«ΦΛΙΤ»: Κι αν υπήρχε ένα μηχάνημα που μπορούσε να αλλάξει τη ζωή σου;

Ζούμε σε μια εποχή που έχει μετατρέψει ακόμη και την προσωπική μας δυσφορία σε πρόβλημα προς επίλυση. Υπάρχει εφαρμογή για τον ύπνο, πρόγραμμα για την παραγωγικότητα, μέθοδος για την αυτοβελτίωση, ειδικός για τις σχέσεις, οδηγός για την ευτυχία. Το δύσκολο δεν είναι πια να παραδεχτείς ότι κάτι στη ζωή σου δεν λειτουργεί. Το δύσκολο είναι να αντισταθείς στην ιδέα ότι κάπου υπάρχει μια γρήγορη λύση που θα σε μετατρέψει, σχεδόν ακαριαία, σε μια καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου. Από αυτή τη γνώριμη και κάπως παράλογη υπόσχεση ξεκινά το «ΦΛΙΤ», το νέο έργο του Γιάννη Οικονόμου που ανεβαίνει από τις 19 Οκτωβρίου στο Μικρό Γκλόρια, σε σκηνοθεσία Εύης Νάκου. Στον κόσμο του έργου υπάρχουν μηχανήματα που ονομάζονται «ΦΛΙΤ» και υπόσχονται ακριβώς αυτό που θα ήθελε να ακούσει ένας άνθρωπος κουρασμένος από τη ζωή του: ότι η αλλαγή μπορεί να είναι εύκολη. Ότι το παλιό μπορεί να εγκαταλειφθεί και μια νέα, ευτυχισμένη ζωή να ξεκινήσει σχεδόν αυτομάτως.

Μπροστά σε ένα τέτοιο μηχάνημα συναντιούνται δύο άγνωστοι. Δεν γνωρίζουμε πολλά γι’ αυτούς στην αρχή και αυτό είναι μέρος της δύναμης της συνθήκης. Θα μπορούσαν να είναι οποιοιδήποτε. Δύο άνθρωποι που κουβαλούν τη συνηθισμένη απογοήτευση όσων κάποια στιγμή κοιτάζουν τη ζωή τους και σκέφτονται ότι κάπου πήραν λάθος δρόμο. Αρχίζουν να μιλούν για όσα τους έφεραν μέχρι εκεί και για την επιθυμία να αλλάξουν τα πάντα, όχι αργά και επώδυνα, αλλά σχεδόν μαγικά.

Η κωμωδία γεννιέται ακριβώς μέσα από αυτή τη σύγκρουση ανάμεσα στη σοβαρότητα της ανάγκης και στον παραλογισμό της λύσης. Οι δύο χαρακτήρες προσπαθούν να αποφασίσουν αν θα εγκαταλείψουν το γνώριμο για ένα άγνωστο που τους παρουσιάζεται ως καλύτερο. Στην πορεία περνούν τα όριά τους, μπλέκουν σε κωμικές καταστάσεις και επιχειρούν, μέσα από σουρεαλιστικούς διαλόγους, να βγάλουν κάποιο νόημα από τη ζωή τους. Κάπου εδώ το «ΦΛΙΤ» παύει να αφορά μόνο ένα φανταστικό μηχάνημα. Γιατί η υπόσχεση του έργου είναι τρομακτικά οικεία. Ο σύγχρονος άνθρωπος δέχεται διαρκώς το μήνυμα ότι οφείλει να βελτιώνεται. Να είναι πιο παραγωγικός, πιο υγιής, πιο ευτυχισμένος, πιο κοινωνικός, πιο επιτυχημένος. Ακόμη και η αδυναμία μετατρέπεται εύκολα σε προσωπική αποτυχία: αν δεν αισθάνεσαι καλά, κάτι δεν κάνεις σωστά. Αν η ζωή σου δεν σου αρέσει, πρέπει να την επανεφεύρεις. Μόνο που η πραγματική ζωή έχει την ενοχλητική συνήθεια να μην υπακούει σε τέτοιου είδους οδηγίες χρήσης.

Ο Γιάννης Οικονόμου τοποθετεί στη ρίζα του έργου μια ακόμη πιο επικίνδυνη λέξη: το «πιστεύω». Όπως σημειώνει ο ίδιος, ο κόσμος κινείται σε μεγάλο βαθμό από όσα οι άνθρωποι πιστεύουν, ενώ ακόμη και μερικά από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της ανθρώπινης ιστορίας ξεκίνησαν από κάποιον που πίστεψε απόλυτα σε κάτι. Το ενδιαφέρον εδώ βρίσκεται ακριβώς στη μετατόπιση: η πίστη δεν παρουσιάζεται μόνο ως δύναμη που μας βοηθά να συνεχίσουμε, αλλά και ως μηχανισμός που μπορεί να μας κάνει να παραδώσουμε την κρίση μας σε μια υπόσχεση.

Το «ΦΛΙΤ» μοιάζει έτσι να ακουμπά μια βαθύτερη αγωνία της εποχής. Δεν φοβόμαστε μόνο ότι η ζωή μας μπορεί να μην είναι αρκετά καλή. Φοβόμαστε ότι κάπου υπάρχει μια καλύτερη ζωή και ότι όλοι οι άλλοι έχουν ήδη βρει τον τρόπο να φτάσουν εκεί. Από τα social media μέχρι τη βιομηχανία της αυτοβελτίωσης, ζούμε μέσα σε μια αδιάκοπη έκθεση σε ανθρώπους που φαίνεται να έχουν λύσει το πρόβλημα. Έχουν βρει το σώμα, τη δουλειά, τη σχέση, την ισορροπία. Και κάπως έτσι η καθημερινότητα αρχίζει να μοιάζει με αίθουσα αναμονής μπροστά σε ένα τεράστιο «ΦΛΙΤ».

Το θέατρο, βέβαια, έχει ένα πλεονέκτημα απέναντι σε όλες αυτές τις υποσχέσεις: δεν χρειάζεται να δώσει λύση. Μπορεί απλώς να μας βάλει για ογδόντα λεπτά απέναντι στην ανάγκη μας να τη βρούμε. Και τελικά αυτό μπορεί να είναι το πιο ενδιαφέρον αστείο της παράστασης: πήγαμε τόσο μακριά αναζητώντας τον μηχανισμό που θα αλλάξει τη ζωή μας, ώστε ξεχάσαμε να αναρωτηθούμε αν το πραγματικό πρόβλημα είναι η ζωή ή η απαίτησή μας να λειτουργεί πάντοτε όπως μας είχαν υποσχεθεί.