Ο Τομ Κρουζ έγινε μύθος. Τώρα πρέπει να αποδείξει ότι παραμένει ηθοποιός

Ο Τομ Κρουζ είναι ένας από τους διασημότερους ανθρώπους που έζησαν ποτέ και, έπειτα από σαράντα πέντε χρόνια μπροστά στις κάμερες, παραμένει ένας άνθρωπος που σχεδόν κανείς δεν γνωρίζει. Αυτό από μόνο του είναι ένα μικρό κινηματογραφικό θαύμα. Τον έχουμε δει να κρέμεται από αεροπλάνα, να οδηγεί μηχανές στο κενό, να τρέχει πάνω σε ταράτσες, να πιλοτάρει αεροσκάφη, να πεθαίνει και να ξαναζεί, να σώζει επανειλημμένα τον κόσμο. Έχουμε παρακολουθήσει το πρόσωπό του σε γιγαντοοθόνες για τέσσερις δεκαετίες και παρ’ όλα αυτά, αν αφαιρέσεις τις ταινίες, μένει ένα παράξενο κενό. Ρώτησέ τον τι κάνει όταν δεν δουλεύει και θα σου πει ότι προετοιμάζεται για την επόμενη ταινία. Ρώτησέ τον πού βρίσκεται το σπίτι του και η απάντηση θα καταλήξει πάλι σε ένα κινηματογραφικό πλατό. «Το να κάνω ταινίες δεν είναι αυτό που κάνω. Είναι αυτό που είμαι». Ελάχιστες φράσεις περιγράφουν καλύτερα τον Τομ Κρουζ.

Τώρα, στα 64 του, κάνει κάτι που είχε σχεδόν σταματήσει να κάνει. Επιστρέφει σε έναν σκηνοθέτη που δεν χρειάζεται τον Τομ Κρουζ ως μηχανή μιας επιτυχημένης κινηματογραφικής σειράς, αλλά τον Τομ Κρουζ ως ηθοποιό. Το Digger του Αλεχάντρο Γκονσάλες Ινιάριτου είναι μια μεγάλη, πρωτότυπη παραγωγή, μια σκοτεινή κωμωδία στην οποία ο Κρουζ υποδύεται έναν μεγιστάνα του πετρελαίου που προκαλεί κάτι που μπορεί να εξελιχθεί στο τέλος του κόσμου. Μαζί του βρίσκονται η Σάντρα Χίλερ, ο Τζέσι Πλέμονς και ο Ριζ Άχμεντ. Δεν υπάρχει Ίθαν Χαντ. Δεν υπάρχει Μάβερικ. Δεν υπάρχει ένας ήδη γνωστός κινηματογραφικός κόσμος για να τον προστατεύσει. Και ξαφνικά επιστρέφει μια ερώτηση που το Χόλιγουντ είχε σχεδόν ξεχάσει να κάνει: πόσο καλός ηθοποιός είναι πραγματικά ο Τομ Κρουζ;

Η απάντηση βρίσκεται σκορπισμένη σε μια φιλμογραφία που σήμερα μοιάζει σχεδόν παράλογη. Στάνλεϊ Κιούμπρικ και Μάτια Ερμητικά Κλειστά. Πολ Τόμας Άντερσον και Μανόλια. Μάικλ Μαν και Collateral. Στίβεν Σπίλμπεργκ και Minority Report. Μάρτιν Σκορσέζε και Το Χρώμα του Χρήματος. Όλιβερ Στόουν και Γεννημένος την 4η Ιουλίου. Ρίντλεϊ Σκοτ και Θρύλος. Για ένα μεγάλο κομμάτι της καριέρας του, ο Κρουζ δεν αναζητούσε απλώς επιτυχίες. Αναζητούσε τους ανθρώπους που μπορούσαν να τον στριμώξουν λίγο περισσότερο μέσα στο κάδρο. Ύστερα συνέβη κάτι ενδιαφέρον. Καθώς το Χόλιγουντ άρχισε να εμπιστεύεται περισσότερο τις κινηματογραφικές σειρές παρά τους ίδιους τους σταρ, ο Κρουζ έκανε κάτι παράξενο: μετέτρεψε τον ίδιο του τον εαυτό σε κινηματογραφική σειρά.

