Το WORLD CUP CULTURE επιστρέφει στα Παγκόσμια Κύπελλα που διαμόρφωσαν τον 20ό και τον 21ο αιώνα. Από το Μοντεβιδέο του 1930 μέχρι το Κατάρ του 2022, κάθε Μουντιάλ λέει κάτι πολύ περισσότερο από μια ποδοσφαιρική ιστορία. Αυτό το δεύτερο άρθρο ταξιδεύει στην Ιταλία του 1934 και στο πρώτο πραγματικά πολιτικό Παγκόσμιο Κύπελλο.
Στις 16 Ιουλίου 1950 η Βραζιλία δεν περίμενε να κατακτήσει το Παγκόσμιο Κύπελλο. Ήταν βέβαιη ότι θα το κατακτήσει. Η χώρα είχε χτίσει το μεγαλύτερο στάδιο που είχε δει ποτέ ο κόσμος. Το Μαρακανά δεν ήταν απλώς ένα γήπεδο. Ήταν ένα εθνικό μνημείο πριν ακόμη ολοκληρωθεί. Ένα αρχιτεκτονικό σύμβολο μιας Βραζιλίας που ήθελε να παρουσιαστεί ως η μεγάλη δύναμη του μέλλοντος. Πέντε χρόνια μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο κόσμος προσπαθούσε να ξαναβρεί την κανονικότητά του. Το Μουντιάλ του 1950 ήταν το πρώτο μετά από δώδεκα χρόνια. Οι διοργανώσεις του 1942 και του 1946 δεν πραγματοποιήθηκαν ποτέ εξαιτίας του πολέμου. Για τη FIFA η επιστροφή του Παγκοσμίου Κυπέλλου ήταν η απόδειξη ότι ο πλανήτης μπορούσε να αρχίσει ξανά να κοιτάζει προς τα εμπρός.
Για τη Βραζιλία όμως ήταν κάτι ακόμη μεγαλύτερο. Ήταν η ευκαιρία να αποδείξει ότι ανήκε πλέον στις μεγάλες δυνάμεις του κόσμου. Η χώρα ζούσε μια περίοδο οικονομικής ανάπτυξης, αστικοποίησης και έντονης αισιοδοξίας. Πολλοί Βραζιλιάνοι πίστευαν ότι ζούσαν τις πρώτες σελίδες ενός μεγάλου εθνικού μέλλοντος. Το Μαρακανά χτίστηκε ως σύμβολο αυτής της φιλοδοξίας. Δεν φιλοξενούσε απλώς ποδοσφαιρικούς αγώνες. Φιλοξενούσε την εικόνα που είχε η Βραζιλία για τον εαυτό της. Το ποδόσφαιρο είχε ήδη αποκτήσει τεράστια σημασία στη βραζιλιάνικη κοινωνία. Οι νίκες της εθνικής ομάδας δεν αντιμετωπίζονταν απλώς ως αθλητικά αποτελέσματα αλλά ως αποδείξεις εθνικής προόδου. Η χώρα αναζητούσε σύμβολα αυτοπεποίθησης και το ποδόσφαιρο είχε αρχίσει να γίνεται το σημαντικότερο από αυτά.
Το Μουντιάλ του 1950 ήταν επίσης μία από τις πιο παράξενες διοργανώσεις στην ιστορία του θεσμού. Οι αποχωρήσεις και οι απουσίες ομάδων μετά τον πόλεμο είχαν δημιουργήσει ένα ανορθόδοξο σύστημα διεξαγωγής και η Ουρουγουάη χρειάστηκε να δώσει μόλις τέσσερις αγώνες για να φτάσει στην κορυφή του κόσμου. Η Βραζιλία είχε παίξει έξι παιχνίδια, είχε εντυπωσιάσει περισσότερο και έμοιαζε να βρίσκεται ένα επίπεδο πάνω από όλους τους αντιπάλους της.
