Η Ελλάδα ξέρει να αποθεώνει τους πρωταθλητές της. Αλλά η πραγματική δοκιμασία μπορεί να αρχίζει όταν σταματούν να αγωνίζονται. Η πρώτη Σύνοδος Ελλήνων Πρωταθλητών, που ξεκινά στην Αρχαία Ολυμπία, ανοίγει μια συζήτηση για τις ανισότητες, τις επαγγελματικές προοπτικές και τη ζωή μετά τον αθλητισμό.
Στον αθλητισμό υπάρχει ένα παράδοξο που σπάνια συζητάμε. Προετοιμάζουμε έναν άνθρωπο για χρόνια ώστε να είναι έτοιμος για έναν αγώνα που μπορεί να διαρκέσει λίγα λεπτά. Για την επόμενη ζωή του, που μπορεί να διαρκέσει σαράντα χρόνια, η προετοιμασία δεν είναι πάντοτε εξίσου συστηματική. Η αθλητική καριέρα έχει ημερομηνία λήξης, ακόμη κι αν κανείς δεν γνωρίζει πότε ακριβώς θα έρθει. Μπορεί να τελειώσει με μια συνειδητή απόφαση, έναν τραυματισμό, μια σειρά αποτυχημένων προκρίσεων ή απλώς με τη διαπίστωση ότι το σώμα δεν ανταποκρίνεται πια στις απαιτήσεις. Εκείνη τη στιγμή ο αθλητής καλείται να διαχειριστεί κάτι για το οποίο ενδέχεται να έχει προετοιμαστεί πολύ λιγότερο από οποιονδήποτε αγώνα: την αλλαγή ολόκληρης της καθημερινότητάς του.
Από τις 19 έως τις 21 Νοεμβρίου, περισσότεροι από 50 Έλληνες πρωταθλητές και πρωταθλήτριες συμμετέχουν στην πρώτη Σύνοδο Ελλήνων Πρωταθλητών, στις εγκαταστάσεις της Διεθνούς Ολυμπιακής Ακαδημίας στην Αρχαία Ολυμπία. Η Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή, η Διεθνής Ολυμπιακή Ακαδημία και η Εθνική Ολυμπιακή Ακαδημία της Ελλάδας διοργανώνουν μια συνάντηση που φιλοδοξεί να εξετάσει τις ανάγκες των αθλητών κατά τη διάρκεια της καριέρας τους, αλλά και μετά την ολοκλήρωσή της.

Η πρωτοβουλία έχει ενδιαφέρον επειδή μεταφέρει στο επίπεδο των αθλητικών θεσμών ένα ζήτημα που για πολλά χρόνια αντιμετωπιζόταν κυρίως ως προσωπική ευθύνη. Ο πρωταθλητής όφειλε να φροντίσει μόνος του για το μέλλον του, όπως είχε μάθει να φροντίζει για την απόδοσή του. Μόνο που η ικανότητα να κερδίζεις έναν αγώνα δεν συνοδεύεται αυτομάτως από τις γνώσεις, τις ευκαιρίες ή τις οικονομικές δυνατότητες που χρειάζονται για να δημιουργήσεις μια δεύτερη επαγγελματική ζωή. Το σημαντικότερο πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι κοινό για όλους. Είναι οι τεράστιες διαφορές που κρύβονται πίσω από τη λέξη «πρωταθλητής».
Ένας ποδοσφαιριστής μεγάλης ομάδας μπορεί να έχει αποκτήσει σημαντικά εισοδήματα πριν συμπληρώσει τα τριάντα του χρόνια. Ένας αθλητής λιγότερο εμπορικού ολυμπιακού αγωνίσματος μπορεί να έχει αφιερώσει την ίδια περίοδο σε καθημερινές προπονήσεις, ταξίδια και διοργανώσεις, χωρίς αντίστοιχες οικονομικές απολαβές. Μια αθλήτρια της ενόργανης ή της ρυθμικής γυμναστικής μπορεί να χρειαστεί να επαναπροσδιορίσει το μέλλον της σε ηλικία κατά την οποία πολλοί συνομήλικοί της αρχίζουν μόλις να διαμορφώνουν την επαγγελματική τους ταυτότητα. Οι διαφορές δεν περιορίζονται στα χρήματα. Αφορούν τον χρόνο, την εκπαίδευση, τις κοινωνικές εμπειρίες και τις δυνατότητες που έχει κάθε αθλητής να αναπτύξει ενδιαφέροντα έξω από το άθλημά του.

