Νικόλ Δημητρακοπούλου: «Θαύμα είναι όταν σε ξαφνιάζει η ίδια σου η ζωή»

Με αφορμή τον Θαυματοποιό του Brian Friel, η Νικόλ Δημητρακοπούλου μιλά για την πίστη, την ανάγκη να ελπίζουμε, τις ανασφάλειες του ηθοποιού, τη δύναμη των λέξεων, την πολιτική απογοήτευση και εκείνο το παράξενο πράγμα που εξακολουθούμε να περιμένουμε: ένα θαύμα.

Ο Θαυματοποιός του Brian Friel ανεβαίνει στο Θέατρο Μπέλλος σε σκηνοθεσία Θανάση Δόβρη, με τον Γιώργο Τριανταφυλλίδη, τη Νικόλ Δημητρακοπούλου και τον Ευάγγελο Βογιατζή. Ένα έργο για την πίστη και την αλήθεια, για έναν περιπλανώμενο θεραπευτή, τη γυναίκα του και τον άνθρωπο που οργανώνει τις εμφανίσεις τους, αλλά κυρίως για εκείνη την ανθρώπινη ανάγκη να πιστέψουμε ότι κάτι μπορεί να συμβεί πέρα από αυτό που θεωρούμε δυνατό. Με τη Νικόλ Δημητρακοπούλου η συζήτηση ξεκινά από εκεί και ανοίγει σχεδόν φυσικά. Από τον Friel στο θέατρο, από το θέατρο στη ζωή και από την πίστη στη στιγμή που αρχίζουμε να αμφιβάλλουμε για όσα κάποτε θεωρούσαμε αυτονόητα.

Τι είναι αυτό που σε τραβάει τόσο στον Θαυματοποιό;

Είναι ένα πολύ σπουδαίο έργο και όσο το διαβάζουμε περισσότερο τόσο ανακαλύπτουμε διαφορετικές πλευρές του. Μιλάει για την πίστη, αλλά με την ευρεία έννοια, για την ανάγκη του ανθρώπου να πιστέψει, να πιστέψει στον άνθρωπο, στο θαύμα, στο ότι μπορεί να συμβεί κάτι πέρα από το καθημερινό. Μιλάει για τον καλλιτέχνη, για το πώς ανεβαίνεις στη σκηνή και πρέπει πραγματικά να πιστεύεις αυτό που κάνεις. Την ίδια στιγμή από κάτω υπάρχει ένας κόσμος που θέλει να πιστέψει σε αυτό που βλέπει, να μετακινηθεί κάτι μέσα του.

Η πίστη χρειάζεται να στηρίζεται στην αλήθεια;

Όχι απαραίτητα. Μπορεί να πιστεύεις σε κάτι που δεν είναι αληθινό ή σε κάτι που ονειρεύεσαι, σε κάτι που θα ήθελες να είναι έτσι. Και μόνο όμως που πιστεύεις βαθιά σε κάτι σε βάζει σε μια διαφορετική διαδικασία. Σε κινητοποιεί, γίνεται κίνητρο για να ζεις, να αλλάζεις, να προσπαθείς. Δεν ξέρεις πάντα αν αυτό στο οποίο πιστεύεις είναι αλήθεια ή ψέμα και, καμιά φορά, δεν ξέρω αν σε νοιάζει κιόλας. Εσύ το πιστεύεις και αυτό σε κινεί.

Η ανάγκη μας να πιστέψουμε να είναι ισχυρότερη από την ανάγκη να γνωρίζουμε;

Νομίζω ναι. Αυτό υπάρχει μέσα στο έργο. Οι άνθρωποι πήγαιναν στον θαυματοποιό με τα προβλήματά τους και πίστευαν ότι μπορούσε να τους θεραπεύσει. Κάποιες φορές συνέβαινε, κάποιες φορές όχι. Και όταν συνέβαινε, γιατί συνέβαινε; Επειδή εκείνος είχε κάποια φοβερή ικανότητα ή επειδή ο άλλος είχε τόσο μεγάλη ανάγκη να του συμβεί κάτι; Δεν το γνωρίζουμε.

