Οι Ημέρες Παλαιάς Μουσικής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, από τις 19 έως τις 29 Νοεμβρίου, φέρνουν σε διάλογο διαφορετικές εποχές και μουσικές γλώσσες. Από τον κόσμο του Μπετόβεν έως τις τζαζ προσεγγίσεις του Μπαχ και τον ηλεκτρονικό ήχο, το φεστιβάλ επιχειρεί να δείξει ότι η μουσική του παρελθόντος έχει ακόμη κάτι καινούργιο να μας πει.
Τι σχέση μπορεί να έχει ο Μπετόβεν με την ηλεκτρονική μουσική; Και τι δουλειά έχει ο Μπαχ δίπλα στην τζαζ; Οι ερωτήσεις μοιάζουν παράξενες μόνο αν πιστεύουμε ότι η κλασική μουσική ανήκει σε έναν κόσμο οριστικά κλεισμένο στο παρελθόν. Από τις 19 έως τις 29 Νοεμβρίου, η Εθνική Λυρική Σκηνή επιχειρεί να δείξει ότι οι αποστάσεις ανάμεσα στους αιώνες είναι μικρότερες απ’ όσο νομίζουμε. Η μουσική που σήμερα αντιμετωπίζουμε με σχεδόν θρησκευτική ευλάβεια υπήρξε κάποτε τολμηρή, απρόβλεπτη και σε αρκετές περιπτώσεις, ενοχλητικά καινούργια.
Οι Ημέρες Παλαιάς Μουσικής, που παρουσιάζονται στην Εναλλακτική Σκηνή του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, περιλαμβάνουν εννέα συναυλίες και δύο διαφορετικές καλλιτεχνικές προσεγγίσεις. Η πρώτη επιστρέφει στην εποχή του Μπετόβεν, αναζητώντας τον ήχο και τις μουσικές πρακτικές των αρχών του 19ου αιώνα. Η δεύτερη μεταφέρει παλαιότερες συνθέσεις σε ένα περιβάλλον όπου συναντούν τον αυτοσχεδιασμό, την τζαζ και την ηλεκτρονική δημιουργία. Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται απλώς στην αντίθεση παλιού και νέου. Βρίσκεται στο πόσο συχνά αυτή η αντίθεση αποδεικνύεται παραπλανητική.

Ο πρώτος κύκλος, με τίτλο «Η Εποχή των Επαναστάσεων» και επιμέλεια του βιολοντσελίστα Δήμου Γουδαρούλη, πραγματοποιείται από τις 19 έως τις 22 Νοεμβρίου. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Μπετόβεν και ο μουσικός κόσμος που τον περιέβαλλε, με έργα των Χάιντν, Μότσαρτ και Σούμπερτ. Οι συναυλίες πραγματοποιούνται με όργανα εποχής, μια επιλογή που δεν αφορά μόνο την ιστορική ακρίβεια. Ένα παλαιότερο όργανο μπορεί να έχει διαφορετική ένταση, ηχόχρωμα και απόκριση από το σύγχρονο αντίστοιχό του. Αυτές οι διαφορές επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι μουσικοί παίζουν και τελικά όσα ακούει το κοινό.
Η εναρκτήρια συναυλία στις 19 Νοεμβρίου, προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ο Γάλλος βιολοντσελίστας Christophe Coin, ο βιολίστας Miguel da Silva και ο Δήμος Γουδαρούλης παρουσιάζουν έργα ενός κόσμου όπου η μουσική δωματίου αποτελούσε πεδίο προσωπικής επικοινωνίας και δεξιοτεχνίας. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται δύο τρίο του Γιόζεφ Χάιντν για μπάριτον, βιόλα και βιολοντσέλο, γραμμένα για τον πρίγκιπα Νικόλαο Εστερχάζι. Το μπάριτον, ένα σπάνιο σήμερα έγχορδο όργανο, υπενθυμίζει πόσοι ήχοι που κάποτε ήταν οικείοι έχουν σχεδόν εξαφανιστεί από τη σύγχρονη συναυλιακή ζωή.