Ένα παιδί που ξεκινά τον πρωταθλητισμό σε μικρή ηλικία μαθαίνει σταδιακά να οργανώνει τη ζωή του γύρω από την προπόνηση. Το σχολείο, οι διακοπές, οι φίλοι, ακόμη και οι οικογενειακές υποχρεώσεις προσαρμόζονται στο αγωνιστικό πρόγραμμα. Όσο αυξάνονται οι απαιτήσεις, τόσο δυσκολότερο γίνεται να διατηρηθεί μια ισορροπία. Και όταν εμφανιστεί μια σημαντική διάκριση, η πίεση μπορεί να μεγαλώσει ακόμη περισσότερο. Η επιτυχία δημιουργεί προσδοκίες. Από τον προπονητή, την ομοσπονδία, την οικογένεια, τους χορηγούς, αλλά και από τον ίδιο τον αθλητή. Η επόμενη διοργάνωση αποκτά μεγαλύτερη σημασία από την προηγούμενη. Η σκέψη για σπουδές, επαγγελματική κατάρτιση ή μια διαφορετική διαδρομή μπορεί να μετατίθεται διαρκώς για αργότερα.
Δεν συμβαίνει σε όλους. Υπάρχουν αθλητές που ολοκληρώνουν απαιτητικές σπουδές, εργάζονται παράλληλα και δημιουργούν εγκαίρως τις προϋποθέσεις για τη συνέχεια. Η δυνατότητα αυτή όμως δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την προσωπική τους θέληση. Χρειάζεται οικονομική υποστήριξη, ευελιξία από τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και ένα αθλητικό περιβάλλον που δεν αντιμετωπίζει οτιδήποτε έξω από την προπόνηση ως απειλή.
Στην Ελλάδα υπάρχουν θεσμοθετημένα ευεργετήματα για διακριθέντες αθλητές. Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση προβλέπονται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, πρόσθετες θέσεις εισαγωγής και προσαύξηση μορίων ανάλογα με τη διάκριση. Σύμφωνα με το Υπουργείο Παιδείας, το ισχύον πλαίσιο προβλέπει υπεράριθμες θέσεις έως 20% για τα ΤΕΦΑΑ και 3% για τα υπόλοιπα πανεπιστημιακά τμήματα, με τις προϋποθέσεις που ορίζει η νομοθεσία. Για ορισμένες εξαιρετικές διεθνείς διακρίσεις προβλέπεται επίσης δυνατότητα διορισμού σε φορείς του δημόσιου τομέα, με συγκεκριμένα κριτήρια και απαιτούμενα προσόντα. Δεν πρόκειται για ένα γενικό δικαίωμα που αποκτά κάθε αθλητής επειδή συμμετείχε σε διεθνείς αγώνες ή κατέκτησε ένα μετάλλιο.

Αυτή η διάκριση έχει σημασία. Το σύστημα αναγνωρίζει συγκεκριμένες επιτυχίες και προσφέρει δυνατότητες σε όσους πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις. Δεν καλύπτει, όμως, με τον ίδιο τρόπο κάθε άνθρωπο που αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στον πρωταθλητισμό. Υπάρχουν όμως και οι αθλητές που ο κόσμος σπάνια θυμάται. Εκείνοι που έφτασαν μια ανάσα από τη μεγάλη διάκριση, χωρίς ποτέ να ανέβουν στο βάθρο. Η προσπάθειά τους μπορεί να ήταν εξίσου απαιτητική. Το θεσμικό αποτέλεσμα είναι διαφορετικό. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να καταργηθούν τα κριτήρια επιβράβευσης. Σημαίνει ότι η επιβράβευση της αγωνιστικής επιτυχίας δεν μπορεί να υποκαθιστά μια συνολικότερη πολιτική επαγγελματικής προετοιμασίας.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή το Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε στις 12 Νοεμβρίου την πρόθεσή του να επανεξετάσει το πλαίσιο μοριοδότησης των διακριθέντων αθλητών. Η συζήτηση αφορά τη δικαιοσύνη και την αξιοκρατία στην πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση. Είναι μια αναγκαία συζήτηση, αλλά δεν εξαντλεί το πρόβλημα. Η δυνατότητα εισαγωγής σε ένα πανεπιστήμιο αποτελεί σημαντική ευκαιρία. Δεν εγγυάται από μόνη της ότι ένας αθλητής θα μπορέσει να παρακολουθήσει τις σπουδές του ή να αξιοποιήσει αργότερα το πτυχίο του. Υπάρχει και κάτι ακόμη, δυσκολότερο να αποτυπωθεί σε νόμους και υπουργικές αποφάσεις.