Τι είναι θαύμα για σένα;

Δεν ξέρω τι είναι θαύμα. Νομίζω ότι είναι κάποιες στιγμές που νιώθεις πως συμβαίνει κάτι λίγο παραπάνω από την πραγματικότητά σου, από αυτό που έχεις συνηθίσει να είσαι. Δεν χρειάζεται να είναι κάτι τεράστιο. Μπορεί μετά να θυμάσαι μια στιγμή και να λες «εκείνη τη στιγμή ήμουν ευτυχισμένη» και να μην μπορείς ακριβώς να εξηγήσεις γιατί. Κάτι είχε συμβεί λίγο παραπάνω από το καθημερινό, κάτι σε είχε ξαφνιάσει. Ίσως θαύμα είναι όταν ξαφνιάζεσαι από την ίδια σου τη ζωή, από τον ίδιο σου τον εαυτό.

Έχουμε ανάγκη να πιστεύουμε σε κάτι;

Εγώ έχω πολύ μεγάλη ανάγκη να πιστεύω σε κάτι και το ανακαλύπτω τώρα περισσότερο, έτσι όπως το συζητάμε. Ζούμε όμως σε μια εποχή που ξέρουμε τα πάντα, βλέπουμε τα πάντα, πληροφορούμαστε για τα πάντα και τελικά δεν πιστεύουμε τίποτα. Όλα μπορεί να είναι ψεύτικα ή να είναι η οπτική του ενός και η οπτική του άλλου. Και πολλές φορές δεν προλαβαίνουμε να καταλάβουμε εμείς οι ίδιοι τι σκεφτόμαστε.

Εσύ σε τι πιστεύεις;

Αυτή τη στιγμή πιστεύω πάρα πολύ σε αυτή την παράσταση και σε ό,τι συμβαίνει πάνω στη σκηνή, στον τρόπο που μας μετακινεί κι εμάς τους ίδιους όσο την παίζουμε. Πιστεύω σε αυτό το είδος θεάτρου, που για λίγη ώρα δημιουργεί έναν κόσμο που πριν δεν υπήρχε και, μόλις τελειώσει η παράσταση, εξαφανίζεται. Γενικά στη ζωή μου έχω ανάγκη να πιστεύω. Πιστεύω στην αγάπη, πιστεύω στους ανθρώπους μου.

Τι είναι αυτό που αρνείσαι ακόμη να πάψεις να πιστεύεις;

Πιστεύω ότι μπορεί να αλλάξει ο κόσμος γύρω μας, να αλλάξει αυτή η ασχήμια που υπάρχει. Το πιστεύω, παρότι δεν ξέρω πώς. Όταν έχεις παιδιά δεν μπορείς εύκολα να μη σκέφτεσαι έτσι. Βλέπεις το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουν και ξέρεις ότι κάποια στιγμή αυτά τα παιδιά θα πρέπει να βγουν και να διεκδικήσουν τη ζωή τους μέσα σε αυτόν τον κόσμο. Βλέπεις επίσης μια γενιά που μεγάλωσε μέσα στην κρίση, ανθρώπους που είδαν τις οικογένειές τους να δυσκολεύονται, να χρεοκοπούν, να μην μπορούν να τους εξασφαλίσουν πράγματα. Καμιά φορά πρέπει να βγαίνουμε λίγο από τον μικρόκοσμό μας. Μπορεί κάποιοι από εμάς να ήμασταν πιο τυχεροί, αλλά υπάρχει κόσμος που έχει υποφέρει. Αν όμως δεν πιστέψεις ότι κάτι μπορεί να αλλάξει, μετά τι μένει; Απελπίζεσαι. Πρέπει να πιστεύεις και να ελπίζεις.

Η υποκριτική απαιτεί κι αυτή μια μορφή πίστης;

Πάρα πολύ. Για να μπορέσεις να ανοίξεις πραγματικά τον εαυτό σου στη σκηνή και να εκθέσεις φόβους, δύσκολες εμπειρίες αλλά και πολύ όμορφες στιγμές, πρέπει πρώτα να πιστεύεις ότι αυτό που κάνεις, με τους συγκεκριμένους ανθρώπους και για έναν συγκεκριμένο λόγο, αξίζει. Δεν συμβαίνει πάντα αυτό, ούτε σε κάθε παράσταση ούτε σε κάθε δουλειά. Στον Θαυματοποιό, όμως, είναι ένα από τα βασικά ζητούμενα.

