Για να επιβιώσεις με σχετική αξιοπρέπεια στην Ελλάδα του 2026, καλό είναι να έχεις μερικά πτυχία. Λίγη Ιατρική για τα ιατρεία, γνώσεις μηχανικού για να ξέρεις αν το κτίριο γύρω σου στέκεται όπως πρέπει, λογιστική για να καταλαβαίνεις τι ακριβώς πληρώνεις, εργατικό δίκαιο για τη δουλειά σοy, λίγη χημεία όταν σταματάς στο βενζινάδικο και λίγες γνώσεις ηλεκτρολόγου-μηχανολόγου για να καταλαβαίνεις αν σε κλέβει το συνεργείο. Αν σου περισσεύει χρόνος τα βράδια, διάβασε και κανένα ΦΕΚ. Δεν χρειάζεται να γίνεις ειδικός σε όλα. Χρειάζεται απλώς να φτάσεις σπίτι το βράδυ χωρίς να σε έχουν εξαπατήσει, τραυματίσει, δηλητηριάσει ή χρεώσει για κάτι που δεν πήρες.
Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη άνοιξε ξανά αυτή την τρύπα κάτω από τα πόδια μας. Μετά τον θάνατό του, και ενώ διερευνώνται οι συνθήκες υπό τις οποίες υποβλήθηκε σε πλασμαφαίρεση, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών έκανε αυτοψία στο ιατρείο και εντόπισε δύο μηχανήματα πλασμαφαίρεσης τα οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν επιτρέπεται να είναι εγκατεστημένα σε ιατρείο αυτού του τύπου. Το συγκεκριμένο ιατρείο είχε ελεγχθεί το 2024 και το 2025 και ο ΙΣΑ διευκρίνισε ότι τότε τα μηχανήματα δεν βρίσκονταν εκεί. Κι εδώ βρίσκεται το πρόβλημα. Όχι ότι δεν έγινε έλεγχος. Έγινε. Αλλά ο έλεγχος καταγράφει μια στιγμή, ενώ η πραγματικότητα συνεχίζει να κινείται μετά την αποχώρηση του ελεγκτή.
Αυτό είναι κάτι που πρέπει να καταλάβεις νωρίς αν θέλεις να κυκλοφορείς με σχετική ηρεμία: ένας χώρος μπορεί να είναι απολύτως νόμιμος τη στιγμή που περνά ο ελεγκτής και κάτι εντελώς διαφορετικό λίγες εβδομάδες αργότερα. Δεν γίνεται φυσικά να υπάρχει ένας επιθεωρητής έξω από κάθε ιατρείο, ένας άνθρωπος της Επιθεώρησης Εργασίας πίσω από κάθε εργοδότη ή ένας ελεγκτής δίπλα σε κάθε αντλία καυσίμων. Μόνο που αυτό είναι το πρόβλημα που πρέπει να λύσει το κράτος και όχι ο πολίτης. Εγώ θέλω να μπω σε ένα ιατρείο χωρίς να πρέπει να γνωρίζω αν η θεραπεία που μου προτείνουν επιτρέπεται να γίνεται εκεί, αν το μηχάνημα απέναντί μου καλύπτεται από την άδεια λειτουργίας, αν αυτός που το χειρίζεται δικαιούται να το χειρίζεται και ποια υπηρεσία είναι αρμόδια να τα έχει ελέγξει όλα αυτά πριν ξαπλώσω. Αν πρέπει να τα ξέρω εγώ, τότε ας μου δώσουν τουλάχιστον το πτυχίο.
Πολιτισμός είναι η στιγμή που ένας άνθρωπος μπορεί να αγνοεί χιλιάδες πράγματα και παρ’ όλα αυτά να είναι ασφαλής, επειδή κάποιος άλλος έχει αναλάβει να γνωρίζει, να ελέγχει και να επιβάλλει τους κανόνες για λογαριασμό του.
Το ίδιο ισχύει στο βενζινάδικο. Δεν έχω καμία επιθυμία να γνωρίζω πώς λειτουργεί το σύστημα εισροών-εκροών, πώς αλλοιώνεται μια αντλία ή τι μπορεί να γίνει στο λογισμικό της. Θέλω να βάλω σαράντα λίτρα και να πάρω σαράντα λίτρα. Επαναστατική απαίτηση. Το 2025 η ΑΑΔΕ σφράγισε πρατήρια στην Αττική όπου είχαν εντοπιστεί παρεμβάσεις στους μηχανισμούς των αντλιών και στο σύστημα εισροών-εκροών. Βάλαμε την τεχνολογία να φυλάει την αγορά και πολύ γρήγορα χρειάστηκε κάποιος να φυλάει και την τεχνολογία. Η απάτη βλέπεις δεν μένει ποτέ πίσω στις εξελίξεις.
Μετά έρχεται η εργασία. Η Επιθεώρηση Εργασίας πραγματοποιεί δεκάδες χιλιάδες ελέγχους κάθε χρόνο, επομένως δεν μπορεί κανείς σοβαρά να πει ότι δεν γίνεται τίποτα. Ο εργαζόμενος όμως εξακολουθεί να πρέπει να γνωρίζει πότε παραβιάζεται το ωράριό του, πώς δηλώνεται η υπερωρία, τι ισχύει με την ψηφιακή κάρτα, τι πρέπει να πληρωθεί, πότε πρέπει να πληρωθεί και πού πρέπει να απευθυνθεί όταν κάτι από όλα αυτά πάει στραβά. Κάπου εδώ η γραφειοκρατία έχει πετύχει ένα μικρό θαύμα: έχει μετατρέψει την προστασία του πολίτη σε quiz γνώσεων.
