Βασιλική Τρουφάκου: «Στην Ελλάδα η υποκριτική δεν είναι επάγγελμα»

Δύο μέρες πριν την συνάντησή μας στο Μπελ Ρεϋ στο Κουκάκι, στη γειτονιά της δηλαδή, ανηφόρισα στο θέατρο Βράχων τις «Τρωάδες» σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου. Η συγκεκριμένη παράσταση δόθηκε σε συνθήκες καθολικής προσβασιμότητας -όπως συνέβη και στην Επίδαυρο τον Ιούλιο- ενώ στον θίασο της περιλαμβάνονταν και ηθοποιοί της ομάδας Εν Δυνάμει, ομάδας που αποτελείται από καλλιτέχνες με και χωρίς αναπηρία. Η παράσταση με κέρδισε συνολικά αλλά εκεί που πραγματικά με βρήκε κατάκαρδα ήταν όταν η Βασιλική Τρουφάκου ως Ωραία Ελένη τραγούδησε Ανάμεσα στα βράχια φύτρωσε μια λεμονιά.

Από κοντά η Βασιλική είναι μια εξαιρετικά όμορφη γυναίκα και ένα πολύ ωραίο τυπάκι που έχει το θάρρος της γνώμης της αλλά χωρίς υπεροψία, που προχωράει αμφισβητώντας παντός είδους βεβαιότητες και που δεν διστάζει στιγμή να αυτοσαρκαστεί ίσως γιατί αν και αναζητά διαρκώς τη χαρά αναγνωρίζει ότι οφείλουμε να αναρωτιόμαστε και να συζητάμε και για τα δύσκολα.

Μόλις ολοκληρώθηκαν οι παραστάσεις των Τρωάδων, όπου συμπράξατε μαζί με την ομάδα Εν Δυνάμει. Πώς ήταν η εμπειρία της συνύπαρξης στις πρόβες και στη σκηνή;

Βγήκα πολύ κερδισμένη από τη συγκεκριμένη παράσταση. Υπολογίζω και λίγο αλλιώς τα πράγματα· ξέρω ότι ακούγεται κλισέ αλλά είναι αλήθεια. Καθώς αθροίζονται οι εμπειρίες σε όλους τους τομείς, νιώθω να έχω λιγότερες αντοχές και υπομονή- αλλά κάπως για καλό. Θέλω να ξοδεύομαι λιγότερο. Είναι ζητούμενο για μένα να δουλεύω με ουσία και κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι από τις Τρωάδες έλλειπε η ουσία, ξεκινώντας από το ίδιο το κείμενο του Ευριπίδη και περνώντας στην σκηνοθέτρια, την Ελένη Ευθυμίoυ, στην ομάδα των Εν Δυνάμει, σε ολόκληρο τον θίασο. Μπορεί να ακούγονται όλα αυτά κάπως στρογγυλεμένα και συνηθισμένα αλλά δεν τα νιώθω και δεν τα λέω έτσι. Οι άνθρωποι που συγκροτούν τους Εν Δυνάμει αγαπούν με τον τρόπο που αγαπούν τα παιδιά, κι αυτό είναι τρομερή δύναμη ζωής, σε γεμίζει και σε κάνει να ρίχνεις τις όποιες αναστολές σου, να είσαι μια πιο καινούργια και λιγότερο προβλέψιμη εκδοχή του εαυτού σου δίπλα τους. Για μένα, η αγάπη είναι που νοηματοδοτεί και κινεί τη ζωή. Η αγάπη με τροφοδοτεί, είναι το καύσιμό μου.

Θα μπορούσε να είναι αυτό η αρχή για να γίνουν κι άλλες παραστάσεις καθολικά προσβάσιμες και με συμμετοχή ΑμΕΑ συντελεστών;

