Το πρόβλημα δεν είναι ότι το ποδόσφαιρο βγάζει πολλά χρήματα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν κάποιος πιστέψει ότι μπορεί να αγοράσει ένα κομμάτι της ψυχής του. Αυτό αποκαλύπτει η κρίση που ξέσπασε στη FIFA τις τελευταίες ημέρες. Γιατί πίσω από τις ανακοινώσεις, τις διαρροές και τη δημόσια σύγκρουση ανάμεσα στον Τζάνι Ινφαντίνο και την UEFA δεν κρύβεται απλώς μια αποτυχημένη επιχειρηματική συμφωνία. Κρύβεται μια διαφορετική αντίληψη για το τι είναι τελικά το Παγκόσμιο Κύπελλο. Εδώ και δεκαετίες το Μουντιάλ αποτελεί το πιο πολύτιμο αθλητικό προϊόν στον κόσμο. Πουλά τηλεοπτικά δικαιώματα, χορηγίες, εισιτήρια, εμπορικές συνεργασίες και κάθε τέσσερα χρόνια παράγει δισεκατομμύρια ευρώ. Κανείς δεν εκπλήσσεται από αυτό. Το ποδόσφαιρο έπαψε προ πολλού να είναι μια αθώα ιστορία με είκοσι δύο ποδοσφαιριστές που κυνηγούν μια μπάλα. Η εμπορική του διάσταση είναι γνωστή, αποδεκτή και, σε μεγάλο βαθμό, αναπόφευκτη.
Αυτή τη φορά όμως δεν επιχειρήθηκε να πουληθεί ένας ακόμη κύκλος χορηγιών ή ένα νέο τηλεοπτικό συμβόλαιο. Η FIFA σχεδίαζε να δημιουργήσει μια νέα εταιρεία στην οποία θα μεταφέρονταν τα εμπορικά δικαιώματα του Παγκοσμίου Κυπέλλου, ώστε στη συνέχεια να αποκτήσουν μειοψηφικό ποσοστό ιδιώτες επενδυτές. Στη γλώσσα των χρηματοπιστωτικών αγορών, η ιδέα έμοιαζε σχεδόν αυτονόητη. Αν υπάρχει ένα περιουσιακό στοιχείο που παράγει σταθερά τεράστια αξία, γιατί να μη μετατραπεί και σε επενδυτικό προϊόν;
Η ερώτηση ακούγεται λογική μέχρι τη στιγμή που την αντιστρέφεις. Τι συμβαίνει όταν το σημαντικότερο αθλητικό γεγονός του πλανήτη αρχίζει να αντιμετωπίζεται όχι ως θεσμός αλλά ως χρηματοοικονομικό asset; Οι επενδυτικές εταιρείες δεν αγοράζουν κάτι επειδή το αγαπούν. Το αγοράζουν επειδή πιστεύουν ότι μπορεί να αποδώσει περισσότερο αύριο απ’ ό,τι σήμερα. Αυτή είναι η δουλειά τους. Αν, λοιπόν, ένα κομμάτι του Μουντιάλ περνούσε σε αυτή τη λογική, το βασικό ερώτημα δεν θα ήταν πλέον πώς υπηρετείται καλύτερα το ποδόσφαιρο, αλλά πώς αυξάνεται η αξία της επένδυσης. Και αυτά τα δύο δεν ταυτίζονται πάντα.
Κάπου εκεί άρχισαν να χτυπούν τα καμπανάκια. Η UEFA δεν αντέδρασε επειδή ξαφνικά ανακάλυψε ότι το ποδόσφαιρο έγινε εμπόριο. Αυτό έχει συμβεί εδώ και δεκαετίες. Αντέδρασε γιατί θεώρησε ότι αλλάζει κάτι βαθύτερο: το ιδιοκτησιακό και συμβολικό καθεστώς του Μουντιάλ. Για πρώτη φορά δεν συζητούσαν απλώς πώς θα αξιοποιηθούν εμπορικά τα δικαιώματα μιας διοργάνωσης. Συζητούσαν αν η ίδια η διοργάνωση μπορεί να ενταχθεί στη λογική των επενδυτικών κεφαλαίων. Η αντίδραση δεν περιορίστηκε στην Ευρώπη. Ακολούθησαν και άλλες συνομοσπονδίες, ώσπου η FIFA αναγκάστηκε να αποσύρει το σχέδιο. Η υποχώρηση είχε μεγαλύτερη σημασία από την ίδια την πρόταση, γιατί ο Τζάνι Ινφαντίνο έχει συνηθίσει να κερδίζει.
