Νύχτες Πρεμιέρας 2026: Η Αθήνα έχει πάλι λόγο να χάσει τον ύπνο της

Πέρσι για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια, οι Νύχτες Πρεμιέρας έπαψαν να μοιάζουν αυτονόητες. Το φεστιβάλ έγινε, αλλά έγινε κουβαλώντας το βάρος μιας πραγματικής αβεβαιότητας γύρω από το μέλλον του. Φέτος στις 30 Σεπτεμβρίου, επιστρέφει όχι σαν κάποιος που κατάφερε απλώς να περάσει μια δύσκολη χρονιά, αλλά σαν ένας θεσμός που θέλει να ξαναβρεί ολόκληρο το εύρος του.

Και αυτό έχει σημασία, γιατί οι Νύχτες Πρεμιέρας δεν ήταν ποτέ απλώς ένας τρόπος να δεις κάποιες ταινίες πριν βγουν κανονικά στις αίθουσες. Για σχεδόν δύο εβδομάδες αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο κινείσαι μέσα στην Αθήνα. Ξαφνικά η πόλη οργανώνεται γύρω από αίθουσες, ώρες έναρξης και εκείνες τις μικρές αποστάσεις που πάντα πιστεύεις ότι θα προλάβεις να διανύσεις. Άστορ, Δαναός, Όπερα, Ολύμπια, Τριανόν, Στέγη, Μέγαρο, Floyd. Ένας καφές που γίνεται βιαστικό ποτό, ένα ταξί που παίρνεις επειδή η επόμενη προβολή αρχίζει σε είκοσι λεπτά, μια συζήτηση στο πεζοδρόμιο με κάποιον που μόλις είδε μια ταινία για την οποία εσύ δεν είχες ακούσει τίποτα πριν από μισή ώρα. Αυτό είναι το φεστιβάλ όταν λειτουργεί σωστά.

Η περσινή διοργάνωση είχε χάσει ένα μέρος από αυτή την αίσθηση. Ενότητες που αποτελούσαν για χρόνια κομμάτι της ταυτότητάς του, από το Music & Film μέχρι τις ειδικές προβολές, είχαν περιοριστεί ή εξαφανιστεί, καθώς το φεστιβάλ προσπαθούσε κυρίως να κρατηθεί όρθιο. Φέτος η εικόνα είναι διαφορετική. Από τις 30 Σεπτεμβρίου μέχρι τις 11 Οκτωβρίου, οι 32ες Νύχτες Πρεμιέρας ξαναγεμίζουν το πρόγραμμά τους με αφιερώματα, ειδικές βραδιές, μουσική, νέες ελληνικές ταινίες, masterclasses και διεθνείς πρεμιέρες.

Η ταινία που ανοίγει τη διοργάνωση δίνει από μόνη της τον τόνο. Το Club Kid είναι το σκηνοθετικό ντεμπούτο του Τζόρνταν Φέρστμαν, ο οποίος γράφει, σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί στην ιστορία ενός ανθρώπου βυθισμένου στη νυχτερινή ζωή της Νέας Υόρκης, μέχρι τη στιγμή που ένα δεκάχρονο αγόρι εμφανίζεται μπροστά του και ανατρέπει την ιστορία που είχε φτιάξει για τον εαυτό του. Είναι ο γιος που δεν γνώριζε ότι έχει. Δίπλα στον Φέρστμαν βρίσκονται η Κάρα Ντελεβίν και ο Ντιέγκο Κάλβα, αλλά η επιλογή έχει ενδιαφέρον κυρίως επειδή δεν είναι εκείνο το ασφαλές, μεγαλόπρεπο άνοιγμα που θα μπορούσε εύκολα να επιλέξει ένα φεστιβάλ που επιστρέφει από δύσκολη χρονιά. Είναι μια queer ιστορία για τη νύχτα, την πατρότητα και την ξαφνική εισβολή της ευθύνης σε μια ζωή χτισμένη ώστε να την αποφεύγει.