Το σώμα πήρε τη θέση του χαρακτήρα. Οι επικίνδυνες σκηνές έγιναν μέρος της ερμηνείας. Η ίδια η πιθανότητα ότι μπορεί να σκοτωθεί μπροστά στην κάμερα μετατράπηκε σε στοιχείο της κινηματογραφικής εμπειρίας. Στις Επικίνδυνες Αποστολές δεν πηγαίναμε μόνο για να δούμε τι θα συμβεί στον Ίθαν Χαντ. Πηγαίναμε για να δούμε τι είχε αποφασίσει να κάνει στον εαυτό του ο Τομ Κρουζ αυτή τη φορά. Το Top Gun: Μάβερικ ήταν ίσως η τελειότερη μορφή αυτής της ιδέας. Δεν ήταν απλώς μια συνέχεια μιας παλιάς επιτυχίας. Ήταν η απόδειξη ότι ένας άνθρωπος μπορούσε ακόμη να σηκώσει μια ολόκληρη κινηματογραφική αίθουσα στις πλάτες του. Σε μια εποχή που η βιομηχανία προσπαθούσε να ξαναφέρει το κοινό στις αίθουσες, ο Κρουζ εμφανίστηκε σχεδόν σαν άνθρωπος που είχε αναλάβει προσωπικά να υπερασπιστεί το ίδιο το σινεμά.

Μόνο που υπάρχει μια παγίδα όταν περνάς τόσα χρόνια παίζοντας τον αθάνατο. Κάποια στιγμή αρχίζουμε να ξεχνάμε ότι μπορείς να παίξεις και έναν άνθρωπο. Γι’ αυτό το Digger έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από μία ακόμη «μεγάλη ταινία του Τομ Κρουζ». Ο Ινιάριτου δεν μιλά για εκείνον σαν να έχει μπροστά του έναν κασκαντέρ με εξαιρετικά ακριβό ασφαλιστήριο συμβόλαιο. Μιλά για μάτια, ρυθμό, κίνηση, σιωπή, επιθετικότητα, ευαλωτότητα. Περιγράφει μια πολύπλοκη σκηνή με εκατοντάδες κομπάρσους όπου ο Κρουζ πρέπει να συντονίζει σχεδόν ολόκληρη τη χορογραφία της κάμερας και των ηθοποιών. Του δίνει επτά παρατηρήσεις. Ο Κρουζ ακούει, λέει «το έχω» και εκτελεί. Αυτό είναι ένα διαφορετικό είδος κινδύνου. Δεν χρειάζεται γκρεμός. Αρκεί η πιθανότητα να αποτύχεις ως ηθοποιός.

Ο ίδιος ο Κρουζ λέει ότι το Digger είναι ο δυσκολότερος χαρακτήρας που έχει παίξει. Θα μπορούσε εύκολα να είναι ακόμη μία υπερβολή της προώθησης μιας καινούργιας ταινίας. Μόνο που ο Ινιάριτου κάνει την υπόσχεση πιο ενδιαφέρουσα. Ο σκηνοθέτης του Μπέρντμαν, της Βαβέλ και της Επιστροφής δεν φαίνεται να τον διάλεξε παρά το γεγονός ότι είναι ο Τομ Κρουζ. Πιθανότατα τον διάλεξε ακριβώς επειδή είναι ο Τομ Κρουζ. Ένας άνθρωπος που έχει περάσει δεκαετίες μετατρέποντας τον έλεγχο, την ακρίβεια, την αντοχή και τη δημόσια εικόνα του σε κινηματογραφικό μηχανισμό γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρων όταν ένας σκηνοθέτης αποφασίζει να χρησιμοποιήσει όλα αυτά όχι για να προστατεύσει τον μύθο, αλλά για να τον δοκιμάσει.

Ο Ινιάριτου έχει μπροστά του κάτι που κανένα σενάριο δεν μπορεί να κατασκευάσει από την αρχή: σαράντα πέντε χρόνια Τομ Κρουζ. Όταν κοιτάζουμε αυτό το πρόσωπο δεν βλέπουμε μόνο έναν χαρακτήρα. Βλέπουμε τον Μάβερικ, τον Ίθαν Χαντ, τον Βίνσεντ του Collateral, τον Φρανκ Τ. Τζ. Μάκι του Μανόλια, τον Μπιλ Χάρφορντ του Μάτια Ερμητικά Κλειστά. Βλέπουμε μαζί τον νεαρό σταρ, τον ήρωα δράσης, τον παραγωγό, την εμπορική εικόνα, τον άνθρωπο που αποφάσισε ότι δεν θα άφηνε ποτέ την ηλικία να γίνει το κυρίαρχο μέρος της δημόσιας παρουσίας του. Το Digger μπορεί να χρησιμοποιήσει όλο αυτό το βάρος.

