«Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα»: Τι συμβαίνει όταν το «μαζί» αρχίζει να διαλύεται

Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή σχεδόν κάθε ομάδας όπου κάποιος λέει «πρέπει να μιλήσουμε». Συνήθως δεν ακολουθεί τίποτα καλό. Μπορεί να είναι μια μπάντα, μια πολιτική συλλογικότητα, μια παρέα που αποφάσισε να κάνει κάτι μαζί, ακόμη και οι ένοικοι μιας πολυκατοικίας που πίστεψαν ότι θα καταφέρουν επιτέλους να συμφωνήσουν για τα κοινόχρηστα. Στην αρχή υπάρχει η ιδέα, ο ενθουσιασμός, εκείνη η σχεδόν αφελής βεβαιότητα ότι μαζί μπορούμε να κάνουμε κάτι που μόνοι μας δεν θα μπορούσαμε. Μετά έρχονται οι διαφωνίες. Και κάποια στιγμή κάποιος πρέπει να διαλέξει πλευρά.

Αυτό το παράξενο, εύθραυστο σημείο της συλλογικής ζωής βρίσκεται στο κέντρο της παράστασης «Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα» της Εταιρείας Θεάτρου Τροχιές, που μετά τον πρώτο κύκλο sold out παραστάσεων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη επιστρέφει για δεύτερη χρονιά, αυτή τη φορά στο θέατρο ΧΩΡΟΣ. Στη σκηνή βρίσκεται μια ομάδα που έχει ήδη διαλυθεί. Χρόνια αργότερα, τα μέλη της καλούνται να εξηγήσουν τι συνέβη. Πότε άρχισε πραγματικά το τέλος; Στην πρώτη ιδεολογική διαφωνία; Σε μια προσωπική σύγκρουση; Στην απόφαση που δεν μπορούσε πια να αναβληθεί; Ή μήπως το τέλος υπήρχε από την αρχή, κρυμμένο μέσα στις διαφορετικές προσδοκίες όσων πίστευαν ότι αγωνίζονταν για το ίδιο πράγμα;

Το ενδιαφέρον είναι ότι εδώ η μνήμη δεν λειτουργεί σαν αξιόπιστο αρχείο. Ο καθένας θυμάται διαφορετικά. Τα ίδια γεγονότα αλλάζουν ανάλογα με εκείνον που τα αφηγείται, οι προσωπικές εκδοχές συγκρούονται και το παρελθόν ανακατασκευάζεται μπροστά μας. Πραγματικές ιστορίες, ερευνητικό υλικό, πολιτική φιλοσοφία και προσωπικές σκέψεις γίνονται ένα ψευδοντοκιμαντέρ για όλα όσα μπορούν να γεννήσουν μια συλλογικότητα και για όλα όσα μπορούν τελικά να τη διαλύσουν.

Κάπου εδώ η παράσταση αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον, γιατί αρνείται να αντιμετωπίσει τη διάλυση ως μια μεγάλη, ηρωική πολιτική τραγωδία. Το ίδιο νήμα μπορεί να ενώνει μια ιστορική πολιτική διάσπαση με το τέλος της αγαπημένης μας μπάντας και μια καταστροφική συνέλευση πολυκατοικίας. Η κλίμακα αλλάζει. Ο μηχανισμός όχι πάντα. Οι άνθρωποι μπαίνουν σε ομάδες κουβαλώντας επιθυμίες, προσδοκίες, εγωισμούς, φόβους και διαφορετικές εκδοχές για το τι σημαίνει «μαζί». Όσο όλα λειτουργούν, αυτές οι διαφορές μοιάζουν μικρές. Όταν εμφανιστεί η πρώτη σοβαρή ρωγμή, γίνονται ξαφνικά όλο το δωμάτιο.

Ζούμε άλλωστε σε μια εποχή που μας εκπαιδεύει συστηματικά στην ατομική διαδρομή. Στην προσωπική ευθύνη, στην προσωπική επιτυχία, στο προσωπικό brand, στη δική μας μικρή οθόνη. Η ιδέα ότι άνθρωποι μπορούν να οργανώσουν τη ζωή τους γύρω από ένα κοινό «εμείς» μοιάζει όλο και δυσκολότερη. Και παρ’ όλα αυτά εξακολουθούμε να το επιχειρούμε. Φτιάχνουμε ομάδες, παρέες, συλλογικότητες, συνεργασίες. Πιστεύουμε ξανά ότι αυτή τη φορά θα καταφέρουμε να συνεννοηθούμε.

Ίσως εκεί βρίσκεται τελικά η καρδιά του «Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα». Όχι στο γιατί διαλύονται οι ομάδες, αλλά στο γιατί, γνωρίζοντας πόσο εύκολα μπορούν να διαλυθούν, συνεχίζουμε να τις φτιάχνουμε. Γιατί όσο κι αν η εποχή μάς εκπαιδεύει να σωζόμαστε μόνοι, παραμένει μέσα μας η επίμονη ιδέα ότι ορισμένα πράγματα αποκτούν νόημα μόνο όταν προσπαθήσουμε να τα κάνουμε μαζί.