Αιμίλιος Χειλάκης: «Ο πόνος δεν είναι ο δρόμος για την Τέχνη»

Μόλις ανεβαίνω με το ασανσέρ στην ταράτσα του θεάτρου Λαμπέτη ανοίγει η καρδιά μου. Κάτω από τον αττικό ουρανό, αντικρίζω το ποπ σκηνικό της παράστασης «Τακούνια στον Βάλτο», μιας πολιτικής κωμωδίας του πολυγραφότατου Άκη Δήμου που σκηνοθετούν ο Αιμίλιος Χειλάκης και ο Μανώλης Δούνιας. Εκεί είναι το ραντεβού μας με τον Αιμίλιο, για να μιλήσουμε πριν την προγραμματισμένη πρόβα του θιάσου. Καθώς ξεκινάμε την κουβέντα μας και το φως του ήλιου γλυκαίνει, καθώς είναι αργά το απόγευμα, συνειδητοποιώ ότι οι αθηναϊκές ταράτσες είναι τόποι συνάντησης και χαράς από πολύ παλιά μέχρι και σήμερα. Είτε για ποτό, είτε για θερινό σινεμά, είτε για μια παράσταση ή απλώς για να πάρεις μια ανάσα κοιτώντας τον ορίζοντα η ταράτσα το καλοκαίρι είναι μια επιθυμία να «ανεβάσουμε» τον εαυτό μας και τη διάθεσή μας πέρα και πάνω από τον αστικό ιστό. Ο Αιμίλιος Χειλάκης μιλάει λοιπόν για τη νέα του παράσταση, αποκαλύπτει σε ποιο έργο θα τον δούμε το χειμώνα και αναρωτιέται «μήπως δεν μας φτάνει απλώς η πολιτική αλλαγή αλλά χρειαζόμαστε αλλαγή πολιτικής;»

Πώς και φέτος το καλοκαίρι παραμένεις στην Αθήνα παίζοντας θέατρο;

Προέκυψε μέσα από μια παράξενη συνθήκη η απόφασή μας να παραμείνουμε το καλοκαίρι στην Αθήνα. Ξεκίνησε μέσα από ένα προσωπικό μου πένθος, γιατί έχασα τη μητέρα μου. Ο μπαμπάς μου λοιπόν έμεινε μόνος του και είναι 92 χρονών. Σκεφτήκαμε λοιπόν με την Αθηνά (Μαξίμου) να μη λείψουμε κάνοντας την καθιερωμένη καλοκαιρινή μας περιοδεία, αλλά να είμαστε κοντά του, μήπως χρειαστεί κάτι καθώς είναι τόσο πρόσφατη η απώλεια. Μου λέει τότε η Αθηνά ότι της είχε προτείνει κάποια στιγμή ο Άκης Δήμου ένα έργο. Το διαβάσαμε και το προτείναμε στον Διονύση Παναγιωτάκη, για να το ανεβάσουμε στην ταράτσα του Λαμπέτη. Όσο περνάει ο καιρός και δουλεύουμε το έργο καταλαβαίνουμε ότι είναι από τις πιο σοφές αποφάσεις που έχουμε πάρει. Θα κάνουμε παράλληλα και μια μικρή περιοδεία με το ίδιο έργο, τον Ιούνιο, τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο βγαίνοντας εκτός Αθηνών τις ημέρες που δεν το παίζουμε εδώ.

Με το που ανέβηκα στην ταράτσα άνοιξε η καρδιά μου και μου ήρθαν αναμνήσεις από παλιότερα χρόνια.

Το θέατρο σε ταράτσα δεν είναι κάτι άγνωστο, ήταν συνήθειά μας κάποτε και μάλιστα πολύ αγαπημένη. Εγώ έχω μεγαλώσει βλέποντας παραστάσεις στο Αθήναιον ή στο Παρκ, παρακολουθώντας κάποιες εξαιρετικές επιθεωρήσεις, που ήταν μικρά πολιτικά μανιφέστα ειδικά τη δεκαετία ’80 αλλά και του ’90.  Είμαι παιδί της πόλης και η πόλη ήταν πάντα το καταφύγιο μου, προτού, κάποια στιγμή, αποκτήσω τη δυνατότητα να πηγαίνω διακοπές στα νησιά. Μέχρι να μπορέσω να βγάλω κάποια λεφτά έμενα όλο το καλοκαίρι στην Αθήνα, δούλευα στον Σάββα στο Μοναστηράκι, στα Goody’s στην Ομόνοια, στο King’s George στο Σύνταγμα και στο ρεπό μου πήγαινα ή θερινό σινεμά ή θέατρο. Έτσι αυτό το καλοκαίρι, θα είμαι για πρώτη φορά στην επαγγελματική μου ζωή, μέρος μιας πολύ παλιάς μου συνήθειας.

Άρα φέτος καλείσαι εσύ παίζοντας θέατρο στην ταράτσα του Λαμπέτη να γίνεις μέρος των αναμνήσεων ενός νέου ανθρώπου που θα μείνει στην Αθήνα το καλοκαίρι.