Στην ίδια συναυλία παρουσιάζεται και ένα νεανικό έργο του Μπετόβεν με τον παράξενο τίτλο «Ντουέτο με δύο υποχρεωτικά γυαλιά». Πρόκειται για μια μικρή υπενθύμιση ότι ο συνθέτης που συνδέθηκε με τη δραματική ένταση και τις μεγάλες συμφωνίες διέθετε επίσης χιούμορ. Η εικόνα του αυστηρού, σχεδόν απρόσιτου μουσικού ιδιοφυούς δεν περιγράφει ολόκληρη την προσωπικότητα ή το έργο του.

Στις 20 Νοεμβρίου, ο βιολονίστας Shunske Sato και η πιανίστα Shuann Chai, που παίζει φορτεπιάνο, παρουσιάζουν σονάτες του Μπετόβεν. Ανάμεσά τους βρίσκονται η φωτεινή «Ανοιξιάτικη» Σονάτα και η δραματικότερη Σονάτα αρ. 4 σε λα ελάσσονα. Το φορτεπιάνο, πρόγονος του σύγχρονου πιάνου, διαθέτει διαφορετική ηχητική συμπεριφορά. Έτσι, ακόμη και ένα γνωστό έργο μπορεί να αποκαλύψει πλευρές που δεν γίνονται εξίσου αντιληπτές σε μια συνηθισμένη σύγχρονη εκτέλεση.
Στις 21 Νοεμβρίου, πέντε μουσικοί παρουσιάζουν μια λιγότερο γνωστή εκδοχή της περίφημης Σονάτας «Κρόιτσερ» του Μπετόβεν, διασκευασμένη για κουιντέτο εγχόρδων με δύο βιολοντσέλα. Η διασκευή, που δημοσιεύτηκε στη Βιέννη το 1832 και της οποίας η πατρότητα δεν έχει εξακριβωθεί οριστικά, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Η συναυλία ολοκληρώνεται με το Κουιντέτο εγχόρδων σε ντο μείζονα του Φραντς Σούμπερτ. Είναι μια ενδιαφέρουσα υπενθύμιση ότι ακόμη και τα έργα που σήμερα θεωρούμε κλασικά δεν είχαν πάντοτε μία και μοναδική μορφή παρουσίασης.
Από τις 26 Νοεμβρίου, το φεστιβάλ αλλάζει κατεύθυνση. Ο δεύτερος κύκλος, «Ενεργά Παρελθόντα», σε επιμέλεια του Μάρκελλου Χρυσικού, αντιμετωπίζει την ιστορική μουσική ως υλικό που μπορεί να αποκτήσει νέες μορφές. Η συναυλία Stravaganza: 17th-Century Naples, Plugged In, στις 26 Νοεμβρίου, φέρνει τη μουσική της Νάπολης του 17ου αιώνα σε επαφή με ηλεκτρονικούς ήχους, drones και πειραματικές ηχητικές επεξεργασίες. Η Kristia Michael, ο Αλέξης Μαστιάδης και ο Νίκος Βελιώτης συνδυάζουν φωνή, ιστορικά πληκτροφόρα, ηλεκτρικό βιολοντσέλο και ηλεκτρονικά μέσα. Στο πρόγραμμα συναντώνται έργα συνθετών όπως ο Κάρλο Τζεζουάλντο και ο Τζοβάνι ντε Μάκκε με νέες δημιουργίες, ανάμεσά τους μια παραγγελία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στον Πάνο Ηλιόπουλο. Η επιλογή έχει ενδιαφέρον επειδή η μουσική εκείνης της περιόδου χαρακτηριζόταν ήδη από τολμηρές αρμονικές μετατοπίσεις και έντονες εκφραστικές αντιθέσεις. Ο πειραματισμός δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο της σύγχρονης εποχής.

Στις 27 Νοεμβρίου, ο πιανίστας Νικόλας Αναδολής προσεγγίζει τις «Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ» του Μπαχ μέσα από την τζαζ και τον αυτοσχεδιασμό. Η συνάντηση αυτή δεν είναι τόσο παράδοξη όσο ακούγεται. Ο αυτοσχεδιασμός αποτελούσε σημαντικό μέρος της μουσικής πρακτικής στην εποχή του Μπαχ. Οι μουσικοί δεν περιορίζονταν πάντοτε στην πιστή αναπαραγωγή μιας παρτιτούρας, αλλά μπορούσαν να διαμορφώνουν και να μετασχηματίζουν το μουσικό υλικό. Η τζαζ, με διαφορετική ιστορική διαδρομή και αισθητική, διατηρεί αυτή την ελευθερία στο κέντρο της δημιουργίας της.
