Στο Λαύριο εγκαταστάθηκε ένας από τους ισχυρότερους υπερυπολογιστές του κόσμου. Ο «Δαίδαλος» μπορεί να υποστηρίξει την έρευνα για νέες θεραπείες, την πρόβλεψη ακραίων καιρικών φαινομένων και την ανάπτυξη Τεχνητής Νοημοσύνης. Πώς λειτουργεί, ποιες είναι οι δυνατότητές του και τι σημαίνει για την καθημερινότητά μας;
Τι μπορεί να κάνει ένας υπολογιστής που πραγματοποιεί περίπου 86 εκατομμύρια δισεκατομμύρια μαθηματικές πράξεις κάθε δευτερόλεπτο; Να βοηθήσει στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων, να προσομοιώσει την εξέλιξη ακραίων καιρικών φαινομένων, να επεξεργαστεί τεράστιες συλλογές ιστορικών εγγράφων ή να εκπαιδεύσει συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης. Αυτές είναι μερικές από τις εργασίες για τις οποίες σχεδιάστηκε ο «Δαίδαλος», ο νέος εθνικός υπερυπολογιστής που εγκαταστάθηκε στο Λαύριο. Το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο η ταχύτητά του. Είναι τα επιστημονικά προβλήματα που επιτρέπει πλέον να αντιμετωπιστούν με διαφορετικό τρόπο. Ο «Δαίδαλος» εγκαινιάστηκε στις 19 Οκτωβρίου 2026 στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Η εγκατάστασή του βρίσκεται στο παλιό κτίριο του ηλεκτρικού σταθμού, έναν χώρο που αποτελεί κομμάτι της βιομηχανικής ιστορίας της Ελλάδας. Εκεί όπου κάποτε παραγόταν ηλεκτρική ενέργεια, σήμερα στεγάζεται μια μηχανή σχεδιασμένη να επεξεργάζεται πληροφορίες σε μια κλίμακα που δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε.
Για να καταλάβουμε τη σημασία της χρειάζεται πρώτα να εξηγήσουμε τι ακριβώς είναι ένας υπερυπολογιστής. Δεν πρόκειται για έναν συνηθισμένο υπολογιστή με καλύτερο επεξεργαστή, περισσότερη μνήμη και μεγαλύτερη ταχύτητα. Ούτε για μια γιγαντιαία εκδοχή του υπολογιστή που έχουμε στο γραφείο μας. Είναι ένα ολόκληρο υπολογιστικό σύστημα, αποτελούμενο από πολλές μονάδες επεξεργασίας που συνδέονται μεταξύ τους και συνεργάζονται για την επίλυση εξαιρετικά σύνθετων προβλημάτων.
Η βασική διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο μοιράζεται η εργασία. Ένας συμβατικός υπολογιστής μπορεί να επεξεργάζεται ταυτόχρονα αρκετές εργασίες. Ένας υπερυπολογιστής χρησιμοποιεί χιλιάδες υπολογιστικούς πυρήνες για να εκτελεί παράλληλα τεράστιο αριθμό επιμέρους υπολογισμών. Είναι σαν να προσπαθεί ένας άνθρωπος να εξετάσει χιλιάδες διαφορετικά ενδεχόμενα, ενώ δίπλα του μια πολυάριθμη ομάδα έχει τη δυνατότητα να τα μελετά ταυτόχρονα και να συνδυάζει τα αποτελέσματα. Η συνεργασία αυτή απαιτεί εξαιρετικά γρήγορη επικοινωνία μεταξύ των μονάδων, κατάλληλο λογισμικό και μεγάλη υπολογιστική μνήμη.
Ο «Δαίδαλος» διαθέτει μετρημένη επίδοση 85,69 petaflops. Ο αριθμός εκφράζει την ικανότητά του να εκτελεί περίπου 85,69 εκατομμύρια δισεκατομμύρια πράξεις κινητής υποδιαστολής ανά δευτερόλεπτο σε μια ειδική δοκιμασία απόδοσης. Σύμφωνα με το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ), η ισχύς του είναι περίπου 120 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του προηγούμενου ελληνικού υπερυπολογιστή «Άρη». Στην παγκόσμια κατάταξη TOP500 του Ιουνίου 2026 κατέλαβε την 31η θέση, ενώ βρέθηκε στην 23η θέση της Green500, που εξετάζει την ενεργειακή αποδοτικότητα των υπερυπολογιστών. Το σύστημα κατασκευάστηκε με τεχνολογία της Hewlett Packard Enterprise και επιταχυντές NVIDIA GH200, ενώ διαθέτει προηγμένο σύστημα υδρόψυξης για τη διαχείριση της θερμότητας που παράγεται κατά τη λειτουργία του.