Αν έχουμε μια σημαντικότητα ως ηθοποιοί είναι ότι λειτουργούμε ως αντιρήδες κρατώντας ψηλά μια κλωστή που ενώνει τον άνθρωπο, που για πρώτη φορά σήκωσε τον κεφάλι του στον ουρανό για να αναζητήσει το ποιος είναι με τον σημερινό άνθρωπο, που παλεύει να καταλάβει γιατί είναι. Το μεγάλο φιλοσοφικό ερώτημα του δυτικού ανθρώπου είναι πια το «γιατί είμαι» που περιλαμβάνει τα γιατί είμαι έτσι, γιατί είμαι εδώ, γιατί πρέπει να είμαι μέρος ενός συστήματος που δεν ξέρω αν το αγαπώ ή αν μ’ αγαπά. Είμαστε ακόμη σε διαδικασία διαφωτισμού και μάλιστα με πισωγυρίσματα.

Γιατί όμως πισωγυρίζουμε;

Νομίζω ότι η ανθρωπότητα αρέσκεται στα σκοτάδια της. Το κοινωνικό ον που ονομάζεται άνθρωπος αντιμετωπίζει τον εαυτό του και τους και τους άλλους υπό το πρίσμα του σκοταδιού. Υπάρχουν άνθρωποι που ακόμη υποστηρίζουν ότι πρέπει να πονέσεις για να κάνεις Τέχνη. Δεν το πιστεύω, δεν το πιστεύω με τίποτα. Ο πόνος δεν είναι ο δρόμος για την Τέχνη. Σίγουρα όμως ο πόνος είναι ένας δρόμος για να καταλάβεις γιατί ποιο λόγο πρέπει να κάνεις Τέχνη, και ο λόγος είναι ότι κάνεις Τέχνη για να μη συμβαίνει ο πόνος.

Η Τέχνη είναι παρηγοριά;

Μα ναι! Θεωρώ ότι πηγάζει από την ίδια ανάγκη η θέληση του ανθρώπου να κάνει Τέχνη και η θέληση του να πιστέψει σε έναν θεό.

Κάνουμε σήμερα Τέχνη για τους ίδιους ή παρόμοιους λόγους για τους οποίους κάναμε Τέχνη πριν 200 χρόνια;

Όχι αλλά υπάρχει διαχρονικά μια κοινή βάση: η Τέχνη δεν απαντάει, η Τέχνη ρωτάει. Το θέμα είναι πόσο αντέχεις να αναλάβεις την ερώτηση. Όταν κοιτάς τη Γκερνίκα, που για μένα είναι ο σπουδαιότερος πίνακας που φτιάχτηκε ποτέ, δεν μπορείς παρά να αναρωτιέσαι.

Η παράσταση «Τακούνια στον βάλτο» τι ύφος έχει;

Είναι μια ποπ πολιτική κωμωδία που παρουσιάζουμε σε μια όμορφη ταράτσα της Αθήνας. Ακόμη και ο τίτλος, «Τακούνια στον Βάλτο», έχει κάτι το αλμοδοβαρικό. Θέλουμε να δείξουμε ότι το γελοίον του πράγματος ορισμένες φορές είναι όντως τόσο γελοίο που το μόνο μπορείς να κάνεις είναι να γελάσεις μαζί του. Σας καλούμε λοιπόν να γελάσετε με την αντίληψη που έχουμε εμείς οι Έλληνες για το τι είναι πολιτική δηλαδή με το ρουσφέτι, με την προσπάθεια να καλυφθούν οι «ημέτεροι», με το ότι σε αυτή τη χώρα είναι πιο εύκολο να δηλώσει κανείς πολιτικός παρά ηθοποιός γιατί ο ηθοποιός, σε αντίθεση με τον πολιτικό, καλείται να αποδείξει ποιος είναι. Σε μια ευνομούμενη πολιτεία, πολιτική θα ήταν η υπηρεσία του κράτους προς τον πολίτη. Το έργο παρουσιάζει πώς αυτό δεν υπάρχει εδώ ως πραγματικότητα καθώς κυριαρχούν οι μικρότητες ανθρώπων που προσπαθούν να αποδείξουν ότι είναι σοβαροί, κι ακριβώς εκεί ξεκινά το γελοίο του πράγματος. Τα ποπ θεάματα είναι λαϊκά θεάματα, είναι popular ακριβώς γιατί μας θυμίζουν κάτι δικό μας.

