Αν σβήσεις τα ονόματα από τις ειδήσεις των τελευταίων ημερών όλες μοιάζουν να περιγράφουν το ίδιο μέρος. Στο Ρέθυμνο άνθρωποι εγκαταλείπουν τα σπίτια τους. Στο Γύθειο οι φλόγες καταπίνουν δασικές εκτάσεις. Στη Μυτιλήνη και στην Πάρο οι πυροσβεστικές δυνάμεις δίνουν μάχη για να κρατήσουν τη φωτιά μακριά από κατοικημένες περιοχές. Την ίδια στιγμή, στη Γαλλία, στην Ισπανία και στην Πορτογαλία εξελίσσονται σχεδόν οι ίδιες σκηνές. Ο ίδιος πορτοκαλί ουρανός, τα ίδια πευκοδάση που καίγονται, οι ίδιοι άνθρωποι που κοιτούν τις φλόγες περιμένοντας να μάθουν αν θα έχουν σπίτι όταν ξημερώσει. Για χρόνια αντιμετωπίζαμε κάθε μεγάλη πυρκαγιά ως ένα μεμονωμένο γεγονός. Μια δύσκολη χρονιά. Έναν ακραίο καύσωνα. Μια ατυχία. Σήμερα αυτή η εξήγηση δεν αρκεί. Όταν οι ίδιες εικόνες επαναλαμβάνονται σχεδόν ταυτόχρονα από την Ελλάδα μέχρι την Ιβηρική Χερσόνησο δεν πρόκειται πια για εξαιρέσεις. Πρόκειται για μια νέα πραγματικότητα που διαμορφώνει ολόκληρη τη νότια Ευρώπη.
Για δεκαετίες μιλούσαμε για την κλιματική αλλαγή σαν να αφορούσε κυρίως αριθμούς. Μισός βαθμός περισσότερο, ένας θερμότερος χειμώνας και μερικές ημέρες καύσωνα παραπάνω. Στην πράξη όμως η αλλαγή δεν αποτυπώνεται στα θερμόμετρα αλλά στους χάρτες. Περιοχές που άλλοτε συνδέονταν με διακοπές, πεζοπορίες και καταπράσινα τοπία εμφανίζονται πλέον στις ειδήσεις επειδή καίγονται. Η γεωγραφία της Μεσογείου δεν αλλάζει μόνο μορφή, αλλάζει και ταυτότητα. Στη Γαλλία ο τρύγος ξεκινά πλέον εβδομάδες νωρίτερα από ό,τι πριν από λίγες δεκαετίες και τα σταφύλια δίνουν κρασιά με αισθητά υψηλότερο αλκοολικό βαθμό. Δεν αλλάζει μόνο η παραγωγή και η γεύση ενός τόπου. Αλλάζει μια παράδοση αιώνων. Όταν μεταβάλλεται το ίδιο το προϊόν που γεννά η γη δεν μιλάμε απλώς για έναν πιο ζεστό Ιούλιο. Μιλάμε για μια διαφορετική Μεσόγειο.
Η Μεσόγειος οικοδόμησε την ταυτότητά της πάνω στον ήλιο. Όχι ως απειλή αλλά ως πηγή ζωής, ευημερίας και πολιτισμού. Σήμερα αυτή η σχέση μεταβάλλεται. Δεν πρόκειται μόνο για μια περιβαλλοντική κρίση αλλά για μια βαθιά πολιτισμική μετατόπιση. Όταν μια ολόκληρη γενιά μεγαλώνει θεωρώντας φυσιολογικό ότι κάθε Ιούλιο ή Αύγουστο θα υπάρχουν καμένα δάση, εκκενωμένοι οικισμοί και ουρανοί γεμάτοι καπνό, αλλάζει αναπόφευκτα και η εικόνα που σχηματίζει για τον τόπο της. Αρκεί να παρατηρήσει κανείς τις λέξεις που συνοδεύουν πλέον κάθε Ιούλιο και κάθε Αύγουστο. Εκκενώσεις, αναζωπυρώσεις,εναέρια μέσα, δείκτες επικινδυνότητας και μηνύματα από το 112. Λέξεις που κάποτε εμφανίζονταν σπάνια έχουν γίνει μέρος του καθημερινού λεξιλογίου. Δεν μας εκπλήσσουν πια. Περιμένουμε σχεδόν κάθε καλοκαίρι να τις ακούσουμε ξανά.
Αυτό ίσως είναι και το πιο ανησυχητικό στοιχείο. Δεν αλλάζει μόνο το κλίμα. Αλλάζει και η ανοχή μας. Συνηθίζουμε τις εικόνες των καμένων δασών. Συνηθίζουμε τις εκκενώσεις. Συνηθίζουμε να παρακολουθούμε τους χάρτες της Πολιτικής Προστασίας όπως κάποτε κοιτούσαμε απλώς την πρόγνωση του καιρού. Η εξαίρεση μετατρέπεται αργά σε κανονικότητα.
Η ιστορία της Ευρώπης διαμορφώθηκε πολλές φορές από τις φυσικές δυνάμεις που όρισαν τη ζωή των ανθρώπων της. Οι Ολλανδοί έμαθαν να ζουν απέναντι στο νερό και οι Ισλανδοί δίπλα στα ηφαίστεια. Η Μεσόγειος αντίθετα έμαθε να ζει με τον ήλιο. Όχι ως απειλή αλλά ως πηγή ζωής, δημιουργίας και ευημερίας. Αυτή η σχέση μοιάζει να αλλάζει μπροστά στα μάτια μας.
Δεν πρόκειται μόνο για μια περιβαλλοντική κρίση. Είναι μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο θα θυμόμαστε τα καλοκαίρια μας. Οι γενιές που μεγάλωσαν τη δεκαετία του 1980 και του 1990 θυμούνται τις διακοπές, τις αυλές, τα μελτέμια και τις ατελείωτες ημέρες στη θάλασσα. Οι σημερινές γενιές μεγαλώνουν μαθαίνοντας ότι κάθε καλοκαίρι μπορεί να φέρει μηνύματα εκκένωσης, πυκνό καπνό στον ορίζοντα και χάρτες με περιοχές σε κατάσταση συναγερμού. Οι ιστορικοί συνηθίζουν να χωρίζουν τις εποχές με πολέμους, οικονομικές κρίσεις ή πολιτικές ανατροπές. Οι επόμενες γενιές θα θυμούνται τη δεκαετία του 2020 διαφορετικά. Ως τη δεκαετία που η Ευρώπη μπήκε στην εποχή της φωτιάς.