Είναι σημαντικό πως το επί της ουσίας αυτό συμπεριληπτικό εγχείρημα έγινε στο πλαίσιο του Εθνικού Θεάτρου και μακάρι να γίνουν κι άλλες τέτοιες κινήσεις αλλά δεν φτάνουν τα ευχολόγια. Για να μπορέσουμε να κάνουμε συμπεριληπτικό θέατρο πρέπει να ξεβολεύονται άνθρωποι. Για εμάς η συνεργασία με τους Εν Δυνάμει είναι μόνο κέρδος. Αλλά για να φτάσουμε σε αυτό το κέρδος οι άνθρωποι της ίδιας της ομάδας έχουν κάνει υπερ-προσπάθεια. Δεν φτάνει να λέμε όμορφα λόγια αγάπης και στήριξης. Η αλήθεια είναι ότι υπάρχει και δυσκολία στην αναπηρία κι αυτό σημαίνει ότι πρέπει η υποστήριξη να είναι έμπρακτη και η βοήθεια ουσιαστική. Η καλλιτεχνική διευθύντρια των Εν Δυνάμει, η Ελένη Δημοπούλου, νοίκιαζε  σπίτι στην Αθήνα μαζί με άλλα τέσσερα ανάπηρα μέλη της ομάδας, ως συνοδός και φροντίστρια και ήταν η ίδια που έτρεξε να βρει ακόμα και χορηγίες- γιατί ο βασικός μισθός του Εθνικού Θεάτρου φυσικά δεν φτάνει για να έρθει ένας ανάπηρος άνθρωπος με το συνοδό του, ακόμη περισσότερο αν είναι ανάπηρος δηλαδή με κάποιες αυξημένες ανάγκες, από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα για να συμμετάσχει σε λίγες παραστάσεις. Πρέπει να τα λέμε αυτά, να τα συζητάμε.

Συζητάς με τους συναδέλφους σου για τις πρακτικές δυσκολίες της δουλειά σας;

Όταν μου λένε νέα παιδιά ότι θέλουν να γίνουν ηθοποιοί τους λέω να το κάνουν αν το θέλουν γιατί είναι πολύ σημαντικό να κάνεις κάτι που αγαπάς. Κι εγώ με τη δουλειά μου ευτυχώ, όμως δεν σημαίνει ότι δεν πληρώνω το τίμημα. Δεν γκρινιάζω γιατί το επέλεξα και με κάνει ευτυχισμένη αλλά δεν μπορώ να μην πω ξεκάθαρα ότι υπάρχει τίμημα. Έτσι λοιπόν και στα παιδιά που θέλουν να γίνουν ηθοποιοί τους λέω να κάνουν αυτό που αγαπούν όμως να μπουν στον χώρο γνωρίζοντας ότι στην Ελλάδα η υποκριτική δεν είναι επάγγελμα.

Γιατί;

Γιατί δεν αναγνωρίζεται ως επάγγελμα, δεν αντιμετωπίζεται ως επάγγελμα και δεν προστατεύεται ως επάγγελμα. Το γεγονός ότι μπορεί να σε οδηγήσει να βγάλεις κάποια στιγμή χρήματα δεν το καθιστά επάγγελμα, για παράδειγμα και ο ηλεκτρονικός τζόγος μπορεί να σου αποφέρει κάποια λεφτά. Το επάγγελμα προϋποθέτει κάποιες συνθήκες. Εδώ δεν έχουμε καν συλλογικές συμβάσεις ή -απλώς- συμβόλαια. Προσωπικά, ποτέ μα ποτέ δεν έχω ξεκινήσει γύρισμα ενώ έχω ήδη υπογράψει. Αν μου ακυρώσουν τελευταία στιγμή μια δουλειά απλώς θα μείνω ξεκρέμαστη, δεν θα μπορώ να κάνω τίποτα. Στην πράξη, η όποια προφορική συμφωνία δεσμεύει μόνο εμένα και όχι τον εργοδότη. Κι όλο αυτά συχνά για λίγα χρήματα. Μπορεί να έχεις μια πορεία χρόνων αλλά κάθε φορά η πρόταση που σου έρχεται είναι σαν να ξεκινάς από το μηδέν είναι, για να δώσω ένα παράδειγμα, σαν να έχει κάποιος ένσημα ετών και ειδίκευση αλλά να τον προσλαμβάνουν ως ανειδίκευτο εργάτη. Αντιθέτως, οι δουλειές που κλείνουμε λόγου χάρη στο ίνσταγκραμ γίνονται με πολύ πιο επαγγελματικούς όρους δηλαδή υπογράφουμε ένα συμβόλαιο συμφωνητικό αμοιβαίας δέσμευσης με όρους και υποχρεώσεις. Είναι ο χώρος της διαφήμισης, γι’ αυτό… Οι Αμερικάνοι ηθοποιοί πριν τρία χρόνια μόλις αντιλήφθηκαν ότι το ΑΙ μπορεί να τους αφανίσει -τότε που ακόμη εμείς δεν είχαμε πάρει καν χαμπάρι- κινητοποιήθηκαν και έκαναν μια ιστορική απεργία. Εμείς δεν ξέρω τι περιμένουμε.

