«Εκάβη»: Τι συμβαίνει όταν στερείς τη δικαιοσύνη από έναν άνθρωπο;

Ο Λιβαθινός ολοκληρώνει με αξιώσεις το εγκάρσιο ταξίδι του πάνω στη μελέτη της Εκάβης.

Λίγο πριν οι πύλες του Ηρωδείου κλείσουν για τις εργασίες αποκατάστασής του, ο Στάθης Λιβαθινός, πιστός στην ανάδειξη γυναικείων αρχέτυπων ηρωίδων, φέρνει στη σκηνή την ευριπίδεια Εκάβη εξερευνώντας τα στάδια της μεταστροφής μιας άλλοτε ισχυρής και δίκαιης γυναίκας σε αυτόκλητο τιμωρό. Συνοδοιπόρο σε αυτή την πορεία επιλέγει αποσπάσματα από την «Πολιτεία του Πλάτωνα», ως μέσο στοχασμού πάνω στην αντίληψη της δικαιοσύνης και πως αυτή εγκαθιδρύει μια ιδανική κοινωνία. Η σκηνοθεσία της παράστασης διακλαδίζεται γύρω από τον Μύθο του Σπηλαίου, που συναντάμε στο 7^ο βιβλίο της Πολιτείας, δημιουργώντας μια σκηνική παραμόρφωση. Οι νεκροί σαν φαντάσματα επισκέπτονται την Εκάβη που αναγκάζεται να βγει από το σπήλαιο των δικών της ψευδαισθήσεων και να διαλέξει όχι την πορεία προς το φως αλλά την κατάδυση στο σκοτάδι της εκδίκησης.

Μια γυναίκα σύμβολο που είδε την πόλη της να καίγεται, τον άντρα της να πεθαίνει και τα παιδιά της το ένα μετά το άλλο να αφανίζονται. Στην προσπάθεια της να πείσει τους ισχυρούς να λυπηθούν την κόρη της Πολυξένη έρχεται αντιμέτωπη με την αλαζονεία του πολέμου. Οι ικεσίες της στον Οδυσσέα συντρίβονται πάνω στη δημαγωγία ενός άντρα που κάποτε την παρακάλεσε για τη ζωή του. Η εμφάνιση του Οδυσσέα με καλυμμένο το δεξί του χέρι, σύμβολο ικεσίας, δεν αφήνει στην Εκάβη την παραμικρή ελπίδα να αλλάξει τη γνώμη των Ελλήνων να θυσιάσουν την κόρη της. Ωστόσο η Εκάβη αντιπροτείνει λογικά επιχειρήματα ζητώντας έλεος, στοιχείο κάθε κοινωνίας που θέλει να λέγεται δίκαιη.

Ο Λιβαθινός σε όλο το έργο συνδιαλέγεται με τις έννοιες του δικαίου και της δικαιοσύνης, προβάλλοντας τες – πολύ εύστοχα – ως διαφορετικές καταστάσεις που μεταβάλλονται και επαναπροσδιορίζονται ανάλογα με τις συνθήκες.

Έχοντας ο σκηνοθέτης στις αποσκευές του την 5ωρη «Iλιάδα», που παρουσιάστηκε στην Πειραιώς 260 το 2013, αλλά και το υποδειγματικό πρόσφατο «Τρίτο Στεφάνι» ολοκληρώνει μια άτυπη τριλογία πάνω στη μελέτη της Εκάβης, ως σύμβολο μιας γυναίκας δυνατής, αναμφίβολα τραγικής ηρωίδας που ορθώνει το ανάστημά της σε έναν κόσμο που τους κανόνες έχουν ορίσει οι άντρες. Το αντίτιμό αυτής της παρρησίας είναι δυσβάστακτο, όμως η μοίρα του κάθε ανθρώπου, κατά τον Ευριπίδη, δεν είναι ανεξάρτητη της βούλησης του και η Εκάβη έχοντας χάσει τα πάντα επιλέγει συνειδητά τον δρόμο της εκδίκησης και από απελπισμένη μητέρα μεταμορφώνεται σε επίγειο θεό.

Η μεταστροφή της δεν είναι παράλογη ούτε βεβιασμένη. Τίποτα εύκολο δεν υπάρχει σε αυτή τη διαδρομή και αυτό ο Λιβαθινός το έχει καταφέρει μέσα από μια δεμένη σκηνοθεσία που κλιμακώνεται από τη συγκλονιστική ερμηνεία της Μαρίας Σαββίδου που επιβλήθηκε του ιερού χώρου. Τα όρια ανάμεσα στο ανθρώπινο και το εφικτό δοκιμάζονται από την απώλεια και την ταπείνωση που γεύεται η Εκάβη. Δεν είναι πια βασίλισσα, ούτε σύζυγος, ούτε καν μάνα. Είναι άνθρωπος που ο πόνος την οδηγεί στο φόνο αθώων.

