Δέσποινα Κούρτη: «Καίγομαι πάνω στη σκηνή όταν ερμηνεύω Τσέχωφ»

Η φινετσάτη εμφάνισή της, ίσως, και να σε ξεγελάσει για λίγο. Κι όμως, χρειάστηκαν, μόλις, λίγα λεπτά για να πάρει τα ηνία της συζήτησης η Δέσποινα Κούρτη που, εκτός, από τη σκηνή, φλέγεται και όταν μιλάει, όταν γελάει σαν έφηβη, όταν νιώθει αμήχανα και όταν απλά θέλει να ουρλιάξει πως πιστεύει στη ζωή και κανείς δεν έχει δικαίωμα να της το στερήσει αυτό. Το αερικό της Οδού Κυκλάδων ίπταται πάνω από το Θέατρο Θησείον και με το μαγικό ραβδάκι της μεταμορφώνεται σε Αρκάντινα, Μάσα και, φυσικά, Νίνα για τις ανάγκες της νέας παραγωγής της Ομάδας ΠΥΡ, «Ο Γλάρος» σε σκηνοθεσία Ζωής Ξανθοπούλου. Ο Τσέχωφ, η Τέχνη, ο Δημήτρης Ήμελλος και ο Φελίνι είναι μόνο μερικά από αυτά που συζητήσαμε και αν δεν έπρεπε να προετοιμαστεί για την παράσταση, ίσως, να μιλούσαμε ακόμη.

Θα ήθελα να ξεκινήσουμε με το σκηνικό της παράστασης που παραπέμπει σε χωματερή. Ένας σκουπιδότοπος όπου οι ήρωες πρέπει να επιβιώσουν πάση θυσία. Όπως, ακριβώς συμβαίνει και στη ζωή μας. Και για να παραφράσω μια ατάκα από μια άλλη ηρωίδα του Ρώσου δραματουργού, οι άνθρωποι όσες δυσκολίες και να συναντήσουν πρέπει να συνεχίζουν να ζουν;

Δεν νομίζω πως υπάρχει εύκολη απάντηση σε αυτό. Για εμένα, ναι! Για εμένα η χαρά είναι στο να επιμένω να ζω. Σε αυτό που κάνω, στους ανθρώπους που βρίσκονται κοντά μου. Μπορώ να αναγνωρίσω και να κατανοήσω οποιαδήποτε επιλογή. Ακόμα και αυτή που λέει δεν αντέχω άλλο, που λέει παραιτούμαι. Καμιά φορά θέλει δύναμη να κάνεις πίσω. Εγώ απλά προσπαθώ να βρίσκω τη χαρά σε απλά πράγματα που για εμένα είναι σημαντικά. Η χαρά είναι εδώ. Προσπαθείς, πέφτεις, συνεχίζεις, επιβιώνεις πας παρακάτω, με απλά λόγια ζεις. Δεν είμαι υπερβολικά θετική, αλλά κρατάω ένα σπόρο πίστης, το οποίο δεν ξέρω γιατί το έχω, αλλά το έχω. Ένα σπόρο πίστης μέσα σε όλα όσα ζούμε. Και αυτό με τη χαρά μου το αποδεικνύει η ίδια η ζωή.

Έχετε τη δύναμη να διατηρείτε την πίστη σας ακόμα κι αν ζούμε μέσα στο χάος; Λίγο, πριν μιλήσουμε, η αρχική της οθόνης μου πρόβαλε εικόνες ακρωτηριασμένων παιδιών.

Δυστυχώς, ισχύει. Δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω σε αυτό που λέτε, η βία έχει αυξηθεί παντού. Υπάρχει μια γενικευμένη απελπισία, όμως, έχει σημασία και που κοιτάς. Εγώ προσωπικά προσπαθώ να παίρνω αποστάσεις από το ό,τι με ταΐζουν με το κουτάλι ως μαυρίλα. Δεν το δέχομαι. Αρνούμαι. Δεν υπάρχει μόνο το σκοτάδι. Είμαι πολύ ευαίσθητη απέναντι σε αυτό. Η απελπισία μπορεί να με ρίξει κάτω, να με διαλύσει.  Ξέρω ότι έχει να κάνει και με δικές μας επιλογές σε σχέση με το που κοιτάμε. Και όταν λέω ότι υπάρχει χαρά γύρω μας το πιστεύω από την ίδια τη ζωή. Για εμένα αυτή η χαρά βρίσκεται στους ανθρώπους.