Γι’ αυτό έχει ενδιαφέρον και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται η νέα ταινία. Το πρώτο μεγάλο διαφημιστικό υλικό αφιερώνει περισσότερο χρόνο στο παρελθόν του Κρουζ παρά στην ίδια την ταινία, σαν να μας λέει: πριν δείτε αυτόν τον άνθρωπο, θυμηθείτε ποιος υπήρξε. Γιατί μία ολόκληρη γενιά τον γνώρισε διαφορετικά. Για τους νεότερους θεατές ο Τομ Κρουζ είναι πρωτίστως ο άνθρωπος των Επικίνδυνων Αποστολών και του Top Gun. Ο ίδιος διαφωνεί ότι το κοινό τον έχει περιορίσει εκεί και πιθανότατα έχει ένα δίκιο. Οι διαδικτυακές πλατφόρμες έδωσαν στις παλιότερες ταινίες τη δυνατότητα να αποκτήσουν νέες ζωές. Όμως η αλλαγή στην εικόνα του είναι πραγματική. Υπήρξε μια εποχή που ο Κρουζ μπορούσε μέσα σε λίγα χρόνια να περάσει από τον Κιούμπρικ στον Σπίλμπεργκ, από τον Πολ Τόμας Άντερσον στον Κάμερον Κρόου και από τον Μάικλ Μαν σε μια τεράστια εμπορική παραγωγή. Σήμερα μια συνεργασία Τομ Κρουζ και Ινιάριτου μοιάζει σχεδόν με επιστροφή κάποιου εξαφανισμένου κινηματογραφικού είδους.

Και συμβαίνει σε μια περίεργη στιγμή για το Χόλιγουντ. Εδώ και χρόνια η βιομηχανία ανακυκλώνει ό,τι γνωρίζει ήδη ότι αναγνωρίζουμε: συνέχειες, κινηματογραφικά σύμπαντα, υπερήρωες, υπάρχοντες χαρακτήρες, τίτλους που φέρνουν μαζί τους έτοιμο κοινό. Το Digger δεν έχει τίποτε από αυτά. Είναι μια ακριβή, πρωτότυπη ταινία ενός δημιουργού με έναν από τους μεγαλύτερους σταρ στον πλανήτη. Η ειρωνεία είναι σχεδόν τέλεια. Ο Κρουζ πέρασε δύο δεκαετίες συσσωρεύοντας δύναμη μέσα από επιτυχημένες κινηματογραφικές σειρές και τώρα χρησιμοποιεί αυτή τη δύναμη για να κάνει κάτι που τα μεγάλα στούντιο φοβούνται όλο και περισσότερο: μια ταινία που δεν υπήρχε πριν.

Ο ίδιος λέει ότι έτσι δούλευε πάντα. Όταν κάτι πετύχαινε, έπαιρνε όσα είχε κερδίσει και τα έβαζε ξανά όλα στο επόμενο στοίχημα. Δεν έβλεπε τις επιτυχίες ως άδεια για να προστατεύσει την καριέρα του, αλλά ως κεφάλαιο για το επόμενο ρίσκο. Είναι εύκολο να γελάσεις λίγο με την ένταση του Τομ Κρουζ. Το ξέρει και ο ίδιος. «Οι φήμες είναι αληθινές», λέει ότι προειδοποιεί όσους πρόκειται να δουλέψουν μαζί του. Θα φτάσει πρώτος. Θα απαιτήσει πολλά. Θα μείνει εκεί μέχρι να γίνει σωστά. Αυτή όμως η σχεδόν παράλογη ένταση εξηγεί και κάτι άλλο: πώς ένας άνθρωπος παρέμεινε κινηματογραφικός σταρ από το 1981 μέχρι σήμερα, σε μια βιομηχανία που στο μεταξύ άλλαξε σχεδόν τα πάντα.

Ο Τομ Κρουζ δεν μας επέτρεψε ποτέ πραγματικά να τον γνωρίσουμε. Κάθε φορά που κάποιος προσπαθεί να περάσει πίσω από τις ταινίες, εκείνος τον οδηγεί ξανά σε αυτές. Στην κάμερα, στους φακούς, στους σκηνοθέτες, στα συνεργεία, στην επόμενη σκηνή, στην επόμενη ταινία. Προσπαθούμε εδώ και δεκαετίες να ανακαλύψουμε τον άνθρωπο πίσω από τον Τομ Κρουζ. Εκείνος εξακολουθεί να απαντά με τον μοναδικό τρόπο που γνωρίζει: κάνει άλλη μία ταινία. Το ενδιαφέρον με το Digger είναι ότι αυτή τη φορά απέναντί του υπάρχει ένας σκηνοθέτης που μπορεί να μη θέλει να προστατεύσει τον μύθο. Θέλει να δει τι υπάρχει από κάτω.