Πόση εμπιστοσύνη χρειάζεται να έχεις στον σκηνοθέτη για να αφεθείς πραγματικά;

Μεγάλη. Πρέπει να επιτρέψεις στο σώμα σου να περάσει μέσα από πράγματα που δεν είναι εύκολα, από τον πόνο, τη δυσκολία, από συναισθήματα που συνήθως προσπαθείς να κρατήσεις σε απόσταση. Για να μπορέσεις να το κάνεις αυτό, χρειάζεται να πιστεύεις και στο έργο και στους ανθρώπους που βρίσκονται δίπλα σου, αλλά και στον σκηνοθέτη. Να αισθάνεσαι ότι αυτό που σου ζητάει δεν είναι αυθαίρετο, ότι υπάρχει λόγος να πας μέχρι εκεί.

Οι ανασφάλειες του ηθοποιού φεύγουν ποτέ;

Είναι ένα επάγγελμα με πάρα πολλές ανασφάλειες. Κάποιες φορές καταφέρνεις να τις διαχειριστείς και κάποιες όχι. Στην πραγματικότητα, είναι μια συνεχής διαχείριση κρίσης.

Τι αρχίζεις να λες στον εαυτό σου όταν σε πιάνει η ανασφάλεια;

Αρχίζω να αναρωτιέμαι αν μπορώ να το κάνω, αν θα τα καταφέρω, αν θα είμαι καλή, αν αυτά που λέω έχουν πραγματικά νόημα. Είναι όλες εκείνες οι σκέψεις που έρχονται μαζί και αρχίζουν να σε τραβούν προς τα μέσα.

Και τι κάνεις όταν αρχίζουν αυτές οι σκέψεις;

Αυτή την περίοδο επιστρέφω στο έργο. Όταν με πιάνει αυτό το άγχος, παίρνω το κείμενο και διαβάζω ξανά τα λόγια μου. Είναι ένας τρόπος να φύγω λίγο από όλες αυτές τις σκέψεις και να ξαναμπώ μέσα στον κόσμο της παράστασης.

Τι σου προσφέρει αυτή η επιστροφή στο κείμενο;

Δεν επιστρέφω στο κείμενο για να είμαι σίγουρη ότι δεν θα ξεχάσω τα λόγια μου. Όταν μπαίνω ξανά μέσα σε αυτά, σταματάω να σκέφτομαι αν θα τα καταφέρω ή αν θα είμαι καλή. Οι λέξεις αρχίζουν να σε οδηγούν. Το κείμενο είναι τόσο δυνατό που δεν χρειάζεται να προσθέσεις κάτι για να αποδείξεις ότι κάνεις κάτι σπουδαίο· χρειάζεται να το υπηρετήσεις. Και όσο επιστρέφεις σε αυτές τις λέξεις, τόσο περισσότερο ανακαλύπτεις το βάθος τους. Εμένα αυτό με ηρεμεί. Είναι σαν να με γειώνουν, σαν να μου δίνουν ένα σταθερό σημείο. Πατάω πάνω στις λέξεις.

Πιστεύεις στη δύναμη των λέξεων;

Βέβαια. Οι λέξεις σε επηρεάζουν σε πολλά επίπεδα. Κουβαλούν αυτό που θέλει να πει ο συγγραφέας, αυτό που εκφράζει ο ρόλος, αλλά και αυτό που αναγνωρίζεις εσύ μέσα τους. Μια λέξη μπορεί να συνδεθεί με κάτι από τη δική σου ζωή και τότε αποκτά μια άλλη διαδρομή, πολύ πιο προσωπική. Σιγά σιγά όλες αυτές οι διαδρομές ενώνονται μέσα σου.

Όταν μια λέξη σε οδηγεί σε κάτι τόσο προσωπικό, πώς παίζεις μετά μια ανάμνηση;

Δεν παίζεις μια ανάμνηση. Πρέπει να σου συμβεί πάλι. Δεν αρκεί να πεις «θυμάμαι τότε που έγινε αυτό» και να θεωρήσεις ότι την έχεις αποδώσει. Για να την αφηγηθείς πραγματικά, πρέπει με κάποιον τρόπο να την ξαναζήσεις. Κι αυτό σημαίνει ότι το σώμα σου πρέπει να επιστρέψει κοντά στη συνθήκη που τη γέννησε, στη δυσκολία, στον πόνο, σε ό,τι εξακολουθεί να κουβαλά αυτή η ανάμνηση.

