Δεκατρείς κάμερες ασφαλείας χρειάστηκαν στο βιβλιοπωλείο Momie Manga της Γκρενόμπλ για να καταγράψουν μισή ώρα καταστροφής. Στο υλικό, σύμφωνα με τον υπεύθυνο του καταστήματος Πατρίκ Κουρμπέ, εμφανίζονται περίπου διακόσιοι άνθρωποι να εισβάλλουν, να αρπάζουν εμπορεύματα, να αναποδογυρίζουν ό,τι βρίσκουν μπροστά τους. Το βίντεο ανέβηκε στο Instagram και συγκέντρωσε 213.000 likes. Ο Κουρμπέ δεν γνώριζε ακόμη πόσο θα του κόστιζε να ανοίξει ξανά. Το διαδίκτυο είχε ήδη μετρήσει την απήχηση της καταστροφής. Τα ράφια ήταν άδεια, ο εξοπλισμός κατεστραμμένος και η απογραφή των σοβαρών ζημιών μόλις ξεκινούσε.
Στο Παρίσι την Κυριακή 18 Οκτωβρίου, ένας νεαρός μετέδιδε ζωντανά από την περιοχή της πλατείας Δημοκρατίας. Γύρω του σημειώνονταν απόπειρες λεηλασίας. Κάποια στιγμή αστειεύτηκε ότι θα κλείσει το live αν οι θεατές δεν τον ακολουθήσουν. Δεν γνωρίζουμε τι πίστευε για τις διαδηλώσεις ή τις αιτίες τους. Γνωρίζουμε όμως τι ζήτησε εκείνη τη στιγμή: περισσότερους followers. Την ώρα που κάποιοι έσπαγαν βιτρίνες, κάποιος άλλος διαπραγματευόταν τη συνέχιση της μετάδοσης.
Και υπάρχει ο «V2». Ένας χρήστης του TikTok που είχε προτείνει τη 17η Οκτωβρίου ως ημέρα κινητοποίησης για την ακρίβεια στα καύσιμα. Το κάλεσμα διαδόθηκε, συνδέθηκε με τις κινητοποιήσεις μαθητών και φοιτητών, προσέλκυσε συνδικάτα και ανθρώπους από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους. Το Σάββατο διαδήλωσαν σε όλη τη Γαλλία 550.000 άνθρωποι σύμφωνα με τις αρχές, 800.000 σύμφωνα με τους διοργανωτές. Ο νεαρός μπορούσε να πατήσει «δημοσίευση». Δεν μπορούσε να αποφασίσει τι θα συνέβαινε στους δρόμους.
Η ημέρα είχε δύο παράλληλες αφηγήσεις. Στις πορείες ακούγονταν αιτήματα για το κόστος ζωής και τη δημόσια εκπαίδευση. Σε αρκετές πόλεις ανεξάρτητες ομάδες επιτέθηκαν σε αστυνομικούς, κατέστρεψαν δημόσια κτίρια και λεηλάτησαν καταστήματα. Όσοι συμμετείχαν στις ειρηνικές συγκεντρώσεις δεν ταυτίζονται αυτομάτως με όσους προκάλεσαν τις καταστροφές. Στο κινητό όμως, η απόσταση ανάμεσα στις δύο εικόνες μπορεί να είναι μια απλή κίνηση του δαχτύλου. Ή να μην υπάρξει ποτέ: εξαρτάται από το τι θα επιλέξει να προβάλλει η πλατφόρμα.
Βίντεο του ανεξάρτητου δημοσιογράφου Λικ Οφρέ, με αστυνομικά οχήματα να δέχονται πέτρες κοντά στην πλατεία Δημοκρατίας, ξεπέρασε τα 45 εκατομμύρια προβολές στην πλατφόρμα X σε λιγότερο από ένα εικοσιτετράωρο. Οι εικόνες ταξίδεψαν έξω από τη Γαλλία μαζί με τις ερμηνείες τους. Λογαριασμοί της αμερικανικής δεξιάς τις χρησιμοποίησαν ως επιχείρημα για την πολιτική τους απέναντι στη μετανάστευση. Άλλοι αναπαρήγαγαν βίντεο καταγγελλόμενης αστυνομικής βίας. Το υλικό δεν άλλαζε απαραίτητα. Άλλαζε το πολιτικό κείμενο που το συνόδευε.
Στον αριθμό των 45 εκατομμυρίων δεν υπάρχει θέση για τις προθέσεις των θεατών. Ένας μπορεί να πάτησε αναπαραγωγή επειδή συμφωνούσε, άλλος επειδή φοβήθηκε, τρίτος επειδή ήθελε να ελέγξει αν οι εικόνες ήταν αληθινές. Όλοι καταγράφονται ως προβολές. Η ποσότητα είναι εντυπωσιακή, αλλά δεν αποτελεί δημοσκόπηση, ούτε αποδεικνύει ότι το κοινό υιοθέτησε την αφήγηση εκείνου που έκανε την ανάρτηση.