Αυτή η συνειδητή αισιοδοξία οφείλει την ύπαρξή της στην τέχνη; Μπορεί η τέχνη να διαρρήξει το σκοτάδι και να αφήσει μια ελάχιστη χαραμάδα ελπίδας ή αυτό ακούγεται πολύ αυτοαναφορικό σαν οδηγός ευζωίας που είναι και της μόδας;

Το πρώτο πράγμα που με ρωτήσατε ήταν εάν ευχαριστήθηκα την παράσταση με αφορμή την πρεμιέρα του «Γλάρου» και σας απάντησα, ναι.  Φυσικά, λοιπόν, και παίζει ρόλο η τέχνη, όμως, δεν υπάρχει μόνο αυτό στη δική μου ζωή. Επιμένω να πιστεύω πως τη χαρά μας τη δίνουν οι άνθρωποι. Εννοείται παίζει ρόλο η δουλειά μας και εμένα η δουλειά μου είναι το θέατρο. Είναι όμορφο να βγαίνεις από το σπίτι σου κάθε μέρα και να υπερβαίνεις ένα σωρό εμπόδια για να κάνεις κάτι το οποίο το γουστάρεις πολύ. Όμως, όλα αυτά, ίσως, και να μην έχουν σημασία εάν δεν μπορείς να τα μοιραστείς με τους ανθρώπους σου. Για εμένα είναι ο σύντροφός μου, τα ανίψια μου, οι συνεργάτες μου, οι δικοί μου άνθρωποι. Το πρώτο πράγμα που θέλω όταν έρχομαι στο θέατρο και βλέπω τα παιδιά είναι να είμαστε καλά. Σε αυτό το μικρό πλαίσιο που ξέρω ότι θα χαθούμε μετά και θα είμαστε για κάποιες μέρες την εβδομάδα μαζί αλλά είναι τόσο έντονο και σκληρό και δύσκολο και προκλητικό όμως που συνδέεσαι. Και το πρώτο πράγμα που θες είναι να το ευχαριστιέσαι.

Με αφορμή τη συζήτησή μας για την παράσταση έψαξα στη βιβλιοθήκη μου και ξετρύπωσα τον «Γλάρο» και μπορώ να υποθέσω πως έχετε διαβάσει πολλές φορές το κείμενο του Τσέχωφ. Πώς γίνεται ένα έργο να ενηλικιώνεται μαζί μας;

Όταν είναι πολύ μεγάλος ο συγγραφέας αυτό γίνεται. Είναι πολύ μεγάλος συγγραφέας ο Τσέχωφ. Εγώ που, όντως το είχα διαβάσει πριν μπω στη σχολή, δεν είχα καταλάβει τίποτα. Τίποτα. Από αυτά που ψυλλιάζομαι τώρα είναι πολύ βαθύς. Επίσης δεν ντρέπεται να μιλήσει για τους ανθρώπους. Δεν ντρέπεται να φτιάξει ανθρώπους οι οποίοι την ίδια στιγμή είναι αξιαγάπητοι και την ίδια στιγμή αξιολύπητοι. Την ίδια στιγμή μικροπρεπείς, δέσμιοι παθών και ονείρων τα οποία είναι χάρτινα αλλά και βαθιά ικανοί για πολύ μεγάλη αγάπη. Αυτό κάνει ο Τσέχωφ για αυτό και είναι σπουδαίος. Φτιάχνει κάτι τόσο πολύπλοκο, όπως είμαστε. Πολύ πρισματικό και αληθινό που δεν σταματάς να ανακαλύπτεις. Πραγματικά δεν σταματάς να ανακαλύπτεις.

Στη δραματουργία του Τσέχοφ όλα περιστρέφονται γύρω από τη ματαίωση. Οι προσδοκίες της Νίνας, του Τρεπλιέφ, ακόμα και ο Τριγκόριν δείχνει παθητικότητα στο να διεκδικήσει τα όνειρά του.

Δεν ξέρω αν είναι στάσιμοι ή αν τελικά δεν τα καταφέρνουν, έτσι, όπως πίστευαν σε μια εποχή αθωότητας. Η ματαίωση είναι πολύ ισχυρή. Είναι σαν να αφήνουν κάτω τα βάρη και να απελευθερώνονται.  Η Νίνα λέει στο τέλος: «τώρα καταλαβαίνω ότι αυτό που έχει σημασία δεν είναι η δόξα και η λάμψη που ονειρευόμουν. Συτό που μετράει είναι να ξέρεις να υπομένεις». Ίσως καμιά φορά τα όνειρα που κάνουμε να μην ανταποκρίνονται στα δικά μας θέλω ή και ίσως, ακόμη, να μην είναι και τόσο σημαντικά όσο νομίζαμε. Εγώ στον «Γλάρο» βλέπω πληγωμένους ανθρώπους. Για παράδειγμα, η Νίνα στην τέταρτη πράξη μπαίνει και είναι άλλος άνθρωπος. Η Αρκάντινα καταλαβαίνουμε ότι έχει επιβιώσει μέσα από όλα αυτά τα βάρη με τρόπο άγριου survivor. Στον Τσέχωφ δεν υπάρχει κανένας ηρωισμός. Βλέπεις, περισσότερο τον αγώνα, παρά τη νίκη. Ο Τσέχωφ γυρνάει την πλάτη σε αυτό που έχουμε μάθει από τις αμερικάνικες ταινίες ή την αμερικάνικη κουλτούρα των winners και losers την οποία εγώ δεν τη συμπαθώ καθόλου.