Τι σημαίνουν, όμως, όλα αυτά έξω από τον κόσμο της πληροφορικής; Ας πάρουμε την περίπτωση μιας μεγάλης καταιγίδας. Οι επιστήμονες δεν χρειάζεται απλώς να γνωρίζουν αν θα βρέξει. Προσπαθούν να κατανοήσουν πώς αλληλεπιδρούν η θερμοκρασία, η ατμοσφαιρική πίεση, η υγρασία, οι άνεμοι και η μορφολογία του εδάφους. Για να δημιουργήσουν ένα μοντέλο πρόγνωσης, χωρίζουν την ατμόσφαιρα σε μικρότερα τμήματα και υπολογίζουν πώς μεταβάλλονται οι συνθήκες σε καθένα από αυτά. Όσο αυξάνεται η λεπτομέρεια της προσομοίωσης, τόσο μεγαλώνει και ο όγκος των υπολογισμών.
Ένας υπερυπολογιστής μπορεί να επεξεργαστεί περισσότερα δεδομένα και να επιτρέψει τη δοκιμή πιο σύνθετων μοντέλων. Για την Ελλάδα, όπου οι πλημμύρες, οι καύσωνες και οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν επαναλαμβανόμενες απειλές, αυτή η δυνατότητα μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη. Οι ερευνητές θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να εξετάζουν διαφορετικά σενάρια εξάπλωσης μιας πυρκαγιάς, ανάλογα με την ένταση του ανέμου, την υγρασία και τα χαρακτηριστικά της βλάστησης. Ο υπερυπολογιστής δεν θα προβλέπει με βεβαιότητα την επόμενη καταστροφή, μπορεί όμως να προσφέρει καλύτερα εργαλεία στους επιστήμονες που μελετούν τους κινδύνους.
Στην ιατρική οι δυνατότητες είναι εξίσου ενδιαφέρουσες. Η ανάπτυξη ενός φαρμάκου περιλαμβάνει τη μελέτη πολύπλοκων αλληλεπιδράσεων ανάμεσα σε μόρια και πρωτεΐνες. Με υπολογιστικές προσομοιώσεις, οι επιστήμονες μπορούν να εξετάζουν μεγάλο αριθμό πιθανών συνδυασμών, αναζητώντας εκείνους που αξίζει να δοκιμαστούν στο εργαστήριο. Η διαδικασία δεν καταργεί τα πειράματα ή τις κλινικές μελέτες, αλλά μπορεί να περιορίσει τον χρόνο που απαιτείται για να εντοπιστούν υποσχόμενες ερευνητικές κατευθύνσεις.
Η ίδια υπολογιστική ισχύς μπορεί να αξιοποιηθεί στην ανάλυση ιατρικών εικόνων, στη γενετική έρευνα και στην ανάπτυξη εργαλείων εξατομικευμένης ιατρικής. Σκεφτείτε ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης που εκπαιδεύεται να αναγνωρίζει συγκεκριμένα ευρήματα σε ακτινογραφίες ή μαγνητικές τομογραφίες. Για να αναπτυχθεί και να αξιολογηθεί χρειάζεται κατάλληλα επιλεγμένα δεδομένα, ισχυρούς υπολογιστικούς πόρους και αυστηρό επιστημονικό έλεγχο. Ο «Δαίδαλος» μπορεί να υποστηρίξει το υπολογιστικό μέρος αυτής της διαδικασίας. Την ιατρική κρίση, φυσικά, εξακολουθούν να την έχουν οι γιατροί.
Μία από τις σημαντικότερες αποστολές του συνδέεται με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως εκείνα που βρίσκονται πίσω από τις σύγχρονες εφαρμογές συνομιλίας, εκπαιδεύονται με τεράστιες ποσότητες δεδομένων και απαιτούν ιδιαίτερα ισχυρά υπολογιστικά συστήματα. Μέχρι σήμερα, η ανάπτυξη εφαρμογών αυτής της κλίμακας προϋπέθετε συχνά πρόσβαση σε ακριβές υποδομές του εξωτερικού. Ο «Δαίδαλος» δημιουργεί τη δυνατότητα ένα σημαντικό μέρος αυτής της έρευνας να πραγματοποιείται στην Ελλάδα, μέσα από ευρωπαϊκές και εθνικές συνεργασίες.
Εδώ εμφανίζεται και ο «Φάρος» (PHAROS), το ελληνικό AI Factory που θα αξιοποιεί μέρος της υπολογιστικής ισχύος του νέου υπερυπολογιστή. Οι δύο ονομασίες περιγράφουν διαφορετικά πράγματα. Ο «Δαίδαλος» είναι η υποδομή που πραγματοποιεί τους υπολογισμούς. Ο «Φάρος» είναι το οργανωμένο δίκτυο υπηρεσιών, εργαλείων, επιστημονικής υποστήριξης και συνεργασιών που σχεδιάστηκε για να βοηθήσει ερευνητές, επιχειρήσεις και δημόσιους οργανισμούς να αναπτύξουν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης. Ανάμεσα στις βασικές προτεραιότητες του «Φάρου» βρίσκονται η υγεία, η βιώσιμη ανάπτυξη και ένας τομέας με ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα: η γλώσσα και ο πολιτισμός.
