Αύριο το βράδυ ο David Byrne θα ανέβει στο Ξέφωτο του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Release Athens. Είναι παράξενο να σκεφτεί κανείς ότι ο άνθρωπος που θα βρεθεί μπροστά σε χιλιάδες θεατές, χορεύοντας και τραγουδώντας με την ενέργεια κάποιου που μόλις ξεκίνησε την καριέρα του, είναι ο ίδιος άνθρωπος που πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του γράφοντας για την αποξένωση, την αμηχανία και το αίσθημα ότι δεν ανήκεις πραγματικά πουθενά. Αυτή η αντίφαση βρίσκεται στον πυρήνα όλης της διαδρομής του. Και είναι ένας από τους λόγους που ο David Byrne παραμένει τόσο ενδιαφέρων πενήντα χρόνια μετά την πρώτη εμφάνιση των Talking Heads στο θρυλικό CBGB της Νέας Υόρκης. Η λέξη «ιδιοφυΐα» χρησιμοποιείται συχνά και συνήθως χωρίς ιδιαίτερη σκέψη. Στην περίπτωση του Byrne, το στοιχείο που τον ξεχωρίζει δεν είναι μόνο το ταλέντο του. Είναι η περιέργειά του. Μια αδιάκοπη διάθεση να κοιτάζει τον κόσμο σαν να τον βλέπει για πρώτη φορά.
Σε μια εποχή όπου η μουσική βιομηχανία παράγει καλλιτέχνες που μοιάζουν ολοένα και περισσότερο με εμπορικά προϊόντα, ο Byrne συνεχίζει να μοιάζει με κάποιον που προσπαθεί να καταλάβει τον κόσμο. Έναν κόσμο που τον παρατηρεί με την ίδια ένταση είτε βρίσκεται πάνω σε μια σκηνή μπροστά σε χιλιάδες ανθρώπους είτε περπατώντας στους δρόμους της Νέας Υόρκης. Δεν είναι τυχαίο ότι εξακολουθεί να κυκλοφορεί με ποδήλατο στους δρόμους της Νέας Υόρκης. Όχι επειδή πρόκειται για κάποια ιδιόρρυθμη καλλιτεχνική συνήθεια, αλλά επειδή πιστεύει ότι οι δημιουργοί που απομονώνονται πίσω από τη διασημότητά τους χάνουν σταδιακά την επαφή με τις ζωές που προσπαθούν να περιγράψουν. Ο Byrne δεν θέλησε ποτέ να μετατραπεί σε μύθο που κοιτάζει τον κόσμο από απόσταση. Προτίμησε να παραμείνει μέσα σε αυτόν.
Αυτή η περιέργεια βρίσκεται στον πυρήνα όλης της διαδρομής του. Οι Talking Heads δεν έγιναν ένα από τα σημαντικότερα συγκροτήματα των τελευταίων πενήντα ετών επειδή έγραψαν μερικά επιτυχημένα τραγούδια. Έγιναν επειδή έβλεπαν τη μουσική διαφορετικά. Τη στιγμή που μεγάλο μέρος του rock προσπαθούσε να δείξει δύναμη, αυτοπεποίθηση και βεβαιότητα, ο Byrne έγραφε τραγούδια για ανθρώπους που αισθάνονταν αμήχανοι, αποξενωμένοι και χαμένοι.
Το «Psycho Killer», το «Once in a Lifetime», το «This Must Be the Place» και δεκάδες ακόμη τραγούδια του μοιάζουν περισσότερο με ερωτήσεις παρά με απαντήσεις. Ποιος είμαι; Πώς κατέληξα εδώ; Πώς συνδέομαι με τους άλλους; Πόσο πραγματική είναι η εικόνα που έχω για τον εαυτό μου; Ακούγοντας αυτά τα τραγούδια σήμερα η αίσθηση είναι σχεδόν παράξενη. Γράφτηκαν δεκαετίες πριν αλλά μοιάζουν να περιγράφουν μια εποχή όπου εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται διαρκώς συνδεδεμένοι και ταυτόχρονα βαθιά μόνοι.
Η ειρωνεία είναι ότι ο ίδιος ο Byrne υπήρξε για χρόνια μια αινιγματική φιγούρα. Συνεργάτες του έχουν μιλήσει κατά καιρούς για έναν άνθρωπο δύσκολο, εσωστρεφή και συχνά απρόσιτο. Οι σχέσεις του με τα υπόλοιπα μέλη των Talking Heads υπήρξαν περίπλοκες, ενώ η διάλυση του συγκροτήματος άφησε πληγές που δεν έκλεισαν ποτέ πραγματικά. Αυτό κάνει ακόμη πιο ενδιαφέρουσα τη διαδρομή που ακολούθησε στη συνέχεια. Ο νεαρός Byrne έγραφε για την αποξένωση. Ο σημερινός Byrne μιλά για τη σύνδεση.