Από το 2016 έχτισε μια FIFA με περισσότερες διοργανώσεις, περισσότερα παιχνίδια, περισσότερα έσοδα και μεγαλύτερη επιρροή. Το Μουντιάλ των 48 ομάδων, το διευρυμένο Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων και η συνεχής αναζήτηση νέων πηγών χρηματοδότησης υπηρετούσαν την ίδια ιδέα: ότι η οικονομική ανάπτυξη του ποδοσφαίρου δεν έχει πραγματικό όριο. Ίσως να μην έχει. Η πολιτική ισχύς, όμως, έχει. Ο Ινφαντίνο δεν βρέθηκε απέναντι στους διαχρονικούς επικριτές του. Βρέθηκε απέναντι σε οργανισμούς που μέχρι χθες συνυπήρχαν μαζί του και επωφελούνταν από την ίδια οικονομική ανάπτυξη. Αυτό σημαίνει ότι δεν αμφισβητήθηκε απλώς μια επιχειρηματική επιλογή. Αμφισβητήθηκε η κρίση του ανθρώπου που τη συνέλαβε. Οι μεγάλες κρίσεις εξουσίας ξεκινούν σχεδόν πάντα με τον ίδιο τρόπο. Όχι όταν ένας ηγέτης αποτυγχάνει, αλλά όταν οι σύμμαχοί του παύουν να πιστεύουν ότι μπορεί να διακρίνει πού βρίσκεται το όριο.
Γι’ αυτό η ιστορία αυτή ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του ποδοσφαίρου. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου σχεδόν τα πάντα μπορούν να τιμολογηθούν. Οι κατοικίες έγιναν επενδυτικά προϊόντα. Τα έργα τέχνης έγιναν χρηματοοικονομικά εργαλεία. Οι μουσικοί κατάλογοι αγοράζονται από επενδυτικά funds. Οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι αντιμετωπίζονται ως χαρτοφυλάκια. Η αγορά έχει μάθει να βλέπει αξία παντού. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι όλα μπορούν να λειτουργήσουν αποκλειστικά με τους κανόνες της.
Το Μουντιάλ δεν είναι μόνο η μεγαλύτερη αθλητική διοργάνωση στον κόσμο. Είναι μια συλλογική μνήμη που περνά από γενιά σε γενιά. Είναι ο Πελέ, ο Μαραντόνα, ο Ρονάλντο, ο Ζιντάν, ο Μέσι. Είναι ιστορίες που θυμούνται ακόμη και άνθρωποι οι οποίοι δεν παρακολουθούν ποδόσφαιρο. Μπορεί να αποτιμηθεί οικονομικά, αλλά δεν εξαντλείται στην οικονομική του αξία. Ίσως αυτό να ήταν και το μεγαλύτερο λάθος του Τζάνι Ινφαντίνο. Πίστεψε ότι επειδή μπορούσε να αποτιμήσει το Μουντιάλ, μπορούσε και να το επαναπροσδιορίσει.
Η κρίση των τελευταίων ημερών υπενθύμισε κάτι που ξεχνάμε όλο και συχνότερα. Δεν μετατρέπονται τα πάντα σε προϊόν μόνο και μόνο επειδή μπορούν να παράγουν κέρδος. Υπάρχουν θεσμοί που συνεχίζουν να αντλούν τη δύναμή τους από την εμπιστοσύνη και τον συμβολισμό τους. Το ποδόσφαιρο πέρασε έναν αιώνα πουλώντας εισιτήρια, τηλεοπτικά δικαιώματα και χορηγίες. Αυτή την εβδομάδα δοκίμασε να πουλήσει ένα μικρό κομμάτι του ίδιου του εαυτού του. Και τότε ανακάλυψε ότι ορισμένα πράγματα εξακολουθούν να αξίζουν περισσότερο από την τιμή τους.
