Κάθε φορά που βλέπω ένα ηλεκτρικό πατίνι να περνά ξυστά από πεζούς στο κέντρο της Αθήνας, η πρώτη σκέψη δεν είναι αν ο αναβάτης παραβιάζει τον ΚΟΚ. Είναι ότι χωρίς να το καταλάβουμε αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο ζούμε την πόλη. Τους τελευταίους μήνες η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τα ατυχήματα, την έλλειψη κανόνων και την ασφάλεια. Είναι μια απαραίτητη συζήτηση. Όμως υπάρχει μια άλλη, πολύ πιο ενδιαφέρουσα, που σχεδόν δεν κάνουμε ποτέ. Τι συμβαίνει όταν κάθε νέα τεχνολογία υπόσχεται ότι θα χρειαστεί να περπατήσουμε λίγο λιγότερο, να περιμένουμε λίγο λιγότερο, να συναντήσουμε λίγο λιγότερους ανθρώπους;
Τα πατίνια είναι μόνο το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα μιας μεγαλύτερης αλλαγής. Την ίδια υπόσχεση δίνουν οι εφαρμογές delivery, οι πλατφόρμες που φέρνουν τα ψώνια στην πόρτα, οι υπηρεσίες που κάνουν κάθε μικρή καθημερινή ανάγκη υπόθεση μερικών αγγιγμάτων στην οθόνη. Η υπόσχεση είναι πάντα η ίδια: λιγότερος κόπος, λιγότερος χρόνος, περισσότερη ευκολία. Και ποιος μπορεί να διαφωνήσει; Αν γυρίζεις σπίτι μετά από δώδεκα ώρες δουλειάς, το να σου φέρουν το φαγητό είναι ανακούφιση. Αν η θερμοκρασία αγγίζει τους 40 βαθμούς, ένα πατίνι μοιάζει πιο λογική επιλογή από είκοσι λεπτά περπάτημα. Για έναν ηλικιωμένο, για έναν άνθρωπο με κινητικές δυσκολίες ή για κάποιον που επιστρέφει αργά το βράδυ, αυτές οι υπηρεσίες κάνουν πραγματικά τη ζωή καλύτερη. Το πρόβλημα δεν είναι η ευκολία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ευκολία μετατρέπεται από εργαλείο σε φιλοσοφία.
Καμία μεγάλη πόλη δεν έγινε σπουδαία επειδή όλα λειτουργούσαν άψογα. Έγιναν σπουδαίες επειδή έφερναν καθημερινά κοντά χιλιάδες ανθρώπους που δεν είχαν κανέναν λόγο να συναντηθούν. Η πόλη ήταν πάντοτε μια μηχανή τυχαίων γεγονότων. Έβγαινες για να αγοράσεις ψωμί και συναντούσες έναν παλιό φίλο. Περπατούσες μέχρι το βιβλιοπωλείο και έφευγες με ένα βιβλίο που δεν είχες σκοπό να αγοράσεις. Καθόσουν στο μετρό ή σε μια στάση λεωφορείου και γινόσουν για λίγα λεπτά μέρος μιας μικρής ανθρώπινης ιστορίας. Αυτές οι στιγμές δεν ήταν η καθυστέρηση της πόλης. Ήταν η ίδια η ζωή της.
Σήμερα όλο και περισσότερες υπηρεσίες έχουν σκοπό να εξαφανίσουν κάθε λόγο να περιμένουμε, να περπατήσουμε ή να βγούμε από το σπίτι. Δεν χρειάζεται να περπατήσεις μέχρι το εστιατόριο. Το φαγητό θα έρθει σε εσένα. Δεν χρειάζεται να διασχίσεις δύο τετράγωνα μέχρι τη στάση. Ένα πατίνι θα σε μεταφέρει σχεδόν αμέσως. Δεν χρειάζεται να μπεις σε ένα κατάστημα, να μιλήσεις με έναν πωλητή ή να χαζέψεις στις βιτρίνες. Η εφαρμογή γνωρίζει ήδη τι θέλεις. Καθεμία από αυτές τις επιλογές είναι λογική. Όλες μαζί όμως αλλάζουν αθόρυβα τη φυσιογνωμία της πόλης.