Η ομάδα του Φλάβιο Κόστα δεν ήταν απλώς το φαβορί. Ήταν ίσως η πιο εντυπωσιακή ομάδα του τουρνουά. Με τον Ζιζίνιο να οργανώνει το παιχνίδι και τον Αντεμίρ να σκοράρει ασταμάτητα, η Βραζιλία είχε συντρίψει τη Σουηδία με 7-1 και την Ισπανία με 6-1. Για μεγάλο μέρος της χώρας, ο τίτλος δεν έμοιαζε πιθανός. Έμοιαζε ήδη κερδισμένος. Κάποιες εφημερίδες κυκλοφόρησαν ακόμη και με πρωτοσέλιδα που ανακήρυτταν ήδη τη Βραζιλία πρωταθλήτρια κόσμου. Αναμνηστικά μετάλλια είχαν κοπεί πριν από τον τελευταίο αγώνα. Πολιτικοί ετοίμαζαν λόγους νίκης. Η χώρα είχε αρχίσει να γιορτάζει πριν ακόμη ολοκληρωθεί το τουρνουά. Απέναντί της βρισκόταν μια ομάδα που πολλοί εκτός Ουρουγουάης υποτίμησαν. Κι όμως, η «Σελέστε» ήταν ήδη μια από τις μεγαλύτερες ποδοσφαιρικές δυνάμεις του κόσμου. Είχε κατακτήσει τα Ολυμπιακά τουρνουά του 1924 και του 1928, ενώ το 1930 είχε κερδίσει το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο. Η Ουρουγουάη δεν έφτασε τυχαία στο Μαρακανά. Είχε ήδη χτίσει ένα ποδοσφαιρικό κύρος δυσανάλογο με το μέγεθός της.
Ο σημαντικότερος άνθρωπος της Ουρουγουάης δεν ήταν απαραίτητα ο προπονητής Χουάν Λόπες. Ήταν ο αρχηγός της ομάδας. Ο Ομπδούλιο Βαρέλα λειτουργούσε ως η φυσική ηγετική μορφή των αποδυτηρίων, ο άνθρωπος που μπορούσε να μετατρέψει τον φόβο σε πείσμα και την αμφιβολία σε αυτοπεποίθηση. Για πολλούς συμπαίκτες του, εκείνος ήταν η πραγματική φωνή της ομάδας.
Από το WORLD CUP CULTURE:
Τυπικά δεν υπήρχε τελικός. Το Μουντιάλ του 1950 ολοκληρωνόταν με έναν τελικό όμιλο τεσσάρων ομάδων. Στην πράξη όμως ο τελευταίος αγώνας ανάμεσα στη Βραζιλία και την Ουρουγουάη λειτουργούσε σαν τελικός. Στη Βραζιλία αρκούσε ακόμη και η ισοπαλία για να κατακτήσει το τρόπαιο. Στο Μαρακανά συγκεντρώθηκαν περίπου 200.000 θεατές. Παραμένει μέχρι σήμερα ένας από τους πολυπληθέστερους αγώνες στην ιστορία του ποδοσφαίρου. Οι περισσότεροι βρίσκονταν εκεί για να παρακολουθήσουν τη στιγμή που η χώρα τους θα ανέβαινε στην κορυφή του κόσμου.
Λίγο πριν από τη σέντρα, ο αρχηγός της Ουρουγουάης Ομπδούλιο Βαρέλα παρακολουθούσε τους πανηγυρισμούς των Βραζιλιάνων. Είχε δει τα πρωτοσέλιδα που παρουσίαζαν ήδη τη Βραζιλία ως πρωταθλήτρια. Τα έδειχνε στους συμπαίκτες του σαν υπενθύμιση ότι ολόκληρος ο κόσμος τους θεωρούσε ηττημένους πριν καν αρχίσει το παιχνίδι. Η Βραζιλία προηγήθηκε στις αρχές του δευτέρου ημιχρόνου με τον Φριάσα και το στάδιο άρχισε να γιορτάζει. Ήταν η στιγμή που όλοι περίμεναν.
Ο αρχηγός της Ουρουγουάης Ομπδούλιο Βαρέλα αντέδρασε διαφορετικά. Περπάτησε αργά προς τον διαιτητή και διαμαρτυρήθηκε για πιθανό οφσάιντ στη φάση του γκολ. Δεν προσπαθούσε πραγματικά να αλλάξει την απόφαση. Προσπαθούσε να κερδίσει χρόνο. Να ηρεμήσει το παιχνίδι. Να κόψει για λίγα λεπτά τον ξέφρενο ενθουσιασμό σχεδόν 200.000 Βραζιλιάνων. Σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες ο Βαρέλα γύρισε προς τους συμπαίκτες του και τους είπε: «Αφήστε τους να φωνάζουν. Σε πέντε λεπτά το γήπεδο θα μοιάζει με νεκροταφείο». Ήταν μια μικρή ψυχολογική νίκη πριν αρχίσει η μεγάλη ανατροπή. Λίγα λεπτά αργότερα η Ουρουγουάη ισοφάρισε με τον Σκιαφίνο. Το Μαρακανά εξακολουθούσε να πιστεύει ότι ο τίτλος ήταν βέβαιος. Όμως η αυτοπεποίθηση είχε αρχίσει να δίνει τη θέση της στην αμφιβολία. Στο 79ο λεπτό ο Αλσίδες Γκίτζια πέρασε από τη δεξιά πλευρά και νίκησε τον Μπαρμπόζα γράφοντας το 2-1. Το υπόλοιπο έχει περάσει στην ιστορία του παγκόσμιου ποδοσφαίρου.