Ο άνθρωπος που κάποτε προσπαθούσε να κατανοήσει γιατί οι άνθρωποι δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν μεταξύ τους αφιερώνει πλέον μεγάλο μέρος της ενέργειάς του σε πρωτοβουλίες που αναζητούν λύσεις αντί να καταγράφουν μόνο προβλήματα. Σε μια πρόσφατη συνέντευξη διατύπωσε μια φράση που μοιάζει σχεδόν να συνοψίζει τη διαδρομή του. Η ενσυναίσθηση και η καλοσύνη είναι το νέο punk.
Ακούγεται παράδοξο. Το punk γεννήθηκε μέσα από την οργή, την πρόκληση και τη σύγκρουση. Ο Byrne υποστηρίζει ότι η εποχή έχει αλλάξει. Σήμερα δεν λείπει η επιθετικότητα. Περισσεύει. Τα κοινωνικά δίκτυα, η πολιτική και η δημόσια συζήτηση λειτουργούν συχνά σαν μηχανές παραγωγής θυμού. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον η διάθεση να ακούσεις τον άλλον, να δείξεις κατανόηση ή να χτίσεις κοινότητες μπορεί να είναι μια πιο ριζοσπαστική πράξη από μια κραυγή διαμαρτυρίας. Είναι μια θέση που δεν θα περίμενε κανείς από τον νεαρό David Byrne των Talking Heads. Είναι όμως απολύτως λογική για τον David Byrne των 74 ετών.
Η περιέργεια ήταν πάντα το βασικό του εργαλείο. Γι’ αυτό και η καριέρα του δεν περιορίστηκε ποτέ στη μουσική. Έγραψε βιβλία, δημιούργησε θεατρικές παραστάσεις, ασχολήθηκε με τη φωτογραφία, τον χορό, τις εικαστικές εγκαταστάσεις, την αρχιτεκτονική του δημόσιου χώρου και την ανθρώπινη συμπεριφορά. Δεν έμοιαζε ποτέ με κάποιον που αναζητούσε μια σταθερή ταυτότητα. Έμοιαζε με κάποιον που φοβόταν να εγκλωβιστεί σε μία μόνο εκδοχή του εαυτού του. Ίσως γι’ αυτό ο Byrne μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρος από πολλούς καλλιτέχνες νεότερων γενεών.
Ζούμε σε μια περίοδο όπου οι αλγόριθμοι προσπαθούν να προβλέψουν τι θα ακούσουμε, τι θα διαβάσουμε και τι θα σκεφτούμε. Η δημιουργία γίνεται ολοένα και πιο τυποποιημένη. Οι πλατφόρμες ανταμείβουν την επανάληψη και όχι την ανακάλυψη. Ο Byrne ακολούθησε ακριβώς την αντίθετη διαδρομή. Έχτισε την καριέρα του πάνω στις περιπλανήσεις, στις εμμονές, στα δημιουργικά αδιέξοδα και στις απρόβλεπτες συναντήσεις διαφορετικών ιδεών και πολιτισμών. Το έργο του αποτελεί υπενθύμιση ότι η δημιουργικότητα δεν γεννιέται από τη βεβαιότητα αλλά από την αμφιβολία. Από τη διάθεση να παραδεχτείς ότι δεν γνωρίζεις τα πάντα και να συνεχίσεις να ψάχνεις.
Αύριο το βράδυ στο Release Athens το κοινό θα δει έναν μουσικό θρύλο. Αυτό είναι δεδομένο. Πίσω όμως από τα τραγούδια, τις διακρίσεις και τις δεκαετίες επιρροής βρίσκεται κάτι πιο σπάνιο. Ο David Byrne πέρασε πενήντα χρόνια αποδεικνύοντας ότι η δημιουργικότητα δεν έχει σχέση με τη νεότητα. Έχει σχέση με την προθυμία να αλλάζεις. Να αμφισβητείς τον εαυτό σου. Να παραμένεις περίεργος. Να μην αντιμετωπίζεις αυτό που είσαι σήμερα ως την τελική εκδοχή του εαυτού σου.
Πληροφορίες
Ο σπουδαίος David Byrne εμφανίζεται στο Ξέφωτο του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) με ένα εντυπωσιακό show, στο πλαίσιο της Who Is the Sky tour που ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο, γεμάτο με τα θρυλικά τραγούδια των Talking Heads και της σόλο διαδρομής του, με supporting act τους Nation of Language, το υπέροχο synth-pop τρίο από το Brooklyn που έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και τους Deadletter, ένα εξαμελές alternative/art-punk σχήμα με καταγωγή από το Yorkshire, που σχηματίστηκε το 2020.
* Το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) συνεργάζεται με το Release Athens, με αφορμή τα 30 χρόνια κοινωφελούς δράσης του, φέρνοντας τον πολιτισμό και τη μουσική πιο κοντά σε όλους. Με τη συνεισφορά του ΙΣΝ οι τιμές των εισιτηρίων προσφέρονται 40-50% χαμηλότερα απ’ ό,τι συνηθίζεται σε αντίστοιχες διοργανώσεις.
