«Τσακουάλα»: Πόσο κοστίζει σήμερα το δικαίωμα να ονειρεύεσαι;

Η τσακουάλα είναι σαύρα της ερήμου. Όταν απειληθεί, χώνεται στη φωλιά της, φουσκώνει τα πνευμόνια της, σφηνώνει και κανείς δεν μπορεί να τη βγάλει από εκεί μέσα. Η Ειρήνη Δρίβα γράφει για έναν κόσμο που αλλάζει χωρίς να μας υπολογίζει.

Έχοντας ήδη στις αποσκευές του τη συλλογή διηγημάτων με τον τίτλο «Γυναίκα στα κάγκελα», ο Χρήστος Οικονόμου, συνεπής στο αφηγηματικό του ύφος, γράφει δεκαέξι ιστορίες που στο σύνολό τους διαδραματίζονται στις δυτικές συνοικίες. Το «Κάτι θα γίνει, θα δεις» απέσπασε το 2011 το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος, μιλώντας για αγόρια και κορίτσια που μεγάλωσαν στις αλάνες της Δραπετσώνας, της Νίκαιας και του Κορυδαλλού. Άντρες και γυναίκες που είδαν να όνειρά τους να εξαργυρώνονται κάθε δεκαπενθήμερο μαζί με το μισθό τους, μαζί με τα πρώτα τους φιλιά, μαζί με τις τελευταίες τους ανάσες.

Ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Γιώργος Βουρδαμής, μετά την ευρηματική «Νοχαβελάνδη» συνεργάζεται με την Καλλιόπη Παναγιωτίδου, τον Χρήστο Κοντογεώργη και τον Γιώργο Μηλιώνη παρουσιάζοντας το «Τσακουάλα» που βασίζεται στα διηγήματα του Οικονόμου.

Τη διασκευή υπογράφει η Ειρήνη Φαναριώτη διατηρώντας αναλλοίωτη την ταυτότητα των χαρακτήρων, όπως αποκαλύπτονται από τον ποιητικό ρεαλισμό του συγγραφέα. Δεν τους εξιδανικεύει ούτε τους δικαιολογεί. Τους απογυμνώνει από κάθε προσδοκία και για αυτό από σύμβολα γίνονται άνθρωποι.

Τρεις άντρες και μία γυναίκα μοιράζονται της αγωνία της επιβίωσης δοκιμάζοντας τις αντοχές τους σε μια συνθήκη που τους κάνει να μοιάζουν με τραγικούς ήρωες. Δεν έχουν όνομα γιατί θα μπορούσαν να είναι ο καθένας από εμάς. Είναι ο καθένας από εμάς. Είναι ο Άντρας 1, ο Άντρας 2 και η γυναίκα. Ο μόνος που έχει όνομα είναι ο Πέτρος που τα βράδια στήνει οδοφράγματα διαβάζοντας ποιήματα που έγραψε ο Μιγκέλ Ερνάντεθ, λίγο πριν δολοφονηθεί στη φυλακή από το καθεστώς του Φράνκο.

Ο Γιώργος Βουρδαμής φέρνει στη σκηνή του θεάτρου «Θησείον» έναν κόσμο που αλλάζει χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες. Ένα λούνα παρκ του τρόμου που με ιλιγγιώδη ταχύτητα καταπίνει κάθε υποψία ζωής. Η σκηνική γλώσσα που επιλέγει αγγίζει το συλλογικό τραύμα μιας γενιάς που έμαθε να βάζει το σώμα της μπροστά στην ανάγκη. Ισορροπώντας την επιθυμία με τη συγκατάβαση, τα πρόσωπα του έργου κατοικούν μέσα σε υπόγεια τρέμοντας κάθε φορά που κάποιος επιχειρεί να γκρεμίσει τον κόσμο τους. Αντιστέκονται, θυμώνουν, τα βάζουν με τον εαυτό τους, ερωτεύονται παράφορα, δαγκώνουν μαξιλάρια, αγγίζουν τα σώματα τους, σπάνε τα μούτρα τους, μα πάντα επιστρέφουν στις ίδιες αλάνες και στις ίδιες γειτονιές.

Υπάρχει κάτι το μεταφυσικό στην προσέγγιση του Γιώργου Βουρδαμή που μετακινεί τα δραματουργικά όρια του έργου. Δεν εγκλωβίζεται σε ένα ακόμη καταγγελτικό κείμενο, που ενδεχομένως, να περιόριζε τις πολλαπλές αναγνώσεις του κειμένου αλλά αποκαλύπτει την τρυφερότητα που μπορεί να κρύβει η αντίσταση μέσα από τη συνειδητοποίησή της.

Θα μπορούσα να γράψω πως οι ερμηνείες της Καλλιόπης Παναγιωτίδου, του Χρήστου Κοντογεώργη, του Γιώργου Βουρδαμή και του Γιώργου Μηλιώνη είναι άρτιες, καλοδουλεμένες και συνεπείς. Τρεις λέξεις που θα αρκούσαν να περιγράψουν τη δυναμική τους. Και, όμως, θα τους αδικούσα γιατί κάνουν κάτι πολύ πιο σημαντικό πάνω στη σκηνή. Αφέθηκαν στην ενέργεια της πλατείας με μια αμεσότητα που προσωπικά με συγκίνησε.

Τα έγχορδα με τους ηλεκτρονικούς ήχους του Οδυσσέα Μισόρη και του Gary Salomon συνομιλούν με τους φωτισμούς της Ελένης Χούμου, δημιουργώντας ένα απόκοσμο τοπίο με τους τσιμεντόλιθους της Δάφνης Αηδόνη να αποτελούν ένα ευφυές σκηνικό εύρημα. Το ίδιο ισχύει και για το δαντελένιο τραπεζομάντηλο που σκέπασε τον άντρα και τη γυναίκα σε ένα φιλί που έκλεινε το μάτι στο έργο του Βέλγου σουρεαλιστή Ρενέ Μαγκρίτ, «Οι εραστές», το οποίο φιλοτέχνησε το 1928, μαρτυρώντας έναν παράνομο έρωτα.

Η μνήμη ως σημείο αναφοράς κυριαρχεί στο έργο με το τσάμικο να μας γυρίζει στα κυριακάτικα τραπέζια των παιδικών μας χρόνων, με τις άσπρες πλαστικές καρέκλες και τους πατέρες μας να καπνίζουν στην αυλή μιλώντας για πολιτικά. Την ίδια στιγμή οι μητέρες μας ετοίμαζαν το φαγητό κλείνοντας μέσα τους όλη τη φροντίδα και τη γλύκα μιας υπερήφανης, σχεδόν, ερωτικής υποταγής.

Το  «Τσακουάλα» είναι μια ιστορία επιβίωσης. Μια ιστορία αντοχών, όχι μόνο απέναντι στα funds, στους servicers και στα σύνθετα κέντρα εξουσίας, αλλά απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό. Είναι η ανάγκη να πιστεύεις σε έναν κόσμο δίκαιο που δεν σε κατασπαράσσει και δεν σου απαγορεύει να ονειρεύεσαι. Ίσως, τελικά, το τέλος του κόσμου να μην έρθει μέσα σε θόρυβο και συνθήματα, αλλά όταν δεν θα έχουμε κάποιον ή κάτι να υπερασπιστούμε. Όταν δεν θα υπάρχει κάτι που να αξίζει να πεθάνουμε για αυτό!

Η Ειρήνη Δρίβα είναι δημοσιογράφος και κριτικός θεάτρου, μέλος της Ένωσης Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών.