Στο θέατρο Αργώ, οι θεατές καλούνται να περάσουν 80 λεπτά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι. Κανένα φως, καμία δυνατότητα να διακρίνουν τι συμβαίνει γύρω τους, ούτε καν το κινητό τους για να ανακτήσουν τον έλεγχο. Η έξοδος από την αίθουσα επιτρέπεται μόνο σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης και όποιος χρειαστεί να αποχωρήσει πρέπει να παραμείνει ακίνητος και να πει μία συγκεκριμένη λέξη: «ΒΟΗΘΕΙΑ». Το πρωτόκολλο συμμετοχής προβλέπει ακόμη και προειδοποιήσεις για ανθρώπους με κλειστοφοβία ή ιστορικό κρίσεων πανικού. Γιατί να πληρώσει κάποιος εισιτήριο για να βρεθεί οικειοθελώς σε μια τόσο ασυνήθιστη κατάσταση;
Το Σκοτάδι του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, βασισμένο στους Τυφλούς του Μωρίς Μαίτερλινκ, θέτει αυτό το ερώτημα με έναν τρόπο που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Ο θεατής εγκαταλείπει την όραση, την αίσθηση που του επιτρέπει να οργανώνει τον χώρο, να υπολογίζει τις αποστάσεις και να αναγνωρίζει τις πιθανές απειλές. Στη θέση της ενεργοποιούνται η ακοή, η αφή, η μνήμη και η φαντασία. Το άγνωστο αποκτά μεγαλύτερη δύναμη από οτιδήποτε θα μπορούσε να εμφανιστεί μπροστά του. Η παράσταση δεν χρειάζεται να του δείξει ένα τέρας. Τον αφήνει να αναμετρηθεί με την πιθανότητα της παρουσίας του.
Αυτή η ιδιαίτερη θεατρική πρόταση προσφέρει μια ενδιαφέρουσα αφετηρία για να παρατηρήσουμε τη σεζόν 2026–2027. Ο φόβος εμφανίζεται στην ελληνική σκηνή με διαφορετικές μορφές. Στο Εθνικό Θέατρο ετοιμάζεται ο Δράκουλας, στο Αργώ η ανθρώπινη φιλοδοξία μετατρέπεται σε ψυχολογικό θρίλερ, στην Κυψέλη ένα ανθρωποφάγο φυτό υπόσχεται επιτυχία με αντάλλαγμα ανθρώπινες ζωές, ενώ στο θέατρο Ζίνα οι βρικόλακες και οι μούμιες γίνονται πρωταγωνιστές μιας ξέφρενης κωμωδίας. Πρόκειται για διαφορετικές καλλιτεχνικές προσεγγίσεις που συναντιούνται σε ένα κοινό ερώτημα: τι είναι αυτό που μας τρομάζει πραγματικά;
Ο θεατρικός τρόμος δεν αποτελεί καινούργια ανακάλυψη στην Ελλάδα. Η Γυναίκα με τα Μαύρα, το μεταφυσικό θρίλερ της Σούζαν Χιλ, παρουσιάστηκε επανειλημμένα από τη δεκαετία του 1990, ενώ πιο πρόσφατα το 2:22 – A Ghost Story του Ντάνι Ρόμπινς, σε σκηνοθεσία Φάνη Μουρατίδη, έφερε στο θέατρο Αλάμπρα την ιστορία ενός σπιτιού όπου κάθε βράδυ συμβαίνει κάτι ανεξήγητο. Η απειλή δεν προερχόταν μόνο από την πιθανότητα μιας υπερφυσικής παρουσίας. Αναπτυσσόταν μέσα από τη δυσπιστία ανάμεσα στους ανθρώπους, την αδυναμία να συμφωνήσουν για όσα συμβαίνουν και την υποψία ότι ο χώρος στον οποίο αισθάνονται ασφαλείς μπορεί να κρύβει κάτι εχθρικό.
Το θέατρο διαθέτει ένα ιδιαίτερο πλεονέκτημα απέναντι στον κινηματογράφο. Η κάμερα αποφασίζει πού θα στραφεί το βλέμμα μας και τι θα παραμείνει κρυφό. Στη θεατρική αίθουσα αντίθετα, μπορούμε να παρατηρούμε ολόκληρο τον χώρο χωρίς να γνωρίζουμε πάντοτε πού πρέπει να εστιάσουμε. Ένας ήχος από το βάθος, η μετακίνηση μιας σκιάς ή μια παρατεταμένη σιωπή αρκούν για να γεννήσουν την αίσθηση της απειλής. Το σώμα του ηθοποιού βρίσκεται πραγματικά μπροστά μας. Και ο φόβος του διπλανού θεατή μπορεί να γίνει μεταδοτικός μετατρέποντας την παράσταση σε μια κοινή εμπειρία αγωνίας.
Στο Εκτροφείο Τεράτων του Γιάννη Παπάζογλου, που παρουσιάζεται στο θέατρο Αργώ σε σκηνοθεσία Γιάννη Παπαδογιάννη, ο φόβος μεταφέρεται σε ένα αναγνωρίσιμο κοινωνικό περιβάλλον. Μια γυναίκα που κατέχει υψηλή θέση στον τραπεζικό κόσμο έρχεται αντιμέτωπη με πρόσωπα και επιλογές του παρελθόντος της, την ώρα που έξω η πόλη συγκλονίζεται από συγκρούσεις. Το ψυχολογικό θρίλερ γίνεται ένας τρόπος να εξεταστούν η ενοχή, η εξουσία και οι ανθρώπινοι συμβιβασμοί. Τα τέρατα δεν χρειάζεται να έχουν υπερφυσική υπόσταση. Μπορεί να βρίσκονται πίσω από αποφάσεις που κάποτε έμοιαζαν απολύτως λογικές.