Από τους τρεις γυναικείους ρόλους που ερμηνεύετε ποιος είναι αυτός που σας αναπαύει περισσότερο;

Δεν υπάρχει κανένας που να με αναπαύει. Δεν υπάρχει… Είναι και οι τρεις… Δεν ξέρω πως να το πω. Δεν με αναπαύουν. Ίσα ίσα μου βάζουν φωτιά. Καίγομαι πάνω στη σκηνή μαζί τους. Επίσης, με ενθουσιάζει ότι ένας συγγραφέας που αγαπάει πάρα πολύ το χιούμορ, σκάβει τόσο βαθιά που δεν σε αφήνει να πάρεις ανάσα. Δεν υπάρχει ξεκούραση με τον Τσέχωφ, δεν υπάρχει ανάπαυση.

Ενέχει κινδύνους η μεταγραφή κλασικών έργων που στη μνήμη του κοινού έχουν αποτυπωθεί με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο;

Για εμένα υπάρχει. Έτσι, όπως έχω δουλέψει εγώ στο συγκεκριμένο έργο έχω πάρει ρίσκα. Πάντα υπάρχουν ρίσκα. Μπορεί να πετύχεις, μπορεί να αποτύχεις. Τα τελευταία χρόνια με ενδιαφέρει η περιοχή του ρίσκου. Για να καταλάβετε, πριν, να αρχίσουμε τις πρόβες, με παίρνει τηλέφωνο η Ζωή (Ξανθοπούλου) και μου λέει: « Δέσποινα, δες το La Strada του Φελίνι. Αυτός είναι ο κόσμος μας. Αυτό είναι ζωή Ξανθοπούλου. Υπογραφή. Είναι η Ζωή Ξανθοπούλου, ξεκάθαρα. Παίρνει ήδη ένα ρίσκο γιατί το διαβάζει από μια συγκεκριμένη οπτική γωνία. Εμένα αυτό με ενθουσίασε. Το είδα, κατάλαβα τι θέλει να κάνει και με ενθουσίασε. Λέω, ναι, μέσα από αυτόν τον κόσμο θα μιλήσουμε. Μέσα από αυτόν τον κόσμο, ο οποίος είναι πολύ συγκινητικός και ο οποίος είναι η ζωή μας. Ανεξάρτητα αν αυτή η ταινία είναι ιταλικός νεορεαλισμός σε μια εποχή που μας φαίνεται πολύ μακρινή, πολύ πιο φτωχή, πολύ πιο αδαείς οι άνθρωποι.

Τώρα με αυτό που μου λέτε μου έρχονται στο μυαλό οι επιλογές της ομάδας ΠΥΡ, οι οποίες επιμένουν να ξαναδιαβάζουν τα κλασικά έργα και να τα φέρνουν στο σήμερα.

Υπάρχει μονίμως ένας προβληματισμός σε σχέση με το τι κάνεις σήμερα. Υπάρχει η ομάδα και συγχρόνως όλοι κάνουμε και άλλα πράγματα. Για να υπάρχει η ομάδα, όμως, σημαίνει ότι υπάρχει μια κοινή στάση απέναντι σε αυτό που λέμε θέατρο και που έχει σχέση με τη ζωή μας. Από εκεί ξεκινάμε πάντα. Και επειδή αυτό είναι προσωπικό, αυτομάτως, έχει ένα ρίσκο. Δηλαδή, κάθε φορά που μια καλλιτεχνική πράξη η οποία ξεκινάει από σένα και από μια δική σου σχέση με τον κόσμο, στην πραγματικότητα είναι σαν ένα μήνυμα στο μπουκάλι που το πετάς στη θάλασσα.

Πως θα θέλατε να κλείσουμε τη συζήτησή μας;

Υπάρχει κάτι που έλεγε ο Δημήτρης Ήμελλος, ο οποίος τον γνώριζε πολύ καλά τον «Γλάρο», τον είχε ανεβάσει και με τους μαθητές του στη σχολή του Ωδείο Αθηνών. Έλεγε, λοιπόν, αυτός ο υπέροχος άνθρωπος πως: «Τι είναι ο ¨Γλάρος¨; Η μετωπική σύγκρουση του θεάτρου με τη ζωή.» Και είχε τόσο δίκιο. Αυτό είναι ο «Γλάρος»  Μια ισορροπία τρόμου που σε τρώει από παντού και εσύ θέλεις να ζήσεις μέσα της και πολύ απλά ο Θεός βοηθός. Του ανήκει του Δημήτρη αυτή η φράση και δεν πρόκειται να την ξεχάσω ποτέ, όπως, και πολλά πράγματα που είχα μοιραστεί στο θέατρο μαζί του.