Ο τίτλος του έργου πώς προέκυψε;

Βασανιστήκαμε αρκετά για να καταλήξουμε σε αυτόν. Το έργο μιλάει για έναν τύπο της αντιπολίτευσης, πρώην υπουργό Γεωργίας, που έρχεται να ζητήσει χάρη από τον κολλητό του φίλο που είναι νυν υπουργός Περιβάλλοντος της κυβέρνησης. Του ζητάει λοιπόν να αποχαρακτηρίσει έναν βάλτο για να χτίσει ξενοδοχείο. Εγώ είμαι ο υπουργός Περιβάλλοντος και ο πρώην υπουργός είναι ο Αλέκος Συσσοβίτης. Όταν δεν δέχομαι να αποχαρακτηρίσω τον βάλτο τότε εκείνος με εκβιάζει λέγοντας ότι θα βγάλει στη δημοσιότητα γυμνές φωτογραφίες της γυναίκας μου, η οποία στη ζωή της δεν ασχολείται με τίποτα άλλο παρά μόνο με τα παπούτσια της. Στο έργο λοιπόν τα τακούνια αποδίδουν την αίσθηση του αστού και ο βάλτος την αίσθηση του πληβείου. Τα «Τακούνια στον Βάλτο» απεικονίζουν πώς οι αστοί με έναν τρόπο γίνονται πιο βρώμικοι από την εικόνα που έχουν οι ίδιοι για τους πληβείους. Ο τίτλος «Τακούνια στον Βάλτο» προκαλεί, αρχικά, έναν αστείο συνειρμό. Από κάτω, παράλληλα, εμείς δουλεύουμε κάτι πάρα πολύ σοβαρό. Το ζήτημα όμως είναι ότι δεν σας καλούμε για να σοβαρευτείτε, αλλά για να γελάσετε. Θα πεις όμως φεύγοντας «μήπως δεν μας φτάνει απλώς η πολιτική αλλαγή αλλά χρειαζόμαστε αλλαγή πολιτικής;».

Ξέρω ότι παράλληλα αυτή την περίοδο βρίσκεσαι σε πρόβες για το έργο που θα πρωταγωνιστείς και θα συν-σκηνοθετείς τον χειμώνα.

Σωστά. Στο θέατρο Αθηνών -τη σταθερή, τα τελευταία χρόνια, χειμερινή μας στέγη- θα κάνουμε ένα σπουδαίο και πολύ γνωστό έργο του Άριελ Ντόρφμαν, το «Ο θάνατος και η κόρη». Ο τίτλος πιθανόν να θυμίζει σε κάποιους το ομώνυμο διάσημο μουσικό έργο του Σούμπερτ. Το έργο έχει να κάνει με την ιστορία μιας γυναίκας που έχει βασανιστεί σε ένα δικτατορικό καθεστώς μιας λατινοαμερικανικής χώρας. Κάποια ημέρα στο σπίτι της έρχεται ο σύζυγός της φέρνοντας μαζί του έναν άγνωστο άνδρα. Εκείνη με το που ακούει τη φωνή του αναγνωρίζει σε αυτόν άνθρωπο τον βασανιστή της. Καθώς ξετυλίγεται η ιστορία προκύπτουν μια σειρά από ερωτήματα όπως «κατά πόσο είναι δικαίωμα η αυτοδικία;», «μπορούμε εμείς να βασανίσουμε τους βασανιστές μας;», «πρέπει να κρατήσουμε ψηλά το δικαίωμα ενός εγκληματία να υπερασπιστεί τον εαυτό του;». Επί σκηνής θα είμαστε η Αθηνά Μαξίμου, ο Αντώνης Μυριαγκός -που είναι το πασίγνωστο κινηματογραφικό πρόσωπο του «Καποδίστρια» του Σμαραγδή αλλά για εμάς είναι ένας άνθρωπος που ξέρουμε εδώ και 30 χρόνια και που τον έχουμε δει στο θέατρο ως ηθοποιό του Τερζόπουλου, γεγονός που σημαίνει ασκημένο σώμα και μυαλό- κι εγώ. Η μουσική θα είναι του επίσης σταθερού μας συνεργάτη, του Δημήτρη Καμαρωτού, που είναι σχεδόν δραματουργός και όχι μόνο μουσικός και η συν-σκηνοθεσία είναι και πάλι μαζί με τον Μανώλη Δούνια. Μας πετυχαίνεις λοιπόν στη φάση που το μεσημέρι κάνουμε πρόβες για το «Ο θάνατος και η κόρη» και το βράδυ για το «Τακούνια στον βάλτο». Είναι σπουδαία άσκηση το να ταξιδεύεις μέσα στην ίδια μέρα σε διαφορετικά είδη θεάτρου, αλλά στην τελική το θέατρο είναι ένα. Θέατρο είναι η ανάγκη κάποιων ανθρώπων να ακούσουν μια ιστορία και κάποιων που την έχουν δουλέψει για να στην αφηγηθούν. Κάθε ιστορία -είτε είναι δραματική, είτε είναι κωμική- έχει έναν κοινό παρανομαστή: την ανάγκη. Χωρίς την ανάγκη δεν υπάρχει καμιά ιστορία. Όσο κι αν κουράζομαι είναι τόσο ωραίο αυτό το ταξίδι του θεάτρου. Είμαι πολύ τυχερός που το κάνω.