Πόσο δύσκολο είναι να ξαναμπαίνεις κάθε φορά σε κάτι που σε πονά;

Δεν είναι καθόλου εύκολο και δεν συμβαίνει επειδή απλώς αποφασίζεις ότι «τώρα θα μου συμβεί». Ο σκηνοθέτης μας, ο Θανάσης Δόβρης, δουλεύει πολύ πάνω σε αυτό, στο να μη μένουμε στην περιγραφή μιας κατάστασης, αλλά να προσπαθούμε πραγματικά να τη βιώσουμε πάνω στη σκηνή.

Παίζεις διαφορετικά όταν έχεις απέναντί σου πέντε θεατές αντί για οκτακόσιους;

Έχω παίξει και με πολύ κόσμο και με ελάχιστο. Αν είναι πέντε άνθρωποι, θα παίξω για αυτούς τους πέντε. Και μπορεί να είναι πολύ όμορφη αυτή η αίσθηση, γιατί λες «αυτή είναι η δουλειά μου, αυτό κάνω και θα δώσω ό,τι καλύτερο μπορώ σε αυτούς που ήρθαν σήμερα». Ο κόπος σου δεν μετριέται από το πόσοι κάθονται από κάτω. Το ίδιο οφείλεις να δώσεις είτε έχεις απέναντί σου οκτακόσιους είτε πέντε.

Το θέατρο είναι τελικά και δουλειά του σώματος;

Ναι. Στο τέλος είναι και αυτό. Οι καλλιτέχνες έχουν τις ιδέες και τα οράματά τους, αλλά πάνω στη σκηνή υπάρχει πάντα ένα σώμα που πρέπει να είναι παρόν. Διαθέτεις το σώμα σου, τον κόπο σου, τον ιδρώτα σου. Δεν μπορείς να πεις «σήμερα έχει λίγο κόσμο, θα είμαι λίγο πιο αλλού». Οφείλεις να είσαι εκεί εκατό τοις εκατό, κάθε φορά.

Υπάρχουν πράγματα στα οποία πίστεψες πολύ και σήμερα έχεις αρχίσει να αμφιβάλλεις;

Βέβαια. Με έχουν απογοητεύσει πολλά πράγματα, κυρίως σε σχέση με το κοινωνικό και το πολιτικό περιβάλλον γύρω μας. Κάποτε πίστευα πολύ περισσότερο ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν. Με έναν τρόπο, εξακολουθώ να πιστεύω. Στα χρόνια του πανεπιστημίου πίστευα στα αμφιθέατρα, στους αγώνες, κατέβαινα στους δρόμους με την αίσθηση ότι κάτι μπορεί πράγματι να αλλάξει. Σήμερα έχω αρχίσει να αμφιβάλλω περισσότερο, να χάνω αυτή την πίστη και αυτό με στενοχωρεί πολύ. Νομίζω ότι ως γενιά έχουμε περάσει μια μεγάλη φθορά σε όσα κάποτε πιστεύαμε. Υπάρχει μια διάχυτη κούραση, σαν να χάσαμε κάπου στην πορεία τη βεβαιότητα ότι τα πράγματα μπορούν πραγματικά να αλλάξουν. Και τώρα βρισκόμαστε όλοι κάπως…

Ψάχνουμε κάτι να πιστέψουμε;

Νομίζω πως αυτό κάνουμε τελικά· ψάχνουμε κάτι να πιστέψουμε.

Κι αν τελικά δεν συμβεί κανένα θαύμα;

Ένα θαύμα φαίνεται να χρειαζόμαστε. Αλήθεια είναι.

Αν μπορούσες, λίγο πριν αρχίσει η παράσταση, να ψιθυρίσεις μία μόνο φράση στον άνθρωπο που κάθεται στην πρώτη σειρά, τι θα του έλεγες;

Θα τα καταφέρουμε.