Όταν ξεκινούσες την πορεία σου ως ηθοποιός είχες ιδέα τι θα αντιμετωπίσεις;

Όχι βέβαια. Ήμουν ασυγχώρητα ανίδεη. Δεν εννοώ ότι ήμουν αθώα αλλά ότι παρότι δεν μου έλειπε η εξυπνάδα στην πραγματικότητα δεν στρόφαρα, δεν ήξερα πώς να σταθώ και να τα βγάλω πέρα. Έπρεπε να ξέρω καλύτερα. Δεν έχει σημασία πόσο ωραία τα λες αλλά να μπορείς να ανταπεξέλθεις. Πώς ήταν ο Τομ Χανκς στον Ναυαγό και τα κατάφερε με μια σχεδία μέσα στη θάλασσα, κι αφού είχε χάσει ακόμη και τον Γουίλσον; Πιστεύω στον εαυτό μου αλλά ταυτοχρόνως ξέρω πια πώς είναι η πραγματικότητα, ξέρω πόσα ταλαντούχα παιδιά δεν πάτησαν το πόδι τους πάνω στη σκηνή παρότι το άξιζαν οπότε ακριβώς επειδή ήμουν μέσα στην άγνοια όταν ξεκινούσα, πως παρέμεινα για καιρό και ακόμα και τώρα πόσο λίγο μου κόβει , λέω «Μπράβο μου που έφτασα μέχρι εδώ». Δεν λέω να είμαστε πονηροί αλλά τουλάχιστον πρέπει να έχουμε αντίληψη των όρων της δουλειάς. Από τη μια χαίρομαι που βρίσκομαι μακριά από πράγματα με τα οποία συνειδητά δεν θέλω να έχω καμία σχέση, από την άλλη όμως πρέπει να ξέρουμε πώς έχουν τα πράγματα γύρω μας, κοινώς να μην πετάμε χαρταετό. Δεν είχα και κάποιον να με προειδοποιήσει, όλα τα έμαθα αποκτώντας δικά μου «εγκαύματα».

Αυτό που παρατηρώ είναι ότι όταν τοποθετείσαι για κάτι, για παράδειγμα για τις συνθήκες στη δουλειά σου ή για την μητρότητα, δεν εξιδανικεύεις αλλά μιλάς με ρεαλισμό που δεν αφαιρεί το συναίσθημα ή την χαρά που μπορεί να αντλεί κάποιος από μια κατάσταση παρά τις δυσκολίες της.

Νομίζω ότι πρέπει να ανοίγουν συζητήσεις, πως πρέπει να κάνουμε διάλογο. Είναι σωστό που σκεφτόμαστε ξανά πώς θα πούμε τι, είναι σωστό γιατί έχουν σημασία οι έννοιες όμως δεν πρέπει να φτάνουμε στο σημείο που όλες οι λέξεις θα κριθούν ακατάλληλες γιατί τότε επιβάλλεται η σιωπή. Επιλέγω να μιλήσω μόνο όταν θεωρώ ότι κάτι ξέρω και νιώθω ανάγκη να το πω.

Είχες κάνει πρόσφατα ένα ποστ που έθιγε ένα δύσκολο θέμα καταθέτοντας στο τραπέζι του δημόσιου διαλόγου την εμπειρία ότι η εισαγγελική παραγγελία μπορεί να σώσει τη ζωή κάποιου που χρήζει βοήθειας από επαγγελματίες ψυχικής υγείας και πως παρότι είναι μια δύσκολη απόφαση για την οικογένεια σε κάποιες περιπτώσεις είναι η μόνη αποτελεσματική επιλογή που μπορεί να οδηγήσει σε μια καλή νοσηλεία και φροντίδα.