Το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης συμμετέχει στο εγχείρημα με δράσεις που αφορούν τη συγκέντρωση ελληνικών γλωσσικών δεδομένων, την αξιοποίηση ψηφιακού πολιτιστικού περιεχομένου και την ανάπτυξη εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται η δημιουργία ενός μεγάλου ελληνικού γλωσσικού μοντέλου και η αξιοποίηση πολιτιστικών δεδομένων από ελληνικούς φορείς. Οι πιθανές εφαρμογές είναι πολλές. Ένας ιστορικός θα μπορούσε να αναζητά σχέσεις ανάμεσα σε χιλιάδες αρχειακά έγγραφα χωρίς να χρειάζεται να διαβάσει εξαρχής κάθε σελίδα. Ένα μουσείο θα μπορούσε να αναπτύξει εργαλεία που επιτρέπουν στους επισκέπτες να εξερευνούν τις συλλογές του μέσα από σύνθετες ερωτήσεις. Ένας ερευνητής της γλώσσας θα μπορούσε να μελετά την εξέλιξη λέξεων και εκφράσεων μέσα από τεράστιες ψηφιακές συλλογές κειμένων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια μηχανή μπορεί να ερμηνεύσει την ιστορία ή τη λογοτεχνία με την κρίση ενός ανθρώπου. Τα αρχεία περιέχουν ασάφειες, ελλείψεις, αντιφάσεις και συμφραζόμενα που απαιτούν εξειδικευμένη γνώση. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στην αναζήτηση και στην επεξεργασία τους. Η αξιολόγηση των συμπερασμάτων παραμένει ευθύνη των επιστημόνων. Το συνολικό κόστος της επένδυσης για τον «Δαίδαλο» και το Κέντρο Δεδομένων Λαυρίου ανέρχεται σε 58,9 εκατομμύρια ευρώ, με εθνική και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Το έργο εντάσσεται στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα υπερυπολογιστών EuroHPC και προβλέπεται να εξυπηρετεί επιστημονικούς, ακαδημαϊκούς και άλλους φορείς στην Ελλάδα και στην Ευρώπη.
Τα εγκαίνια πάντως δεν σημαίνουν ότι όλες οι υπηρεσίες είναι ήδη διαθέσιμες. Μετά την εγκατάσταση προβλέπεται περίοδος τεχνικών δοκιμών και προετοιμασίας, ενώ η ευρύτερη διάθεση υπηρεσιών του «Φάρου» προς επιχειρήσεις έχει προγραμματιστεί για τον Μάρτιο του 2027. Η αξιοποίηση της υποδομής θα εξαρτηθεί και από την οργάνωση της πρόσβασης, την τεχνική υποστήριξη και τα ερευνητικά έργα που θα αναπτυχθούν. Ο «Δαίδαλος» δεν θα εμφανιστεί αύριο στο κινητό μας σαν μια καινούργια εφαρμογή. Οι περισσότεροι άνθρωποι πιθανότατα δεν θα χρησιμοποιήσουν ποτέ άμεσα τις υπηρεσίες του. Θα μπορούσαν, όμως, να ωφεληθούν από την έρευνα που θα πραγματοποιηθεί χάρη σε αυτόν, είτε πρόκειται για καλύτερα επιστημονικά εργαλεία, είτε για νέες ιατρικές εφαρμογές, είτε για πιο αποτελεσματικούς τρόπους μελέτης και προστασίας του φυσικού και πολιτιστικού μας περιβάλλοντος.
Στο παλιό ηλεκτρικό εργοστάσιο του Λαυρίου φιλοξενείται πλέον μια από τις ισχυρότερες υπολογιστικές μηχανές του κόσμου. Ο «Δαίδαλος» δεν θα ανακαλύψει μόνος του ένα φάρμακο, δεν θα σταματήσει μια πυρκαγιά και δεν θα αποκρυπτογραφήσει αυτομάτως την ιστορία μας. Μπορεί όμως να δώσει στους ανθρώπους που εργάζονται πάνω σε αυτά τα προβλήματα εργαλεία που μέχρι σήμερα δεν είχαν διαθέσιμα στην Ελλάδα σε τέτοια κλίμακα. Aυτή είναι η πραγματική σημασία του: όχι ότι μια μηχανή έγινε εξυπνότερη, αλλά ότι οι επιστήμονες απέκτησαν περισσότερες δυνατότητες να αναζητήσουν όσα ακόμη δεν γνωρίζουμε.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
