«Παιδιά, εγώ δεν ξέρω να διαβάζω μουσική…»

«Παιδιά, εγώ δεν ξέρω να διαβάζω μουσική…», αυτή είναι η πρώτη φράση που λέω στους επαγγελματίες μουσικούς και στους μαθητές μου όταν έρχονται να μάθουν φλαμένκο τραγούδι μαζί μου. Δεν έμαθα ποτέ να διαβάζω δυτική μουσική. Δεν ξέρω να διαβάζω πεντάγραμμο, ούτε να παίζω τις νότες στο πιάνο. Δεν καταλαβαίνω τη μουσική μέσα από σύμβολα και παρτιτούρες. Για πολλά χρόνια ντρεπόμουν γι’ αυτό. Το έκρυβα, γιατί πίστευα πως ένας επαγγελματίας μουσικός έπρεπε οπωσδήποτε να διαθέτει αυτή τη γνώση. Ένιωθα πως κάτι μου έλειπε, πως ίσως ήμουν λιγότερο άξια από τους υπόλοιπους. Προσπάθησα αρκετές φορές, σε μεγαλύτερη ηλικία, να μάθω. Όμως ήμουν ήδη ένας άνθρωπος με αμέτρητες υποχρεώσεις και με έναν μόνο στόχο στο μυαλό μου: να μάθω φλαμένκο. Κάθε ελεύθερο λεπτό που είχα ήθελα να το αφιερώσω στο να καταλάβω αυτή τη μουσική, να ανακαλύψω τους κώδικές της, να μπορέσω να τη τραγουδήσω με αλήθεια. Δεν περίσσευε χρόνος ούτε ενέργεια για κάτι άλλο.

Η αλήθεια είναι ότι η σχέση μου με τη μουσική ξεκίνησε πολύ νωρίτερα. Από τα εννιά μου χρόνια έμαθα να διαβάζω βυζαντινή μουσική και να ψέλνω. Εκείνη ήταν η πρώτη μου μουσική γλώσσα. Και έπειτα, στα είκοσί μου χρόνια, μπήκε στη ζωή μου το φλαμένκο και άλλαξε τα πάντα. Μαγεύτηκα. Άφησα πίσω μου σχεδόν τα πάντα και άρχισα να ταξιδεύω ξανά και ξανά στο Χερέθ. Εκεί βρήκα τους δασκάλους μου. Ανάμεσά τους η σπουδαία Melchora Ortega, που δεν μου έμαθε μόνο τραγούδια. Με πήρε από το χέρι και με οδήγησε σε σπίτια, σε γιορτές, σε παρέες ανθρώπων όπου το φλαμένκο ζούσε πραγματικά. Εκεί έμαθα να ακούω. Να παρατηρώ. Το ίδιο συνέβη και με τον Rafael de Utrera, έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους τραγουδιστές του φλαμένκο, που μπορεί να καθοδηγήσει ολόκληρη την ορχήστρα του μόνο με τη φωνή του, χωρίς να χρειάζεται ούτε μία γραμμένη νότα.

Στον κόσμο του φλαμένκο η εκμάθηση με το αυτί δεν είναι εξαίρεση. Είναι παράδοση. Όπως συμβαίνει σε τόσες λαϊκές και παραδοσιακές μουσικές του κόσμου, η γνώση περνά από άνθρωπο σε άνθρωπο, από στόμα σε στόμα, από άκουσμα σε άκουσμα. Μαθαίνεις πρώτα να ακούς και ύστερα να μιλάς τη μουσική.
Κάποια στιγμή κατάλαβα ότι αυτό που θεωρούσα μειονέκτημα ήταν στην πραγματικότητα ο δικός μου δρόμος. Δεν ήταν λιγότερο σωστός· ήταν απλώς διαφορετικός. Έπαψα να απολογούμαι γι’ αυτό και άρχισα να το αποδέχομαι με περηφάνια. Σήμερα ξεκινώ τα μαθήματά μου με εκείνη τη φράση γιατί θέλω να απελευθερώσω και τους μαθητές μου από τον φόβο ότι δεν είναι «αρκετοί». Ότι η μουσική κατοικεί στο σώμα, στη μνήμη, στην ακρόαση, στην εμπειρία, στην ανθρώπινη επαφή.

Δεν πιστεύω ότι η γνώση της δυτικής μουσικής είναι περιττή. Αντίθετα, τη θαυμάζω και εύχομαι κάποτε να μπορέσω να τη μάθω καλύτερα. Πιστεύω όμως εξίσου ότι υπάρχουν πολλοί δρόμοι που οδηγούν στην τέχνη και ότι κανείς δεν πρέπει να εγκαταλείπει το όνειρό του επειδή δεν ακολουθεί τον πιο συνηθισμένο.
Η δική μου διαδρομή μου έμαθε πως η μεγαλύτερη γνώση δεν είναι να ξέρεις να διαβάζεις κάθε νότα. Είναι να μπορείς να ακούς πραγματικά. Και ίσως αυτό είναι το πιο πολύτιμο μάθημα που μου χάρισε το φλαμένκο.