Αυτό γίνεται ιδιαίτερα αισθητό στην Αθήνα. Μπορεί να μην υπήρξε ποτέ η πιο οργανωμένη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, είχε όμως κάτι που δύσκολα συναντάς αλλού. Η ζωή της παιζόταν στον δρόμο. Στις πλατείες, στα πεζοδρόμια, στα περίπτερα, στις λαϊκές αγορές, στα μικρά καφέ όπου οι άνθρωποι κάθονταν περισσότερο απ’ όσο επέτρεπε το πρόγραμμά τους. Η πόλη λειτουργούσε επειδή οι άνθρωποι έμεναν μέσα της και όχι απλώς επειδή μετακινούνταν.
Διαβάστε και αυτό από το Black Book:
Σήμερα παρατηρεί κανείς όλο και περισσότερες διαδρομές και όλο και λιγότερες στάσεις. Οι δρόμοι γεμίζουν ανθρώπους που περνούν χωρίς να κοιτάζουν γύρω τους. Τα ακουστικά απομονώνουν τους ήχους της πόλης, οι οθόνες απορροφούν την προσοχή, τα πατίνια μειώνουν τον χρόνο της διαδρομής και οι εφαρμογές εξαφανίζουν την ανάγκη να βγεις από το σπίτι. Η πόλη εξακολουθεί να είναι γεμάτη κόσμο αλλά οι αφορμές για πραγματική συνάντηση λιγοστεύουν. Ακόμη και οι ίδιες οι γειτονιές αλλάζουν χαρακτήρα. Όταν το φαγητό, τα ψώνια, τα φάρμακα και σχεδόν κάθε υπηρεσία φτάνουν στην πόρτα μας, τα μικρά καθημερινά ταξίδια παύουν να είναι απαραίτητα. Και μαζί τους χάνονται οι μικρές συνομιλίες με τον περιπτερά, τον βιβλιοπώλη, τον φούρναρη ή τον ιδιοκτήτη του καφέ. Δεν πρόκειται για νοσταλγία. Πρόκειται για τις αόρατες σχέσεις που κρατούν ζωντανή μια πόλη.
Η συζήτηση για τα ηλεκτρικά πατίνια είναι τελικά πολύ μεγαλύτερη από τα ίδια τα πατίνια. Δεν είναι το πρόβλημα. Είναι το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο μιας εποχής που πιστεύει ότι κάθε λεπτό πρέπει να αξιοποιείται. Όμως οι καλύτερες πόλεις του κόσμου δεν χτίστηκαν πάνω στην αποτελεσματικότητα. Χτίστηκαν πάνω στην πιθανότητα. Στην πιθανότητα να χαθείς, να καθυστερήσεις, να αλλάξεις γνώμη, να συναντήσεις κάποιον που δεν περίμενες, να μπεις σε ένα μαγαζί χωρίς συγκεκριμένο λόγο και να βγεις με μια ιστορία που δεν υπήρχε όταν μπήκες.
Η ευκολία είναι ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της σύγχρονης ζωής. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να την αρνηθούμε. Ίσως όμως αξίζει να θυμόμαστε ότι μια πόλη δεν υπάρχει μόνο για να μας εξυπηρετεί. Υπάρχει για να μας εκπλήσσει, να μας φέρνει σε επαφή με ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε και να μας υπενθυμίζει, ακόμη και μέσα στην πιο βιαστική μέρα, ότι η ζωή δεν είναι απλώς η συντομότερη διαδρομή. Γιατί από ένα σημείο και μετά η μεγαλύτερη απειλή για την πόλη δεν είναι η κίνηση, η ηχορύπανση ή το κυκλοφοριακό. Είναι η στιγμή που όλα λειτουργούν τόσο εύκολα, ώστε δεν υπάρχει πια κανένας λόγος να συναντήσουμε ο ένας τον άλλον.