Αγοράζεις σπίτι; Βρες καλό μηχανικό. Έχεις φορολογικό θέμα; Βρες καλό λογιστή. Έχεις πρόβλημα στη δουλειά; Βρες εργατολόγο. Έχεις ιατρικό θέμα; Πάρε δεύτερη γνώμη. Βάζεις καύσιμα; Διάλεξε πρατήριο που «ξέρεις». Τρως κάπου; Κοίτα τις κριτικές. Και πάνω από όλα, πρόσεχε. Πρόσεχε τι υπογράφεις, πρόσεχε τι πληρώνεις, πρόσεχε ποιον εμπιστεύεσαι, πρόσεχε τι βάζεις στο αυτοκίνητο, πρόσεχε ποιος σε εξετάζει, πρόσεχε τι γράφει η απόδειξη. Πρόσεχε, γιατί μπορεί να μην πρόσεξε κανείς πριν από εσένα.
Διαβάστε στο Black Book:
Μόνο που αν πρέπει να τα ελέγχω όλα μόνος μου, κάποιος πρέπει να μου εξηγήσει τι ακριβώς πληρώνω το κράτος να κάνει. Γιατί να χρειάζεται ο πολίτης να ψάχνει μόνος του αν αυτό που του συμβαίνει είναι νόμιμο, ασφαλές ή απλώς επικίνδυνο; Πληρώνουμε φόρους ακριβώς για να μπορούμε να είμαστε ανίδεοι σε ορισμένα πράγματα. Θέλω να μπαίνω σε ένα ασανσέρ χωρίς να ξέρω πώς συγκρατείται το κουβούκλιο, να κάθομαι σε ένα εστιατόριο χωρίς να επιθεωρώ την κουζίνα, να γεμίζω το ρεζερβουάρ χωρίς ογκομετρικό εξοπλισμό και να πηγαίνω στη δουλειά χωρίς να κοιμάμαι αγκαλιά με την εργατική νομοθεσία. Αυτό δεν είναι υπερβολική εμπιστοσύνη. Είναι το ελάχιστο που περιμένεις από μια οργανωμένη κοινωνία. Είναι πολιτισμός.
Πολιτισμός είναι η στιγμή που ένας άνθρωπος μπορεί να αγνοεί χιλιάδες πράγματα και παρ’ όλα αυτά να είναι ασφαλής, επειδή κάποιος άλλος έχει αναλάβει να γνωρίζει, να ελέγχει και να επιβάλλει τους κανόνες για λογαριασμό του. Όταν αυτό παύει να ισχύει, αρχίζει το τζόκερ. Να σου τύχει ο σωστός γιατρός, ο τίμιος εργοδότης, ο σοβαρός μηχανικός, το καθαρό πρατήριο, ο λογιστής που πρόσεξε, ο υπάλληλος που διάβασε πραγματικά τον φάκελο, ο ελεγκτής που πέρασε τη σωστή ημέρα. Κάπως έτσι η ασφάλεια παύει να λειτουργεί σαν δικαίωμα και αρχίζει να μοιάζει με προσωπικό ταλέντο. Ο ενημερωμένος έχει καλύτερες πιθανότητες, ο καχύποπτος ακόμη καλύτερες, ο εύπορος αγοράζει δεύτερη γνώμη και ο δικτυωμένος παίρνει ένα τηλέφωνο. Οι υπόλοιποι συνεχίζουν μπροστά και ελπίζουν.
Και μετά, όταν συμβεί κάτι σοβαρό ανοίγει η μεγάλη σκηνή. Έρχονται τα κλιμάκια, οι ανακοινώσεις, οι έρευνες, οι εισαγγελείς, οι φάκελοι και η γνωστή υπόσχεση ότι «θα διερευνηθούν όλα» και «θα χυθεί άπλετο φως». Το φως στην Ελλάδα έχει ένα αξιοθαύμαστο ταλέντο: ανάβει πάντα μετά.
Κράτος όμως δεν είναι εκείνο που μπορεί να σου εξηγήσει με σαράντα σελίδες τι συνέβη χθες. Κράτος είναι εκείνο που μειώνει τις πιθανότητες να συμβεί αύριο. Μέχρι τότε, διαβάστε. Ιατρική, μηχανολογία, λογιστική, εργατικό δίκαιο, χημεία. Κρατήστε και κανένα ΦΕΚ δίπλα στο κρεβάτι. Μπορεί να χρειαστεί. Από τύχη ζούμε.
Η Μαύρη Γραμμή γράφεται κάθε πρωί. Μια σκέψη την ώρα που ο κόσμος ξυπνά ή ξανακοιμάται.
Διαβάζεις BlackBook; Πρόσθεσέ μας στις προτιμώμενες πηγές σου στην Google.
Πρόσθεσε το BlackBook στην Google
