκείνοι που γελούν με τα πάντα;

Π.Α: Ένας χαζοχαρούμενος πόσο επικίνδυνος να είναι;  Αυτοί που δεν γελούν πότε όμως είναι πραγματικά επικίνδυνοι ή άρρωστοι.

Γ.Γ: Η ερώτηση αυτή είναι μια καλή ευκαιρία να ξαναδιαβάσουμε (ή να πρωτοδιαβάσουμε ) ‘’Το όνομα του Ρόδου’’.

– Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί ακόμα να αλλάξει κάτι ή απλώς μας βοηθά να αντέξουμε το χάος;

Π.Α: Κάτι ψιλά μπορεί ακόμα να τα αλλάξει. Η τέχνη δεν δίνει απαντήσεις, θέτει ερωτήματα. Σαφώς όμως είναι ένα φάρμακο στην παθογένειατης εποχής.

Γ.Γ: Η τέχνη και ο πολιτισμός έχουν σώσει τον κόσμο από την καταστροφή. Η τέχνη και ο πολιτισμός είναι η πιθανότητα να μεγιστοποιήσουμε την δυνατότητα να ζήσουμε όλοι μαζί χαρούμενοι. Η τέχνη και ο πολιτισμός
στέκονται απέναντι σε αυτή την οικονομική τρέλα , απέναντι στους πολέμους, απέναντι στον ρατσισμό, απέναντι στο φασισμό , απέναντι σε ότι διαχωρίζει τους ανθρώπους. Η τέχνη και ο πολιτισμός μας προσκαλεί
να καθίσουμε όλοι μαζί και να χαρούμε την Ανθρωπιά.

– Τι είναι τελικά το χιούμορ; Μια μορφή άμυνας ή μια μορφή σοφίας;

Π.Α: Το χιούμορ είναι ο χυμός του πνεύματος. Μπορείς να υποκριθείς τον σοβαρό αλλά δεν μπορείς να υποκριθείς τον αστείο. Έχει ψήγματα σοφίας αλλά είναι ασφαλώς και μια μορφή άμυνας. Καμμιά φορά επιστρατεύεις το χιούμορ σου για να ξεπεράσεις ένα πρόβλημα. Με ένα χαμόγελο ανοίγει μια πόρτα. Πάντως το μόνο σίγουρο είναι ότι η έλλειψη χιούμορ δεν σε κάνει σοβαρο. Δυστυχισμένο σε κάνει.

Γ.Γ: Ίσως και να είναι μια σοφή άμυνα. Ασφαλώς βέβαια το χιούμορ με υψηλό περιεχόμενο. Το χιούμορ που εμφορείται από πνεύμα. Μπορούμε να χαιρόμαστε και να σκεφτόμαστε συγχρόνως. Οπότε… Σιγά το θέαμα!