Κυκλοφόρησαν και εικόνες που δεν είχαν τραβηχτεί πουθενά. Σε μία, ένας διαδηλωτής ντυμένος Ροζ Πάνθηρας δέχεται νερό από αστυνομική αύρα. Σε άλλη, ένα ηλικιωμένο ζευγάρι εμφανίζεται να έχει εξευτελιστεί στην πλατεία Δημοκρατίας. Ήταν κατασκευές τεχνητής νοημοσύνης. Η πραγματικότητα είχε προσφέρει αρκετές συγκρούσεις. Για ορισμένους λογαριασμούς δεν αρκούσαν: χρειαζόταν κάτι πιο παράξενο, πιο εξοργιστικό, πιο εύκολο να μοιραστείς χωρίς να σταματήσεις να σκεφτείς.
Το Le Point περιέγραψε ένα άλλο είδος επεξεργασίας: σκηνές της εξέγερσης με αργή κίνηση, μουσική, φίλτρα και έναν άνδρα με ναπολεόντειο καπέλο να περπατά σε ένα φλεγόμενο Παρίσι υπό τους ήχους του Μότσαρτ. Η κινηματογραφική γλώσσα είναι οικεία. Αυτό που λείπει από την οθόνη είναι η διάρκεια. Μια διαδήλωση κρατά ώρες, έχει κουρασμένες φωνές, διαφωνίες, αναμονή, άσχημο καιρό, χαμηλή ένταση. Το βίντεο που διεκδικεί προβολές χρειάζεται λίγα δευτερόλεπτα στα οποία να συμβαίνουν όλα.
Οι λεηλασίες προσφέρονται και για μια ακόμη, βολική ιστορία: νέοι που διακηρύσσουν την αντίθεσή τους στον καπιταλισμό, ενώ αρπάζουν επώνυμα προϊόντα. Το Le Point διαβάζει σε αυτή την αντίφαση μια εξέγερση που καταναλώνει τα σύμβολα του συστήματος που υποτίθεται ότι πολεμά. Το εύρημα έχει ειρωνεία και πολιτική χρησιμότητα. Αλλά κανείς δεν απέδειξε ότι όσοι άρπαζαν προϊόντα είχαν τα ίδια αιτήματα με τους μαθητές που διαδήλωναν. Αν τους βάλουμε όλους στο ίδιο κάδρο, έχουμε ήδη κάνει το μοντάζ που καταγγέλλουμε.
Την επομένη των επεισοδίων ο «V2» εμφανίστηκε ξανά στο TikTok. Τον κατηγορούσαν ότι είχε προκαλέσει όσα ακολούθησαν. Ρωτούσε γιατί να θεωρείται ο ίδιος υπεύθυνος για τη μείωση της αγοραστικής δύναμης των Γάλλων ή για τις λεηλασίες που δεν είχε ζητήσει. Η απάντησή του ξεπέρασε τα δύο εκατομμύρια προβολές. Πρώτα τον βοήθησε η πλατφόρμα να βρει ακροατήριο. Έπειτα τον ανάγκασε να απευθυνθεί στο ίδιο ακροατήριο για να υπερασπιστεί τον εαυτό του.
Θα ήταν εύκολο να χρεώσουμε όλο το πρόβλημα στη νεολαία που κινηματογραφεί. Αλλά στο ίδιο Instagram ο Κουρμπέ βρήκε ανθρώπους που του έστειλαν μηνύματα αλληλεγγύης. Με το ίδιο κινητό μπορεί κάποιος να καταγράψει αστυνομική αυθαιρεσία ή να αποδείξει μια επίθεση. Καμία κάμερα δεν είναι από μόνη της επιπόλαιη. Το ερώτημα αρχίζει όταν η επιτυχία του υλικού μετριέται μόνο σε προβολές, ενώ η ακρίβειά του, το πλαίσιο και οι συνέπειές του δεν χωρούν στον μετρητή. Γι’ αυτό και ο βιβλιοπώλης έχει ανάγκη τη δημοσιότητα, ενώ ο διαδηλωτής κινδυνεύει να γίνει αγνώριστος μέσα της. Ο ένας προσπαθεί να αποδείξει τι του συνέβη. Ο άλλος μπορεί να βρεθεί να εκπροσωπείται από το χειρότερο βίντεο της ημέρας.
Στη Γκρενόμπλ, οι εργαζόμενοι του Momie Manga έκαναν απογραφή, περίμεναν τον πραγματογνώμονα της ασφαλιστικής και προσπαθούσαν να οργανώσουν την επαναλειτουργία. Στο Παρίσι, οι θεατές μπορούσαν να αλλάξουν μετάδοση. Ο «V2» είχε ακόμη να απαντά για μια κινητοποίηση που είχε ξεπεράσει το αρχικό κάλεσμά του. Τα βίντεο αυτής της εβδομάδας θα αντικατασταθούν από άλλα. Οι εκκρεμότητες των ανθρώπων δεν εξαφανίζονται με την ίδια ταχύτητα.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