Να ξεκαθαρίσω κατ’ αρχάς ότι δεν μπορώ να γνωρίζω για καμία συγκεκριμένη περίπτωση. Δεν γνωρίζουμε στα αλήθεια τι συμβαίνει μέσα στο ίδιο μας το σπίτι, δεν θα γνωρίσουμε ποτέ πλήρως ακόμα και ποιος είναι ο σύντροφός μας ή ποιοι είναι οι γονείς μας. Δεν γνωρίζω ακόμη και για μένα την ίδια πράγματα. Οι άνθρωποι, εξάλλου,  που μπορεί να έχουν μια περιθωριακή ή «κρυφή» ζωή τις περισσότερες φορές γυρίζουν σε κάποιο σπίτι, σε μια οικογένεια- είναι γονείς, συνάδελφοι και σύντροφοι κάποιων. Μπορώ όμως να στοχαστώ πάνω σε κάτι που συμβαίνει. Έκατσα και έγραψα για να ξεφύγουμε από την εικόνα μιας νοσηλείας που κρατά έναν άνθρωπο αλυσοδεμένο σε ένα καλοριφέρ και από τη σκέψη πως η οικογένεια προβαίνει εύκολα  σε εγκλεισμό, και μετά ξένοιαστα πάει διακοπές. Κι αν κάποιος γνωρίζει ότι τα πράγματα, για παράδειγμα στο Δρομοκαΐτειο, δεν γίνονται σωστά τότε να πάμε να τα αλλάξουμε, αλλά ας μη ταυτίζουμε τη νοσηλεία με το στίγμα και την καταδίκη του ασθενή. Αν σπάσει το πόδι του ο σύντροφός σου θα τρέξεις μαζί του στο νοσοκομείο, στην εγχείρηση, στη νοσηλεία. Έτσι και σε ό,τι προκύψει σε θέμα ψυχικής υγείας θα είσαι εκεί για τον δικό σου άνθρωπο, να φροντίσεις να λάβει τη βοήθεια που χρειάζεται.

Επειδή τα social media έχουν σταδιακά εξελιχθεί σε αρένα το σκέφτεσαι πριν καταθέσεις μια άποψη που ίσως μπορεί να παρεξηγηθεί ή με κάποιον τρόπο να προκαλέσει αντιδράσεις;

Δεν δημοσιολογώ για τα πάντα, μόνο για όσα νιώθω την ανάγκη να πω κάτι βασιζόμενη σε μια εμπειρία ή γνώση. Είμαι ένα συντηρητικό άτομο που ζει μια οικογενειακή ζωή, δεν σχολιάζω όλα τα θέματα της επικαιρότητας.

Γιατί λες ότι είσαι συντηρητική;

Προφανώς δεν είμαι με την κλασική ίσως έννοια του όρου. Όμως το focus της ζωής μου επικεντρώνεται στο μικρόκοσμο της οικογένειας μου. Αυτό δεν είναι συντηρητικό; Στο σπίτι μου θα με βρεις να αλλάζω πάνες στο παιδί μου και να παλεύω μέσα στο ψυγείο με το αιώνιο ερώτημα «τι θα φάμε σήμερα» και όχι στους δρόμους αλλάζοντας τον κόσμο. Νιώθω ότι θα όφειλα να κάνω περισσότερα. Δεν αυτομαστιγώνομαι για όσα δεν κάνω αλλά δεν είμαι περήφανη κιόλας.

Είσαι όμως ένα κοινωνικό κύτταρο που έχει μια επίγνωση και αναρωτιέται για πράγματα που συμβαίνουν. Δεν λέω ότι αυτό αρκεί, αλλά είναι κάτι που μπορεί να εξελιχθεί και που δεν στρέφεται εναντίον των άλλων.

Ναι, από αυτή την άποψη είμαι ένα ενεργό κύτταρο αλλά υπάρχει τόσος ζόφος, που δεν μπορούμε να τον αγνοούμε. Εδώ παρακολουθούμε σε ζωντανή μετάδοση τη συνεχιζόμενη γενοκτονία στη Γάζα. Ντρέπομαι και που το αναφέρω. Όλοι πια μπορούμε να βάλουμε σε μία αποστροφή του λόγου μας το δράμα των Παλαιστινίων και να νιώσουμε λίγο πιο μαχητικοί. Δεν μπορεί να πει κανείς ότι δεν ήξερε… Θα έρθουν μεθαύριο τα παιδιά μας και θα μας ρωτήσουν τι κάναμε γι’ αυτό. Τι θα πω; Ότι ήμουν ένα κύτταρο; Μάλλον μονοκύτταρο, αμοιβάδα ίσως.

Χαρούμενη είσαι ως άνθρωπος; Χαίρεσαι εύκολα;

Ναι, είμαι χαρούμενη κι αγαπάω τη ζωή. Το λέει κι ο Μάλαμας ωραία στο τραγούδι του Είναι θάλασσα ο πόνος κι οι χαρές νησιά… Λέγε με Ισμαήλ και Ιωνά και Οδυσσέα. Ψάχνω για στεριά. Σίγουρα η ζωή έχει χαρές στην καθημερινότητα αλλά δεν είναι και τόσες πολλές και γι’ αυτό είναι κρίμα να μην τις χαιρόμαστε.