Έχει σημασία, ειδικά στις ημέρες μας, να σημειώσουμε πόσο οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν την κακοποίηση, τη δολοφονία παιδιών, εκτός του ειδεχθούς της πράξης, ως το απόλυτο τέλμα μιας κοινωνίας. Πώς μια γυναίκα εκδικείται σκοτώνοντας παιδιά. Το είδαμε στη Μήδεια. Το βλέπουμε και στην Εκάβη που αφαιρεί τη ζωή των δύο γιων του βασιλιά της Θράκης, Πολυμήστορα, αφού προηγουμένως εκείνος είχε φονεύσει τον γιο της Πολύδωρο, που μαζί με τον Πρίαμο του είχαν εμπιστευτεί.

Ο χαμός του γιου της πυροδοτεί την οργή της που μέσα από την άδικη πράξη της γεύεται τη δικαίωση. Ο φόρος που πληρώνει είναι βαρύς. Δεν είναι μόνο ηθικός ή κοινωνικός. Ο Λιβαθινός φοράει σε όλους τους ήρωες του μάσκες – προσωπεία. Σε όλους, εκτός, από την Εκάβη. Σε μια εποχή βαρβαρότητας και ισοπέδωσης παραμένει η μόνη που διατηρεί την ανθρώπινη ευαλωτότητά της. Όταν όμως διαπράττει φόνο επιτρέποντας στην οδύνη να επισκιάσει την κρίση της αποποιείται την ταυτότητά της και γίνεται μια άλλη, μία σαν όλους τους άλλους. Όπως βγάζει τους οφθαλμούς από τον Βασιλιά Πολυμήστορα, αφαιρώντας του την όραση, και η ίδια με την πράξη της στερείται την πνευματική της όραση.

Ο Στάθης Λιβαθινός κατέθεσε μια ευρηματική Εκάβη ανακαλύπτοντας συνδέσεις με την Πολιτεία του Πλάτωνα, χωρίς, να αλλοιώνεται το αρχικό κείμενο ούτε να αλλάζει η βασική δομή του. Γύρω από την αγαπημένη του ηρωίδα θέτει συνεχώς ερωτήματα για την κοινωνική δικαιοσύνη αλλά και την ανθρώπινη δικαίωση, σε μια εγκάρσια μελέτη πάνω στην Εκάβη.

Η χρήση μάσκας, δια χειρός Δήμητρας Καίσαρη, εκτός της σύνδεσης με τα πρώτα χρόνια της αρχαίας τραγωδίας, δημιουργούσε μια κλιμάκωση των συναισθημάτων που λειτουργούσε προσθετικά στην αντίληψη του μεγέθους του αρχαίου δράματος. Επιπλέον, η αντίθεση της εικόνα μέσω ενός σταθερού προσωπείου με την έκρηξη των συναισθηματικών εκρήξεων έδινε ακόμη περισσότερο βάθος στις ερμηνευτικές περιοχές. Η πρωτότυπη μουσική σύνθεση του Θοδωρή Αμπαζή, με τους μουσικούς επί σκηνής: Γιώργος Κοκκινάρης, Άγγελος Παππάς, Ιάκωβος Παυλόπουλος, έδωσαν ένα ροκ ύφος στην παράσταση.

Οι ερμηνείες

Οι ηθοποιοί απόλυτα συνεπείς, δεν απέδωσαν απλώς τους ρόλους τους αλλά λειτούργησαν ως ένα σώμα. Θυμίζοντας θύματα πολέμου (Πολύδωρος – Αντώνης Γιαννακός, Πολυξένη – Πολυξένη Παπακωνσταντίνου)

Σύγχρονους πρόσφυγες (Τρωάδες – Άννα Μάγκου, Λίλλυ Μελεμέ, Ερατώ Πίσση, Θεοδοσία Σαββάκη, Βιργινία Ταμπαροπούλλου)

Μακελάρηδες (Αγαμέμνων – Άρης Τρουπάκης)

Πολιτικούς (Οδυσσέας – Γιώργος Δάμπασης), αλλά και κήρυκες (Ταλθύβιος – Νίκος Κορδώνης) εξέφρασαν την συλλογικό τραύμα ενός πολέμου αλλά και τον παραλογισμό που αναπόφευκτα οδηγεί στην αποκτήνωση του ανθρώπου.