Ο ίδιος ο Γκίτζια θα έλεγε αργότερα ότι μόνο τρεις άνθρωποι κατάφεραν να σιωπήσουν το Μαρακανά: ο Φρανκ Σινάτρα, ο Πάπας και εκείνος. Οι μαρτυρίες της εποχής περιγράφουν ένα στάδιο που βυθίστηκε σε μια σχεδόν απόκοσμη σιωπή. Άνθρωποι έκλαιγαν στις εξέδρες. Κάποιοι λιποθύμησαν. Άλλοι έμειναν ακίνητοι για ώρες. Για μια χώρα που είχε ήδη αρχίσει να βλέπει τον τίτλο ως βεβαιότητα, η ήττα έμοιαζε αδιανόητη. Στη Βραζιλία εκείνη η μέρα απέκτησε σύντομα το δικό της όνομα. Maracanazo. Η λέξη δεν περιγράφει απλώς μια ποδοσφαιρική ανατροπή. Περιγράφει ένα συλλογικό σοκ. Μια πληγή που πέρασε από γενιά σε γενιά.
Ο τερματοφύλακας Μοασίρ Μπαρμπόζα έγινε το πιο τραγικό πρόσωπο εκείνης της ιστορίας. Για δεκαετίες θεωρήθηκε υπεύθυνος για το γκολ του Γκίτζια. Πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η αντιμετώπισή του συνδέθηκε και με τις φυλετικές προκαταλήψεις που συνέχιζαν να υπάρχουν στη βραζιλιάνικη κοινωνία. Όταν προσπάθησε αργότερα να επισκεφθεί την εθνική ομάδα σε προπονητικό κέντρο, του ζητήθηκε να αποχωρήσει. Χρόνια μετά θα πει μια φράση που έμεινε στην ιστορία: «Στη Βραζιλία η μέγιστη ποινή για ένα έγκλημα είναι τριάντα χρόνια. Εγώ πληρώνω για κάτι που έγινε πριν από περισσότερα από τριάντα χρόνια».
Το Maracanazo άλλαξε ακόμη και την εικόνα της εθνικής ομάδας. Η λευκή φανέλα της Βραζιλίας εγκαταλείφθηκε. Η χώρα αναζήτησε μια νέα αρχή, ένα νέο σύμβολο, μια νέα ταυτότητα. Λίγα χρόνια αργότερα θα εμφανιζόταν η κίτρινη φανέλα που θα γινόταν μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες στην ιστορία του παγκόσμιου αθλητισμού. Σήμερα γνωρίζουμε τι ακολούθησε. Πελέ. Γκαρίντσα. Πέντε Παγκόσμια Κύπελλα. Η πιο επιδραστική ποδοσφαιρική εθνική ομάδα του 20ού αιώνα.
Το παράδοξο είναι ότι η μεγαλύτερη ήττα της βραζιλιάνικης ιστορίας συνέβαλε στη δημιουργία της ποδοσφαιρικής Βραζιλίας που ο κόσμος θα ερωτευόταν λίγα χρόνια αργότερα. Όμως το 1950 παραμένει ακόμη εκεί. Σαν υπενθύμιση ότι οι χώρες, όπως και οι άνθρωποι, συχνά χτίζουν την ταυτότητά τους όχι μόνο μέσα από τις νίκες τους αλλά και μέσα από τις ήττες που δεν κατάφεραν ποτέ να ξεχάσουν. Το Maracanazo δεν έγινε θρύλος επειδή κέρδισε η Ουρουγουάη. Έγινε θρύλος επειδή μια ολόκληρη χώρα θυμάται ακόμη πού βρισκόταν όταν πίστεψε ότι το μέλλον της είχε ήδη φτάσει.