Αν όμως υπάρχει ένα όνομα που μπορεί να γίνει ολόκληρο προσωπικό φεστιβάλ μέσα στο φεστιβάλ, αυτό είναι του Λι Τσανγκ-ντονγκ. Οι Νύχτες Πρεμιέρας παρουσιάζουν το έργο του Νοτιοκορεάτη δημιουργού από την αρχή σχεδόν μέχρι σήμερα: Green Fish, Peppermint Candy, Oasis, Secret Sunshine, Poetry, Burning και το νέο Possible Love. Το τελευταίο έχει μια πρόσθετη αξία για όποιον εξακολουθεί να πιστεύει στη μεγάλη οθόνη: πριν περάσει στο Netflix, το φεστιβάλ προσφέρει τη μοναδική ευκαιρία να το δούμε έτσι όπως οι ταινίες εξακολουθούν να θέλουν να βλέπονται. Μέσα σε μια σκοτεινή αίθουσα, χωρίς pause, χωρίς δεύτερη οθόνη δίπλα και χωρίς τον αλγόριθμο να αποφασίζει τι ακολουθεί.

Η ίδια λογική της ανακάλυψης βρίσκεται και στην πρώτη carte blanche της ιστορίας των Νυχτών Πρεμιέρας. Ο Γιώργος Λάνθιμος δεν έρχεται αυτή τη φορά με δική του ταινία. Έρχεται με τις ταινίες των άλλων που θεωρεί σημαντικές. Μίλος Φόρμαν, Μπάρμπαρα Λόντεν, Ιλέιν Μέι, Τοντ Σολόντζ, Κέλι Ράιχαρντ, Μπιλ Ντάγκλας, Κρις Σμιθ, Αλέν Γκιροντί. Αν ψάχνεις να καταλάβεις έναν δημιουργό, αυτό είναι συχνά πιο αποκαλυπτικό από το να τον ακούσεις να περιγράφει το ίδιο του το έργο. Οι ταινίες που επιλέγει κάποιος όταν του παραχωρείς ελευθερία λένε πολλά για το σινεμά που κουβαλά μέσα του. Και ανάμεσα στις επιλογές του Λάνθιμου υπάρχουν τίτλοι όπως το Wanda και το American Movie, ταινίες που δεν βρίσκονται διαρκώς μπροστά μας και γι’ αυτό ακριβώς αποκτούν εδώ μεγαλύτερη αξία.

Στις 4 Οκτωβρίου το Ολύμπια έχει ένα τελείως διαφορετικό ραντεβού με την ιστορία του κινηματογράφου. Οι Δαιμονισμένες του Κεν Ράσελ επιστρέφουν σε αποκατεστημένη εκδοχή 4Κ, με υλικό που για δεκαετίες είχε χαθεί πίσω από τις παρεμβάσεις της λογοκρισίας. Δεν είναι απλώς η επαναπροβολή μιας ταινίας του 1971. Είναι η ευκαιρία να δει κανείς ένα έργο πολύ πιο κοντά στην αρχική του μορφή, μισό αιώνα αφού κρίθηκε αρκετά προκλητικό ώστε άλλοι να αποφασίσουν ποια κομμάτια του επιτρέπεται να υπάρχουν.

Το Music & Film επιστρέφει επίσης και μαζί του επιστρέφει εκείνη η πλευρά των Νυχτών Πρεμιέρας που ποτέ δεν περιορίστηκε στην προβολή και το χειροκρότημα των τίτλων τέλους. Το νέο ντοκιμαντέρ για τους Pulp έχει προφανώς τη δική του έλξη, αλλά η βραδιά που μοιάζει σχεδόν κατασκευασμένη για το DNA του φεστιβάλ είναι άλλη. Στις 7 Οκτωβρίου το Pink Narcissus του Τζέιμς Μπίντγκουντ, ένα queer underground φιλμ του 1971, θα συναντήσει στο Floyd τη ζωντανή ηλεκτρονική μουσική του Κωνσταντίνου Βήτα. Τέτοιες προβολές έχουν ένα πλεονέκτημα απέναντι σε οτιδήποτε βρίσκεται μόνιμα διαθέσιμο σε μια πλατφόρμα: δεν μπορούν να επαναληφθούν ακριβώς. Είτε ήσουν εκεί είτε το έχασες.

Το πρόγραμμα δεν αποφεύγει ούτε τις ταινίες που μπαίνουν κατευθείαν μέσα στη σημερινή πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα. Το ΝΑΖΑ των Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ρέιτσελ Σορ εξετάζει τους μηχανισμούς παρακολούθησης και στοχοποίησης που συνδέονται με τον πόλεμο στη Γάζα, αξιοποιώντας μαρτυρίες Ισραηλινών στρατιωτικών και στελεχών των υπηρεσιών. Η Πεγκά Αχανγκαράνι, στο Rehearsals for a Revolution, κοιτάζει την ιστορία του Ιράν μέσα από ανθρώπους του στενού της περιβάλλοντος, ενώ το Do You Love Me της Λάνα Ντάχερ χρησιμοποιεί ένα τεράστιο σώμα αρχειακού υλικού για να ανασυνθέσει τη μνήμη του Λιβάνου. Δεν πρόκειται για τρεις ίδιες ταινίες με κοινή «πολιτική θεματολογία». Είναι τρεις διαφορετικοί τρόποι να χρησιμοποιηθεί το σινεμά απέναντι σε κάτι που χάνεται εύκολα: τη μνήμη.