Μια ημέρα αργότερα, στις 28 Νοεμβρίου, το σύνολο Ex Silentio επιστρέφει στον μεσαιωνικό θρύλο του Τριστάνου. Μεσαιωνικά όργανα, φωνές, ηλεκτρονικά μέσα και μια νέα σύνθεση του Θάνου Πολυμενέα-Λιοντηρή συνυπάρχουν σε μια παράσταση που εξετάζει πώς μια ιστορία ταξίδεψε από την προφορική παράδοση στη λογοτεχνία και τη μουσική. Το φεστιβάλ ολοκληρώνεται στις 29 Νοεμβρίου με τον Tobias Schlierf και μια μουσική διαδρομή εμπνευσμένη από το προσκύνημα στο Σαντιάγο ντε Κομποστέλα.
Αυτό που ενώνει τις διαφορετικές συναυλίες είναι μια αντίληψη για τη μουσική ως ζωντανή εμπειρία και όχι ως συλλογή αριστουργημάτων που πρέπει απλώς να θαυμάζουμε. Η ιστορική ερμηνεία και ο σύγχρονος πειραματισμός ακολουθούν διαφορετικούς δρόμους, αλλά μπορούν να οδηγήσουν στην ίδια ανακάλυψη: ότι το παρελθόν δεν υπήρξε ποτέ τόσο ακίνητο όσο το φανταζόμαστε. Για έναν ακροατή που δεν έχει συνηθίσει να παρακολουθεί συναυλίες κλασικής μουσικής, αυτή ίσως είναι η πιο ουσιαστική πρόσκληση. Δεν χρειάζεται να γνωρίζει εκ των προτέρων τις σονάτες του Μπετόβεν ή τις παραλλαγές του Μπαχ. Μπορεί να ξεκινήσει από την περιέργεια για έναν άγνωστο ήχο, από τη σχέση της τζαζ με τον αυτοσχεδιασμό ή από την ιδέα ότι μια μεσαιωνική μελωδία μπορεί να συνομιλήσει με τα ηλεκτρονικά μέσα.
Η αξία μιας τέτοιας διοργάνωσης δεν θα κριθεί από το πόσο εντυπωσιακά συνδυάζει διαφορετικές εποχές, αλλά από το αν αυτές οι συναντήσεις παράγουν πραγματικά ενδιαφέρουσες μουσικές εμπειρίες. Αυτό μένει να αποδειχθεί στις συναυλίες. Το πρόγραμμα προσφέρει κάτι που δεν είναι αυτονόητο: αντιμετωπίζει τους μεγάλους συνθέτες ως δημιουργούς που εξακολουθούν να προκαλούν ερωτήματα και όχι ως ονόματα που απαιτούν μόνο σεβασμό.
Ο Μπετόβεν δεν χρειάζεται να γίνει σύγχρονος για να παραμείνει σημαντικός. Χρειάζεται να θυμηθούμε ότι όταν έγραφε τη μουσική του, το μέλλον δεν είχε ακόμη αποφασίσει πως θα τον αποκαλεί κλασικό.
Πληροφορίες επίσκεψης: Οι Ημέρες Παλαιάς Μουσικής πραγματοποιούνται στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, στο ΚΠΙΣΝ, στις 19, 20, 21, 22, 26, 27, 28 και 29 Νοεμβρίου 2026. Περιλαμβάνουν εννέα συναυλίες, καθώς στις 27 Νοεμβρίου παρουσιάζονται δύο διαφορετικά προγράμματα. Οι τιμές εισιτηρίων είναι 12 και 15 ευρώ, με εισιτήριο 10 ευρώ για φοιτητές και παιδιά. Αναλυτικές ώρες και εισιτήρια στο επίσημο πρόγραμμα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;