Μια διαφορετική διάσταση του φόβου αναμένεται να συναντήσουμε στον Δράκουλα, που ανεβαίνει στις 16 Δεκεμβρίου στη Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. Ο Κωνσταντίνος Ντέλλας σκηνοθετεί το μυθιστόρημα του Μπραμ Στόκερ, αξιοποιώντας τη μετάφραση που δημοσίευσε το 1903 ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης με τίτλο Ο Πύργος του Δράκουλα. Η δραματουργική επεξεργασία, την οποία συνυπογράφει με τον Δημοσθένη Παπαμάρκο, φέρνει τον γοτθικό μύθο σε επαφή με τη γλώσσα και την ελληνική λαϊκή παράδοση. Ο Δράκουλας μπορεί να διαβαστεί ως η προσωποποίηση του κακού, αλλά και ως μια μορφή που απειλεί τα όρια της κοινωνικής κανονικότητας. Ο φόβος του ξένου, του διαφορετικού και εκείνου που δεν μπορούμε να ελέγξουμε αποκτά έτσι μια ευρύτερη κοινωνική σημασία.
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι πολλές ιστορίες τρόμου γεννιούνται γύρω από την παραβίαση μιας οικείας πραγματικότητας. Το σπίτι παύει να προσφέρει ασφάλεια, οι ανθρώπινες σχέσεις γίνονται απρόβλεπτες, οι καθιερωμένοι κανόνες καταρρέουν. Ο τρόμος επιτρέπει να μιλήσουμε για την απώλεια, την ανασφάλεια και την αδυναμία ελέγχου χωρίς να περιοριστούμε στον ρεαλισμό. Το υπερφυσικό λειτουργεί συχνά ως μια υπερβολική, αλλά αναγνωρίσιμη, εικόνα της καθημερινής ανθρώπινης εμπειρίας.
Στο Μαγαζάκι του Τρόμου, το μιούζικαλ των Howard Ashman και Alan Menken που παρουσιάζεται στο θέατρο Αλέκος Αλεξανδράκης σε σκηνοθεσία Θέμιδας Μαρσέλλου, ο μηχανισμός λειτουργεί αντίστροφα. Το κοινό γελά με το παράξενο φυτό που μεγαλώνει καταβροχθίζοντας ανθρώπους, την ώρα που η ιστορία αποκαλύπτει πόσο εύκολα η επιθυμία για επιτυχία μπορεί να οδηγήσει σε διαδοχικούς ηθικούς συμβιβασμούς. Το τέρας είναι εξωφρενικό αλλά η λογική που το τρέφει παραμένει οικεία. Η κωμωδία επιτρέπει στον θεατή να αναγνωρίσει κάτι δυσάρεστο χωρίς να αισθανθεί αμέσως την ανάγκη να απομακρυνθεί από αυτό.
Τη συγγένεια του τρόμου με την κωμωδία εξερευνά και Το Μυστήριο της Ίρμα Βεπ του Τσαρλς Λάντλαμ, που ανεβαίνει τον Δεκέμβριο σε σκηνοθεσία Γιάννη Καλαβριανού. Η Μαρία Κίτσου και η Έλενα Χαραλαμπούδη αναλαμβάνουν οκτώ ρόλους και 35 μεταμορφώσεις, σε έναν κόσμο γεμάτο βρικόλακες, μούμιες και γοτθικά μυστήρια. Η παράσταση παρωδεί τους μηχανισμούς του τρόμου, αναδεικνύοντας τη συγγένειά του με την κωμωδία. Και στις δύο περιπτώσεις το αποτέλεσμα εξαρτάται από την προσμονή, τον ρυθμό και την ανατροπή αυτού που περιμένει ο θεατής.
Η φετινή σκηνή διαθέτει και άλλες λιγότερο αναμενόμενες συγγένειες με το είδος. Η Παραμόρφωση του Γιάννη Αποσκίτη, που κάνει πρεμιέρα στις 13 Νοεμβρίου στο θέατρο Σημείο, κινείται ανάμεσα στο μυστήριο, στη μαύρη κωμωδία και στη μακάβρια φάρσα, αναζητώντας όσα κρύβονται πίσω από τις ανθρώπινες σχέσεις. Την ίδια στιγμή, η Φόνισσα του Παπαδιαμάντη, με τη Λυδία Κονιόρδου σε σκηνοθεσία Σωτήρη Χατζάκη στο θέατρο Έργον, υπενθυμίζει μια ουσιαστική διάκριση. Δεν είναι κάθε σκοτεινή ιστορία έργο τρόμου. Ορισμένες από τις πιο τρομακτικές αφηγήσεις του θεάτρου δεν χρειάζονται κανένα υπερφυσικό στοιχείο. Η ανθρώπινη σκληρότητα είναι αρκετή.
Το ενδιαφέρον με αυτές τις παραστάσεις δεν είναι ότι μας υπόσχονται έναν κόσμο γεμάτο τέρατα. Είναι ότι μας υπενθυμίζουν πόσα από όσα φοβόμαστε υπάρχουν ήδη γύρω μας. Μέσα στα σπίτια μας, στις σχέσεις μας, στους θεσμούς που εμπιστευόμαστε και στις αποφάσεις που παίρνουμε. Το θέατρο μπορεί να σβήσει τα φώτα, να φέρει έναν βρικόλακα στη σκηνή ή να μας κάνει να γελάσουμε με ένα ανθρωποφάγο φυτό. Όμως το πιο ανησυχητικό ερώτημα παραμένει τι θα αναγνωρίσουμε όταν τα φώτα ανάψουν ξανά.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;