Για έναν άνθρωπο που προπονείται από παιδί, ο αθλητισμός μπορεί να αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο της ταυτότητάς του. Είναι ο χώρος όπου απέκτησε φίλους, έμαθε να συνεργάζεται, γνώρισε την επιτυχία και την αποτυχία, ανακάλυψε τις δυνατότητες και τα όριά του. Οι άλλοι τον αναγνωρίζουν μέσα από τις επιδόσεις του. Συχνά και ο ίδιος έχει μάθει να αξιολογεί τον εαυτό του με αυτόν τον τρόπο. Όταν σταματήσει να αγωνίζεται, δεν χάνει αναγκαστικά την αυτοπεποίθηση ή τον προσανατολισμό του. Μπορεί να αισθανθεί ανακούφιση, να ανακαλύψει νέες επιθυμίες και να απολαύσει μια ελευθερία που δεν είχε γνωρίσει για χρόνια. Μπορεί όμως να χρειαστεί χρόνο για να συνηθίσει μια καθημερινότητα χωρίς αγωνιστικούς στόχους, προπονητικά προγράμματα και την αναγνώριση που συνόδευε την προηγούμενη ζωή του.

Η ψυχολογική διάσταση δεν πρέπει να δραματοποιείται. Ούτε να αγνοείται. Η μετάβαση από τον πρωταθλητισμό είναι μια μεγάλη προσωπική αλλαγή και, όπως κάθε σημαντική αλλαγή, μπορεί να χρειάζεται προετοιμασία και υποστήριξη. Γι’ αυτό έχει ενδιαφέρον η παρουσίαση του προγράμματος «Fit for the Future» της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής στη Σύνοδο της Αρχαίας Ολυμπίας. Η προετοιμασία για την επόμενη ημέρα δεν αντιμετωπίζεται ως ζήτημα που εμφανίζεται ξαφνικά στον τελευταίο αγώνα, αλλά ως μέρος της συνολικής αθλητικής διαδρομής.
Το δύσκολο είναι να μετατραπεί αυτή η αντίληψη σε καθημερινή πρακτική. Να μπορεί ένας νέος αθλητής να σπουδάζει χωρίς να αισθάνεται ότι προδίδει την αγωνιστική του φιλοδοξία. Να έχει πρόσβαση σε επαγγελματική καθοδήγηση πριν χρειαστεί να αναζητήσει εργασία. Να γνωρίζει ποιες δυνατότητες του προσφέρει η νομοθεσία και ποιες επιλογές υπάρχουν πέρα από αυτήν. Να μη θεωρείται η ζωή έξω από το γήπεδο κάτι που μπορεί να περιμένει επ’ αόριστον.
Η ευθύνη δεν ανήκει αποκλειστικά στον αθλητή. Αφορά τους συλλόγους, τις ομοσπονδίες, τους προπονητές, την Πολιτεία και σε μικρότερες ηλικίες, τις οικογένειες. Ένα αθλητικό σύστημα που απαιτεί από τα παιδιά να αφιερώνουν όλο και περισσότερο χρόνο στην προπόνηση οφείλει να ενδιαφέρεται και για τις δυνατότητες που θα έχουν όταν αυτή η περίοδος ολοκληρωθεί.
Η πρώτη Σύνοδος Ελλήνων Πρωταθλητών δεν μπορεί από μόνη της να λύσει αυτά τα προβλήματα. Μπορεί όμως να αποτελέσει την αρχή μιας πιο συγκεκριμένης συζήτησης, εφόσον οι ανάγκες που θα καταγραφούν οδηγήσουν σε ουσιαστικές πρωτοβουλίες. Το ζητούμενο δεν είναι να προστεθεί άλλη μία διοργάνωση στο ημερολόγιο του ελληνικού αθλητισμού. Είναι να αποκτήσουν οι αθλητές πραγματικές δυνατότητες προετοιμασίας για τη συνέχεια της ζωής τους. Κάποτε ένας πρωταθλητής θα αγωνιστεί για τελευταία φορά. Μπορεί να το γνωρίζει από πριν, μπορεί και όχι. Μπορεί να φύγει με μετάλλια, με προσωπικά ρεκόρ ή με την αίσθηση ότι δεν κατάφερε όσα επιθυμούσε. Την επόμενη ημέρα πάντως θα εξακολουθεί να έχει μπροστά του μια ζωή που δεν μπορεί να οργανωθεί αποκλειστικά γύρω από όσα πέτυχε στο παρελθόν. Το ερώτημα είναι αν θα έχει προλάβει να προετοιμαστεί γι’ αυτήν.
Σου αρέσει να διαβάζεις BlackBook;