Εκτός καθημερινότητας τι σου δίνει χαρά;

Τα ταξίδια. Οι φίλοι. Η τέχνη. Ευτυχώς πια έχει γίνει πιο εύκολο να ταξιδεύεις και αν το ψάξεις μπορείς να το κάνεις οικονομικά, χωρίς να αποκλείεις κάποιους προορισμούς. Το πολύ ωραίο στα ταξίδια είναι ότι παίρνεις μια αδιαμεσολάβητη πληροφορία για μια άλλη χώρα, για έναν άλλον πολιτισμό, για μια άλλη γλώσσα. Βλέπεις όμως δυστυχώς ότι σταδιακά το πράγμα όλο και ομογενοποιείται δηλαδή ένα μαγαζί σαν αυτό που καθόμαστε τώρα μπορεί να υπάρχει ίδιο στη Βιέννη ή οπουδήποτε αλλού. Έτσι δημιουργούνται κάποιες εμπειρίες του σωλήνα,  αποκομμένες από την εκάστοτε τοπική κουλτούρα. Όταν είμαι σε μια χώρα θέλω να δοκιμάζω αυτό που έχει να μου προσφέρει η χώρα. Στο Μεξικό δοκίμασα έντομα από την υπαίθρια αγορά. Τα έφαγα εκεί στον δρόμο, σαν πασατέμπο. Δεν λέω ότι δεν μου ξένισε αλλά ήθελα να το δοκιμάσω γιατί αυτό τρώνε οι άνθρωποι εκεί.

Όταν επιστρέφεις πίσω παθαίνεις λίγο μελαγχολία;

Όχι, όχι. Να είμαστε καλά, να χαιρόμαστε εδώ που είμαστε και θα ταξιδέψουμε ξανά.

Τώρα ετοιμάζεσαι για τη νέα παράσταση που θα πρωταγωνιστείς μαζί με τον Αποστόλη Τότσικα. Σωστά;

Ναι, πρόκειται για το έργο «Γκλόρια», μια μαύρη κωμωδία που εξελίσσεται στο περιβάλλον ενός περιοδικού. Παρακολουθούμε πώς οι άνθρωποι προσπαθούν να ξεκινήσουν την επαγγελματική ζωή τους και να ανελιχθούν μέσα σε ένα corporate οικοσύστημα, δεν αφορά δηλαδή στενά τα media, το οποίο σαφώς επηρεάζει το πώς αναπτύσσονται οι μεταξύ τους σχέσεις. Βλέπουμε πως μπορεί να μην ξέρουμε τελικά ποιος είναι ο άνθρωπος του διπλανού γραφείου ή τι πάθη μπορεί να κρύβονται πίσω από ένα πληκτρολόγιο. Όλοι υποδυόμαστε παραπάνω από ένα πρόσωπα αλλά ο δικός μου βασικός χαρακτήρας είναι η Κέλλυ, μια πολύ έξυπνη, θρασεία γλωσσοκοπάνα που απολαμβάνω επικίνδυνα πολύ να την παίζω. Στην ουσία το έργο μας δείχνει το πώς καλούμαστε να επιβιώσουμε μέσα σε μια κατάσταση που συνεχώς παρακμάζει. Ναι, είναι δύσκολο αυτό που περιγράφει αλλά ταυτοχρόνως προσφέρει γέλιο. Κι έτσι είναι η ζωή μας, είναι όσα λέγαμε πριν. Μέσα σε ένα τόπο που συνεχώς παρακμάζει καλούμαστε να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας, να κάνουμε καλά τη δουλειά μας, να κρατιόμαστε από τη χαρά, να γελάμε.

Εσένα τι σε κάνει να γελάς;

Το παιδί μου.

Info: «ΓΚΛΟΡΙΑ» του Branden Jacobs-Jenkins σε σκηνοθεσία Έμιλυς Λουίζου. Κάθε Δευτέρα και Τρίτη από 12 Οκτωβρίου στο Θέατρο Δημήτρης Χορν (Αμερικής 10). Πρωταγωνιστούν: Αποστόλης Τότσικας, Βασιλική Τρουφάκου, Μαρία Διακοπαναγιώτου, Μάξιμος Μουμούρης, Δανάη Βασιλοπούλου, Στέργιος Μικρούτσικος.