Υπάρχει όμως ένα ακόμη κομμάτι του προγράμματος που δεν έχει τα μεγάλα ονόματα των αφισών και ίσως γι’ αυτό αξίζει μεγαλύτερη προσοχή. Οι Ελληνικές Μικρές Ιστορίες συμπληρώνουν φέτος 15 χρόνια. Στη διοργάνωση έφτασαν 392 μικρού μήκους και τελικά επιλέχθηκαν 42, περισσότερες από τις μισές σκηνοθετημένες από γυναίκες. Ανάμεσά τους βρίσκεται και το Wheel to Live, που απέσπασε τον Χρυσό Διόνυσο στο Φεστιβάλ Δράμας. Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο κυριολεκτική εκδοχή της λέξης «ανακάλυψη». Κάποιος από τους δημιουργούς που σήμερα διαβάζεις για πρώτη φορά στο πρόγραμμα μπορεί σε λίγα χρόνια να είναι το όνομα για το οποίο δεν θα βρίσκεις εισιτήριο.

Και αυτή τη φορά το φεστιβάλ επιχειρεί να κάνει κάτι περισσότερο από το να τους προσφέρει μια οθόνη. Με τα Athens Film Industry Days και το Focus Forward, νέοι δημιουργοί έρχονται σε επαφή με ανθρώπους που γνωρίζουν πώς μια ταινία βρίσκει χρηματοδότηση, διανομή, διεθνείς πωλήσεις και θέση σε ένα φεστιβαλικό κύκλωμα. Στο ίδιο πλαίσιο γίνονται masterclasses με τον Ιγκόρ Μπεζίνοβιτς και την Ολυμπία Μυτιληναίου. Η αλλαγή μπορεί να ακούγεται μικρή, αλλά δεν είναι. Ένα φεστιβάλ παύει να είναι μόνο το μέρος όπου προβάλλονται ταινίες και αρχίζει να συμμετέχει, έστω σε μικρή κλίμακα, στις συνθήκες μέσα από τις οποίες θα γεννηθούν οι επόμενες.

Στο τέλος των δώδεκα ημερών βρίσκεται ο Μάρτιν ΜακΝτόνα και το Wild Horse Nine. Τζον Μάλκοβιτς, Σαμ Ρόκγουελ, Στιβ Μπουσέμι, Τομ Γουέιτς, Πάρκερ Πόουζι, Χιλή του 1973, CIA και Νησί του Πάσχα. Είναι το είδος της ταινίας που δεν χρειάζεται ιδιαίτερη βοήθεια για να τραβήξει το βλέμμα. Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως η καλύτερη συμβουλή για τις φετινές Νύχτες Πρεμιέρας: μην οργανώσεις όλο το πρόγραμμά σου γύρω από αυτά που ήδη γνωρίζεις.

Δες τον Λι Τσανγκ-ντονγκ. Κλείσε τον ΜακΝτόνα. Πήγαινε στις Δαιμονισμένες. Και μετά άφησε μια βραδιά χωρίς σχέδιο. Μπες σε μια αίθουσα για μια ταινία της οποίας τον σκηνοθέτη δεν γνωρίζεις, χωρίς να έχεις δει trailer, χωρίς να έχεις διαβάσει βαθμολογίες και χωρίς να έχεις ζητήσει από το ίντερνετ να σου πει προηγουμένως αν αξίζει τον χρόνο σου. Οι πλατφόρμες έχουν γίνει εξαιρετικές στο να μας προσφέρουν περισσότερο από αυτό που ήδη ξέρουν ότι μας αρέσει. Ένα καλό φεστιβάλ έχει άλλη δουλειά. Να σε στείλει κάπου που δεν είχες προγραμματίσει να πας. Και να σε κάνει, βγαίνοντας από την αίθουσα, να χαίρεσαι που δεν ήξερες από πριν τι σε περίμενε.